Umowa zlecenia jest jednym z najczęściej wykorzystywanych przez strony stosunków prawnych o charakterze cywilnym. Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. W związku z czym na ogół zlecenie wygasa na skutek wykonania zleconej usługi.
Postępowanie w zakresie nawiązywania, wykonywania i rozwiązywania umowy zlecenia uregulowano w przepisach Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny, zwanej dalej kc. Odpowiednimi unormowaniami w odniesieniu do kształtowania wzajemnych obowiązków i uprawnień stron w ramach umowy zlecenia są art. 734-751 kc.
Wypowiedzenie umowy zlecenia
Zgodnie z art. 746 Kodeksu cywilnego obie strony umowy zlecenia mogą ją wypowiedzieć w dowolnym momencie. Nie ma znaczenia, jak długo zamierzały współpracować. Potwierdza to wyrok Sądu Najwyższego z 28 września 2004 roku (sygn. akt IV CK 640/03). O ile według Kodeksu pracy okres wypowiedzenia wynosi od zaledwie 3 dni roboczych w przypadku umów o pracę na okres próbny, które zawarto na krócej niż 2 tygodnie, do aż 3 miesięcy w przypadku pracowników zatrudnionych od minimum 3 lat w danej firmie, o tyle okres wypowiedzenia umowy zlecenia nie jest regulowany przez Kodeks cywilny.
Zarówno dający, jak i przyjmujący zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Oznacza to, że w przypadku umowy zlecenia nie obowiązują żadne ustawowo określone okresy wypowiedzenia (strony mogą takowe jednak ustalić w postanowieniach umownych). Przepisy Kodeksu cywilnego, które dotyczą umowy zlecenia, mają charakter dyspozytywny - oprócz bezwzględnie obowiązujących art. 746 § 3 i art. 751. Podkreślił to Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 23 listopada 2011 roku (sygn. akt IV CNP 14/11). To oznacza, że strony umowy zlecenia mogą inaczej określić swoje prawa i obowiązki. Wtedy kierują się zasadą swobody umów z art. 3531 Kodeksu cywilnego.
Zleceniodawca i zleceniobiorca mogą ustalić, że rozwiązanie umowy zlecenia może nastąpić wskutek wypowiedzenia z zachowaniem okresu wypowiedzenia. W tym trybie nie ma znaczenia, czy strona rozwiązująca umowę ma ważny powód, czy nie. Kodeks cywilny nie określa, ile może trwać taki okres. Dopuszcza się dowolną liczbę dni, tygodni czy miesięcy. Jeśli chcesz podpisać umowę zlecenie na pół roku, to możesz zaproponować drugiej stronie, aby okres wypowiedzenia trwał np. 1 tydzień, 2 tygodnie, 3 tygodnie lub 1 miesiąc. Powinien być proporcjonalny do okresu obowiązywania umowy.
Zleceniodawca, który chce wpisać okres wypowiedzenia do umowy cywilnoprawnej, może się posiłkować okresami wypowiedzenia umów o pracę. Znajdziesz je w art. 34 i 36 Kodeksu pracy. Uważaj jednak na zapisy charakterystyczne dla stosunku pracy. Pamiętaj, że zgodnie z art. 22 § 1(2) k.p. nie możesz zastąpić umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeśli zleceniobiorcę obowiązują warunki określone w art. 22 § 1 k.p. Oczywiście sama zbieżność okresu wypowiedzenia umowy zlecenia z okresem wypowiedzenia umowy o pracę nie oznacza od razu, że mamy do czynienia z zakamuflowanym stosunkiem pracy, zwłaszcza kiedy nie są spełnione kryteria z art. 22 § 1 k.p.
Co istotne, postanowienie o rozwiązaniu umowy zlecenia z zachowaniem okresu wypowiedzenia nie wyłącza prawa do natychmiastowego wypowiedzenia umowy z ważnych powodów, czyli zgodnie z niezbywalnym prawem opisanym w art. 746 § 3 Kodeksu cywilnego.
Jeśli strony nie określą okresu wypowiedzenia, zanim podpiszą umowę zlecenie, to nic straconego. Zgodnie z art. 112 Kodeksu Cywilnego termin określony w tygodniach, miesiącach czy latach kończy się z upływem dnia, który datą lub nazwą odpowiada początkowemu dniowi terminu. Jeżeli takiego dnia nie ma w ostatnim miesiącu (np. 1-miesięczny okres wypowiedzenia umowy zlecenie złożonego 31 lipca upłynie 31 sierpnia).
Konsekwencje rozwiązania umowy zlecenia
Jakie są konsekwencje rozwiązania umowy zlecenia ze skutkiem natychmiastowym? Według art. 746 § 1 Kodeksu cywilnego zleceniodawca zwraca zleceniobiorcy wydatki poniesione w celu należytego wykonania odpłatnego zlecenia. Musi także wypłacić wynagrodzenie za dotychczasowe czynności. Art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego nie podaje żadnych obowiązków po stronie zleceniobiorcy. Natomiast wg art. 740 Kodeksu cywilnego zleceniobiorca powinien złożyć sprawozdanie zleceniodawcy po wcześniejszym rozwiązaniu umowy lub wykonaniu zlecenia.
W przypadku tzw. porzucenia zlecenia przez przyjmującego mamy do czynienia na ogół z dwoma przypadkami, mianowicie jeżeli przyjmujący zlecenie nie świadczył żadnych usług w ramach uprzednio zawartej umowy, wynagrodzenie nie przysługuje. W przeciwnym przypadku zleceniobiorcy należy wypłacić wynagrodzenie w wysokości odpowiadającej etapowi realizacji określonych czynności będących przedmiotem umowy zlecenia. W tym miejscu należy pamiętać, że w odniesieniu do umów zlecenia oraz umów o świadczenie usług unormowanych innymi przepisami (do których mają zastosowanie przepisy o zleceniu) jest wymagane uwzględnienie zapisów określających minimalną stawkę godzinową dla przyjmującego zlecenie lub świadczącemu usługi. Przepisy dotyczące tego zakresu ustaleń zawiera w szczególności art. 8a Ustawy z dnia 10 października 2002 roku o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.
Jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, zleceniodawca powinien także naprawić szkodę. Przyjmujący zlecenie także może je wypowiedzieć w każdym czasie. Jednak, gdy zlecenie jest odpłatne, a wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, przyjmujący zlecenie jest odpowiedzialny za szkodę (art. 746 § 2 kc).
W przepisie dotyczącym wypowiedzenia zlecenia mowa jest o tym, że jeśli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, to druga strona może żądać odszkodowania. Trzeba przy tym pamiętać, że ogólnym warunkiem odpowiedzialności odszkodowawczej jest poniesienie szkody. Nawet jeśli wypowiedzenie umowy nastąpiło z dnia na dzień bez ważnych powodów, to może się okazać, że druga strona nie poniosła w związku z tym żadnej szkody i odszkodowanie w związku z tym jej nie przysługuje. Na temat tego, kiedy można żądać odszkodowania w razie wypowiedzenia zlecenia wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 maja 2002 r., sygn. akt V CKN 1030/00. Stwierdził w nim, że analiza treści art. 746 K.c. W sytuacji określonej w punkcie 1) i 3), zdaniem Sądu Najwyższego, wypowiadający zlecenie ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą, jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu (art. 746 § 1 i 2 K.c. zd. drugie). W przypadku z punktu 2), a więc gdy zachowano przewidziany w umowie okres wypowiedzenia, kwestia przyczyn wypowiedzenia nie ma znaczenia.
Sąd Najwyższy zwrócił też uwagę na to, że jeśli przyczyną wypowiedzenia umowy jest nienależyte jej wykonywanie przez przyjmującego zlecenie, to można się domagać odszkodowania za nienależyte wykonywanie umowy niezależnie od tego, w jakim trybie wypowiedziano umowę. Nie jest to wtedy odszkodowanie za szkodę spowodowaną wypowiedzeniem umowy, lecz za szkodę spowodowaną nienależytym wykonywaniem umowy. Przyjmujący zlecenie ponosi odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, gdy potrzebne do dokonania zleconej czynności działania wykonywał niezgodnie z treścią umowy lub wymogami należytej staranności albo nie podjął w ogóle działań. Odpowiedzialność tę ponosi na tzw. zasadach ogólnych, a więc zgodnie z regułami określonymi w art. 471 K.c. Z przepisu tego wynika, że dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Kiedy umowa zlecenia wygasa?
Zgodnie z Kodeksem cywilnym przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Zgodnie z art. 748 Kodeksu cywilnego w braku odmiennej umowy zlecenie wygasa wskutek śmierci przyjmującego zlecenie albo wskutek utraty przez niego pełnej zdolności do czynności prawnych. Należy jednak podkreślić, że inaczej jest w sytuacji śmierci zleceniodawcy. Art. 747 Kodeksu cywilnego stanowi, iż w braku odmiennej umowy zlecenie nie wygasa ani wskutek śmierci dającego zlecenie, ani wskutek utraty przez niego zdolności do czynności prawnych.
Jeżeli jednak, zgodnie z umową, zlecenie wygasło, przyjmujący zlecenie powinien, gdyby z przerwania powierzonych mu czynności mogła wyniknąć szkoda, prowadzić te czynności nadal, dopóki spadkobierca albo przedstawiciel ustawowy dającego zlecenie nie będzie mógł zarządzić inaczej. Warto również zaznaczyć, że jeżeli zlecenie wygasło, uważa się je mimo to za istniejące na korzyść przyjmującego zlecenie aż do chwili, kiedy dowiedział się o wygaśnięciu zlecenia.
Umowa zlecenia nie wygasa w przypadku śmierci zleceniodawcy. Obowiązki te przejmują jego spadkobiercy zgodnie z artykułem 747 Kodeku cywilnego. Możliwym jest kontynuowanie działalności gospodarczej po zmarłym jednak dopiero po zakończeniu postępowania spadkowego. Niekiedy trwa ono kilka, a nawet kilkanaście miesięcy. Niestety, ale do momentu zakończenia sprawy nie wolno podejmować żadnych czynności. Jak można zauważyć prowadzenie działalności po tak długim czasie traci sens.
Przedsiębiorca powinien powołać zarządcę sukcesyjnego, który po jego śmierci będzie zobowiązany do prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku. Po śmierci przedsiębiorcy powołać takiego zarządcę mogą podmioty wymienione w ustawie. W takim przypadku obie strony umowy mogą powstrzymać się z wykonywaniem świadczenia. 2 miesiące to czas od dnia śmierci przedsiębiorcy- po tym czasie wygasa ten przywilej. Zarząd sukcesyjny wygasa po dwóch miesiącach, jeżeli żaden spadkobierca nie zdecyduje się przyjąć spadku. Może zdarzyć się także sytuacja, gdy to na rzecz małżonka przedsiębiorcy działa zarządca sukcesyjny. W tym przypadku może prowadzić działalność nawet do dwóch lat. Umowy cywilnoprawne mogą ulec rozwiązaniu, gdy ich charakter nie pozwala na kontynuację przez spadkobierców. Wygasają one także wraz z wygaśnięciem zarządu sukcesyjnego.
Dziedziczenie firmy - czyli zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem w spadku
Formalności związane z wypowiedzeniem umowy zlecenia
Wypowiedzenie jest jednostronnym oświadczeniem woli, więc druga strona nie musi go podpisywać, aby było ważne. Teoretycznie wystarczy przygotować jeden egzemplarz, praktycznie - można przygotować dwa i umieścić odpowiednią adnotację na dokumencie, np. „Oświadczenie sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron”.
Wypowiedzenie umowy zlecenia musi mieć taką formę, aby druga strona mogła skutecznie zapoznać się z treścią dokumentu. Strona, która wypowiada umowę zlecenie, musi przestrzegać art. 60 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z przywołanym artykułem osoba, która dokonuje czynności prawnej, wyraża swoją wolę tak, aby ujawnić ją w sposób dostateczny, również w postaci elektronicznej. W ostatnim przypadku trzeba zadbać o podpisanie dokumentu kwalifikowanym podpisem elektronicznym, o czym stanowi art. 781 Kodeksu cywilnego.
Teoretycznie można wypowiedzieć umowę zlecenie ustnie, zwłaszcza jeśli strony zawarły ją w takiej formie. W praktyce - lepiej mieć namacalny dowód rozwiązania umowy. Zgodnie z art. 61 § 1 i 2 k.c. Co istotne, według art. 76 k.c. umowa zlecenie może stanowić, że wypowiedzenie trzeba złożyć w formie pisemnej pod rygorem nieważności. To oznacza, że oświadczenie w innej formie, np. ustnej, nie zostanie uznane.
Zleceniodawca nie ma ustalonego prawem obowiązku potwierdzenia zakończenia umowy zlecenia, Kodeks cywilny nie przewiduje bowiem dla dającego zlecenie obowiązku wystawienia świadectwa bądź zaświadczenia dotyczącego współpracy. Wykonujący zlecenie nie może żądać wydania takiego dokumentu.
Zleceniobiorcy podlegają ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu, wskutek czego rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy zlecenia rodzi obowiązek wyrejestrowania przyjmującego zlecenie z tych ubezpieczeń. Wyrejestrowanie zleceniobiorcy z ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego następuje w ciągu 7 dni od dnia ustania tych ubezpieczeń przy wykorzystaniu formularza ZUS ZWUA. Oczywiście - w razie braku realizacji umowy zlecenia - dający zlecenie musi dokonać adekwatnych korekt w zakresie obowiązku odprowadzania składek na podatek dochodowy od osób fizycznych na zasadach określonych w prawie podatkowym.
| Rodzaj umowy | Minimalny okres wypowiedzenia | Maksymalny okres wypowiedzenia |
|---|---|---|
| Umowa o pracę (okres próbny do 2 tygodni) | 3 dni robocze | - |
| Umowa o pracę (zatrudnienie > 3 lat) | - | 3 miesiące |
| Umowa zlecenia (brak postanowień umownych) | Brak ustawowego | Brak ustawowego |
| Umowa zlecenia (z postanowieniami umownymi) | Dowolny (ustalony przez strony) | Dowolny (ustalony przez strony) |
tags: #czy #umowa #zlecenie #moze #wygasac