Umowa o pracę stanowi obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń emerytalnego, rentowym, chorobowego i wypadkowego. Objęci są nimi wszyscy pracownicy, w tym także pracownicy będący emerytami lub rencistami. Z tego względu wydawać by się mogło, że nie jest zasadne uzyskiwanie przez pracodawcę oświadczenia pracownika na temat pobierania przez niego emerytury lub renty. Z drugiej strony art. 221 § 4 kodeksu pracy upoważnia pracodawcę do żądania od pracownika podania danych osobowych innych niż wymienione w § 1 i 3 tego artykułu, jeżeli obowiązek ich podania wynika z odrębnych przepisów.
Choć pracodawca odprowadza składki od wynagrodzenia uzyskiwanego przez pracownika będącego emerytem lub rencistą według tych samych zasad co od pozostałych pracowników, obowiązany jest on zgłosić rzeczonego pracownika do ubezpieczeń na druku ZUS ZUA z kodem ubezpieczenia 01 10 x x. Zgłoszenie do ubezpieczenia winno zostać dokonane w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.
Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku lub do pracy określonego rodzaju, w warunkach określonych w skierowaniu na badania lekarskie. Oznacza to, że w przypadku chęci dalszego zatrudniania pracownika pobierającego rentę z tytułu niezdolności do pracy - oczywiście na innym stanowisku - pracodawca zobowiązany jest, przed przeniesieniem pracownika na to stanowisko, skierować go na badania lekarskie.
Pracownik, który nabył prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, zobowiązany jest powiadomić pracodawcę o zamiarze powrotu do pracy po ustaniu okresów ochronnych wskazanych w art. 53 ust. 1 pkt 1 lit. b Kodeksu pracy oraz wykonać kontrolne badania lekarskie.
Pracodawca nie uczestniczy w postępowaniu o przyznanie renty pracownikowi. Jego rola w tym zakresie kończy się w zasadzie na złożeniu za pracownika wniosku o rentę wraz z kompletną dokumentacją. Jednak skutki wydania orzeczenia mają dla pracodawcy duże znaczenie. Orzeczenie o uznaniu pracownika za niezdolnego do pracy uprawnia pracodawcę i pracownika do różnych ulg i przywilejów. Jest ono równocześnie podstawą do wypełniania określonych obowiązków przewidzianych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych. Ponadto pracodawca zatrudniający rencistę musi mu corocznie wystawiać zaświadczenie o wysokości osiągniętego przychodu.
Fakt nawiązania stosunku pracy nie spowoduje odebrania renty. ZUS może wezwać brata na badanie w każdym czasie, tak jak każdego rencistę. Prawo do renty ustanie, jeśli lekarz orzecznik uzna, że rencista odzyskał zdolność do pracy. Całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Jednak przepisy ustawy emerytalnej nawet takiej osobie nie zabraniają podjęcia (lub kontynuowania) zatrudnienia po przyznaniu z tego tytułu renty.
Z reguły pracownik, który złożył w ZUS-ie wniosek o przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy, jest osobą z określonymi schorzeniami utrudniającymi lub uniemożliwiającymi wykonywanie zajęć służbowych. Ten fakt wiąże się z kolei z koniecznością korzystania ze zwolnień lekarskich. W konkretnych warunkach może dojść do sytuacji, gdy pracownik wyczerpał już okresy zasiłkowe oraz okres pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, a nie uzyskał jeszcze uprawnień rentowych. Jaki status ma pracownik oczekujący na przyznanie renty, co powinien zrobić pracodawca - odpowiadamy na te pytania w niniejszym artykule.
Jeżeli pracownik złożył wniosek o rentę, a jednocześnie upłynęły okresy ochronne przewidziane w przepisach Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku - Kodeks pracy (kp), istnieje możliwość rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy bez wypowiedzenia. Powyższe uprawnienie pracodawcy wynika z art. 53 § 1 kp. Zgodnie z tym unormowaniem pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwa:
- dłużej niż 3 miesiące - gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy,
- dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące - gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową.
Upływ wskazanych okresów ochronnych umożliwia zwolnienie pracownika bez zachowania okresu wypowiedzenia. Należy pamiętać, że postępowanie przewidziane w art. 53 § 1 kp stanowi uprawnienie pracodawcy. Oznacza to, że pracodawca może z niego skorzystać, ale nie ma takiego obowiązku.
Pracownik niezdolny do wykonywania pracy może skorzystać z zasiłku chorobowego, a następnie ze świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli stan zdrowia nie uległ poprawie. W przypadku gdy pracownik w dalszym ciągu nie odzyskał zdolności do pracy, może wystąpić do ZUS o przyznanie renty. Problem pojawia się, jeżeli pomiędzy upływem okresu pobierania świadczenia rehabilitacyjnego a dniem nabycia prawa do renty jest przerwa. W takiej sytuacji pracodawca może, ale nie musi rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika. Jeżeli pracodawca nie zwolni pracownika, to okres oczekiwania na przyznanie renty należy potraktować jako nieobecność usprawiedliwioną, lecz bez prawa do wynagrodzenia.
Pracownicy niezdolni do pracy zazwyczaj w pierwszej kolejności korzystają ze świadczeń krótkoterminowych, do których zaliczają się zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne. Gdy w przypadku zbliżającego się upływu okresu, za który wymienione świadczenie/a przysługuje/ą, a pracownik nie odzyskał zdolności do pracy, wówczas konieczne jest wystąpienie do ZUS z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy. W procesie dotyczącym złożenia wniosku wraz z odpowiednią dokumentacją o to świadczenie niebagatelną rolę odgrywa pracodawca takiego pracownika.
Postępowanie o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy ma charakter wnioskowy. Nie później niż 60 dni przed zakończeniem okresu zasiłkowego wystawiający zaświadczenie lekarskie powinien poinformować ubezpieczonego o terminie wskazanego badania, po czym stosownie do wyników oceny wystawić zaświadczenie o stanie zdrowia dla celów świadczeń z ubezpieczenia społecznego, informując ubezpieczonego o potrzebie niezwłocznego zgłoszenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rehabilitacyjnego lub prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Wśród obowiązków nałożonych na pracodawców ustawodawca wymienił takie, które bezpośrednio związane są ze sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych. Mianowicie pracodawcy obowiązani są m.in. zgłaszać pracowników do ubezpieczeń społecznych i do ubezpieczenia zdrowotnego, naliczać i odprowadzać składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, wypłacać świadczenia z ubezpieczenia chorobowego oraz prowadzić odpowiednią dokumentację w sprawach związanych z ubezpieczeniami społecznymi oraz w sprawach świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Obowiązek ten dotyczy również innych płatników składek.
Przesłanki, po spełnieniu których przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy, wskazują art. 57 i art. 58 ustawy emerytalnej. Aby osoba zainteresowana nabyła prawo do renty, musi zostać uznana za niezdolną do pracy w stopniu co najmniej częściowym oraz udokumentować odpowiedni wymiar okresów składkowych i nieskładkowych.
Postępowanie w sprawie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy zasadniczo wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanego. Wniosek taki to żądanie przyznania świadczenia zgłoszone na piśmie lub ustnie do protokołu w organie rentowym.
Jako, że ustawodawca zobowiązał pracodawcę do przygotowania, za zgodą pracownika, wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy i przedłożenia go organowi rentowemu na 30 dni przed ustaniem prawa do zasiłków chorobowych, dlatego też dodatkowo dopuścił możliwość zgłoszenia wniosku za pośrednictwem płatnika składek. Wniosek w sprawie przyznania renty zgłasza się w ZUS lub za pośrednictwem płatnika składek. Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Przy czym, jeżeli ubezpieczony pobiera zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne lub wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wypłacane na podstawie przepisów Kodeksu pracy, prawo do renty powstaje z dniem zaprzestania pobierania tego zasiłku, świadczenia lub wynagrodzenia. Jeśli chodzi o wypłatę renty, to wypłaca się ją poczynając od dnia powstania prawa do niej, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
Z przedstawionych zasad wynika, iż przy ustalaniu prawa do renty bardzo istotną kwestią jest data złożenia wniosku. Gdy przepisy ustawy emerytalnej dopuszczają zgłoszenie wniosku za pośrednictwem płatnika składek, za datę zgłoszenia wniosku uważa się datę sporządzenia wniosku przez płatnika. Płatnik składek potwierdza sporządzenie wniosku w określonej dacie pieczęcią i podpisem osoby upoważnionej.
Rola pracodawcy w przygotowaniu pracownikowi wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy i złożenia go w ZUS wraz z wymaganymi w tym zakresie dokumentami jest zatem niebagatelna.
Dokumentacja, którą pracodawca przygotowuje i dołącza do wniosku o rentę dotyczy okresu ubezpieczenia przebytego przez pracownika u danego pracodawcy. Dokumenty potwierdzające przebieg ubezpieczenia u pozostałych płatników składek, a więc okres przypadający przed zatrudnieniem u pracodawcy kompletującego wniosek o rentę, pracownik powinien sam pozyskać i przedłożyć pracodawcy celem dołączenia ich do takiego wniosku. Gdyby pracownik miał problemy z ich wyegzekwowaniem od tych płatników, wówczas warto wskazać organowi rentowemu okres zatrudnienia i dane płatnika składek. Organ rentowy może bowiem żądać od płatnika składek wystawienia odpowiednich dokumentów.
Ponadto nie ulega wątpliwości, że spośród wskazanych dokumentów do wniosku o rentę pracownik musi załączyć dokumentację niezbędną do wydania przez lekarza orzecznika ZUS albo komisję lekarską tego organu (działającą w ramach II instancji) orzeczenia o niezdolności do pracy. Warto wskazać, że nie zawsze renta z tytułu niezdolności do pracy przyznawana jest w wyniku złożonego wniosku o to świadczenie. Może się bowiem zdarzyć, że osoba ubiegająca się o świadczenie rehabilitacyjne nie spełnia warunków wymaganych do uzyskania tego świadczenia, określonych w przepisach ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgromadzenie przez pracodawcę pełnej dokumentacji z przebiegu ubezpieczenia pracownika nie narazi takiego pracodawcy na problemy związane z potwierdzeniem okresu świadczonej pracy oraz wystawieniem zaświadczenia o wysokości osiągniętego wynagrodzenia. Pracodawca powinien gromadzić dokumentację potwierdzającą wskazane okoliczności.
Chęć wystąpienia przez pracownika z wnioskiem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy nakłada na pracodawcę dodatkowe obowiązki dotyczące dokumentacji niezbędnej do przyznania świadczenia. Pracodawcy często zgłaszają wątpliwości, czy muszą wypełniać wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, o ile pracownik wystąpi z taką prośbą. Należy wyjaśnić, że pracodawcy zobowiązani są do przygotowania, za zgodą pracownika, wspomnianego wniosku i złożenia go w organie rentowym na 30 dni przed ustaniem prawa do zasiłków chorobowych. Wypełniając stosowny wniosek (ZUS Rp-1R) pracodawcy zapominają niekiedy o wpisaniu daty jego sporządzenia.
Płatnicy składek, w tym pracodawcy, zobowiązani są też do wystawiania zaświadczeń o wysokości przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, wypłaconego za okresy, za które przychód ten przysługuje, jak również o wysokości wypłaconych wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy, świadczeń i zasiłków oraz innych należności. Zaświadczenia takie wystawiane są na druku ZUS Rp-7 i dołączane m.in. w przypadku zatrudnienia wykonywanego przed 15 listopada 1991 r. ustalając, czy dany składnik podlegał oskładkowaniu, powinny być brane pod uwagę przepisy obowiązujące w okresie, gdy miała miejsce jego wypłata.
Następnym z formularzy wystawianych przez pracodawcę zatrudniającego pracownika występującego o rentę z tytułu niezdolności do pracy jest druk ZUS N-10 - "Wywiad zawodowy". Jest to forma ankiety dotycząca kwalifikacji zawodowych danej osoby, rodzaju oraz charakteru wykonywanej przez nią ostatnio pracy, jak również warunków pracy.
Jeżeli pracownik występuje o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy (tzw. renty wypadkowej), do wniosku musi być dołączony dodatkowo protokół powypadkowy potwierdzający, że dane zdarzenie zostało uznane za taki wypadek.
Do kompletowania wniosków o świadczenia emerytalno-rentowe, w tym o rentę z tytułu niezdolności do pracy, zobowiązani są pracodawcy oraz inni płatnicy składek, z wyjątkiem zleceniodawców, osób fizycznych zatrudniających pracowników, niewypłacających świadczeń z ubezpieczenia chorobowego oraz płatników składek, którzy opłacają składkę za siebie i osoby współpracujące. Tak stanowi art. 125 ustawy emerytalnej. Co ważne, kompletowanie wniosku to w zasadzie jego przygotowanie, a więc wypełnienie odpowiednich formularzy, a także pomoc pracownikowi przy zebraniu dokumentów niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia oraz jego wysokości, w szczególności odpowiednich zaświadczeń potwierdzających okres ubezpieczenia albo wysokość osiągniętego wynagrodzenia, jak również świadectw pracy.
Ustawodawca w sposób szczegółowy określił zakres powinności pracodawcy wobec pracownika. W sprawie wniosku o emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy obowiązkiem pracodawcy jest przygotowanie wniosku o takie świadczenie oraz przedłożenie go w organie rentowym. Przy czym przygotowanie omawianego wniosku może nastąpić wyłącznie za zgodą pracownika. Taka regulacja wskazuje, iż pracodawca jest zobowiązany do kompletowania wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy albo o emeryturę wyłącznie ubezpieczonemu (pracownikowi), za którego opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w chwili zainicjowanego przez niego procesu o ustalenie prawa do danego świadczenia emerytalno-rentowego. Pamiętać bowiem należy, iż postępowanie w sprawie świadczeń wszczyna się, co do zasady, na podstawie wniosku osoby zainteresowanej.
Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu po spełnieniu przez niego szeregu warunków. Aby jednak doszło do oceny, czy ubezpieczony je spełnia, to do organu rentowego musi wpłynąć jego wniosek w sprawie takiej renty. Jeśli ubezpieczony jest pracownikiem, to w pewnym zakresie pracodawca ma obowiązek uczestniczyć we wszczęciu postępowania o taką należność.
Film edukacyjny z zakresu renty z tytułu niezdolności do pracy
Jeśli przepisy ustawy emerytalnej dopuszczają zgłoszenie wniosku za pośrednictwem płatnika składek, za datę zgłoszenia wniosku uważa się datę sporządzenia wniosku przez płatnika. Płatnik składek potwierdza sporządzenie wniosku w określonej dacie pieczęcią i podpisem osoby upoważnionej.
Przygotowanie wniosku przez pracodawcę sprowadza się zatem do wystawienia odpowiedniej dokumentacji potwierdzającej okres zatrudnienia danego pracownika, sporządzenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz wywiadu zawodowego.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11.10.2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. nr 237, poz. 1412)
tags: #czy #pracodawca #musi #ci #pomoc #przy