Prawo pracownika do oddania krwi jest jego sferą prywatną i nie jest czynnością prawa pracy ani związaną z wykonywaniem zatrudnienia. W związku z tym pracodawca nie może ustanawiać zasad i reguł, które w jakikolwiek sposób określałyby tę kwestię w regulaminie pracy czy zarządzeniu. Niemniej jednak, zatrudniający może uzgodnić z pracownikiem zasady realizacji uprawnień pracowniczych związanych z oddawaniem krwi, w tym zasady informowania o nieobecności.
Obowiązek informowania o nieobecności
Pracownik ma obowiązek poinformować przełożonego o swojej nieobecności w pracy, jeżeli przyczyna absencji jest mu z góry wiadoma i możliwa do przewidzenia. Chęć oddania krwi należy do takich przesłanek, dlatego pracownik musi poinformować pracodawcę o swojej planowanej nieobecności. Sposób informowania pracodawcy o nieobecności może zostać ustalony w regulaminie wewnętrznym. Gdy brak jest jasno określonych reguł, fakt niestawiennictwa w pracy należy zgłosić w sposób zwyczajowy przyjęty w danej firmie.
Zgodnie z przepisami, w sytuacji gdy pracownik jest w stanie z góry określić termin swojej nieobecności, wówczas zobowiązany jest do poinformowania o tym fakcie pracodawcy wcześniej. Chodzi tu nie tylko o okres absencji, ale także o jej przyczynę. Zgłoszenie nieobecności w późniejszym terminie jest uzasadnione tylko w razie wystąpienia szczególnych okoliczności, takich jak obłożna choroba połączona z brakiem lub nieobecnością domowników albo inne zdarzenia losowe.
Gdy zdarzenie, którym spowodowana jest nieobecność pracownika, jest nagłe, wówczas zatrudniony zobligowany jest do powiadomienia pracodawcy o tym fakcie niezwłocznie, jednak nie później niż w drugim dniu absencji. W tym przypadku niedotrzymanie terminu również będzie usprawiedliwione w sytuacji, gdy zaistniały powody uniemożliwiające przekazanie informacji w ustalonym przepisami czasie. Co ważne, od razu po ustaniu przyczyn uniemożliwiających powiadomienie pracodawcy o zdarzeniu pracownik powinien jak najszybciej skontaktować się z przełożonym.
Termin oraz sposób informowania o nieobecności w pracy powinien zostać określony w regulaminie pracy. Jeżeli pracodawca nie ma jednak obowiązku sporządzania takiego aktu w zakładzie, informację powinien przekazać pracownikowi w formie pisemnej, nie później niż 7 dni od dnia nawiązania stosunku pracy.
Zwolnienie od pracy z tytułu oddawania krwi
Pracownikowi przysługuje zwolnienie od pracy w wymiarze niezbędnym na oddanie krwi. Czas potrzebny na oddanie krwi określa dana jednostka krwiodawstwa. Przepisy stanowią, że pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi. Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy.
Honorowym dawcom krwi przysługują dwa dni wolne za każdą donację - jeden w dniu oddania krwi, a drugi w dniu kolejnym. Zwolnienie od pracy pracownika oddającego krew przysługuje wyłącznie, gdy zdarzenie to zostanie odpowiednio udokumentowane. Dowodem potwierdzającym oddanie przez daną osobę krwi jest zaświadczenie wydane przez stację krwiodawstwa - należy je przekazać pracodawcy.
To stacja krwiodawstwa decyduje o tym, czy pracownik zostanie zwolniony. Ilość czasu wolnego potwierdzona jest w oświadczeniu, które krwiodawca potrzebuje, aby przedłożyć swojemu pracodawcy. Może zdarzyć się również sytuacja, kiedy to stan zdrowia pracownika nie pozwala mu na oddanie krwi. Wtedy stacja krwiodawstwa również powinna wystawić zaświadczenie, w którym wskaże czas spędzony przez pracownika w tym miejscu.
Wynagrodzenie za czas zwolnienia
Za czas zwolnienia od pracy pracownika oddającego krew pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tak jak przy ustalaniu wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego. Składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypada dzień oddawania krwi.
Przykład: Stała pensja pana Zygmunta wynosi 5000 zł. Dodatkowo otrzymuje zmienną premię regulaminową. Pracownik poinformował przełożonego o fakcie oddawania krwi 15 lutego, co potwierdził zaświadczeniem ze stacji krwiodawstwa. Zwolnienie od pracy pracownika oddającego krew zostało udzielone na cały dzień, co oznacza, że przepracował 8 godzin mniej niż było to przewidziane w harmonogramie. W lutym do przepracowania było 160 godzin. Premia regulaminowa została przyznana w wysokości 950 zł (pomniejszoną za 1 dzień absencji). W związku z tym panu Zygmuntowi przysługuje wynagrodzenie zasadnicze w pełnej wysokości + premia 950 zł oraz 50 zł (uzupełnienie) wyliczone w następujący sposób:
- 950 zł / 152 h (160 h - 8 h) = 6,25 zł/h
- 6,25 zł/h x 8 h (godziny nieprzepracowane) = 50 zł
W sumie za luty powinien otrzymać wynagrodzenie w wysokości 6000 zł.
Należy podkreślić, że prawo do wynagrodzenia za czas zwolnienia z tytułu oddawania krwi dotyczy wyłącznie umów o pracę. Pracownicy zatrudnieni na podstawie umów cywilnoprawnych nie posiadają tych uprawnień.
Dodatkowe uprawnienia i ograniczenia
Honorowym dawcom krwi przysługują dwa dni wolne za każdą donację - jeden w dniu oddania krwi, a drugi w dniu następnym. Kobiety mogą oddawać krew do 4 razy w roku, a mężczyźni do 6 razy, co daje w sumie 8 lub 12 dodatkowych dni wolnego w ciągu roku.
Pracodawca nie może utrudniać pracownikowi realizacji uprawnień krwiodawcy ani wyciągać negatywnych konsekwencji z powodu nieobecności związanej z oddawaniem krwi. Nie wolno mu obniżać premii, awansów czy oceny okresowej. Pracodawca nie może również żądać od pracownika szczegółowych informacji o stanie zdrowia czy powodach oddania krwi - wystarczy zaświadczenie ze stacji krwiodawstwa.
Z drugiej strony, pracownik nie powinien zaskakiwać pracodawcy swoją nieobecnością. Przepisy prawa wymagają uprzedzenia pracodawcy o przewidywanej nieobecności, jeśli jej przyczyna jest z góry wiadoma. Pracodawcy mogą uregulować zasady, terminy i sposób zgłaszania absencji w przepisach wewnątrzzakładowych, np. w regulaminach pracy, wskazując, że data powinna zostać uzgodniona z przełożonymi lub wprowadzając wymóg formy pisemnej wniosków.
Oddawanie krwi podczas urlopu wypoczynkowego nie uprawnia do dodatkowego dnia wolnego. Pracownik, który oddał krew w dniu wolnym od pracy lub po godzinach pracy, zgodnie z indywidualnym harmonogramem, nie otrzymuje dodatkowego zwolnienia ani wynagrodzenia za ten dzień. Zwolnienie może należeć się w kolejnym dniu, jeśli będzie on dniem pracującym dla tego pracownika.
Czy warto zostać zasłużonym krwiodawca
Wsparcie pracodawców dla krwiodawstwa
Ustawa o publicznej służbie krwi zobowiązuje pracodawców do wspierania działań na rzecz propagowania honorowego krwiodawstwa. Wiele firm organizuje akcje honorowego krwiodawstwa na terenie zakładu pracy, zachęca do udziału w nich, a nawet nagradza pracowników-dawców dodatkowymi benefitami. Pracodawca, który aktywnie promuje oddawanie krwi, buduje pozytywny wizerunek firmy i realnie przyczynia się do ratowania życia.
Obowiązki pracodawcy wobec krwiodawców to nie tylko formalność, ale element społecznej odpowiedzialności biznesu i realny wkład w bezpieczeństwo zdrowotne kraju.
tags: #czy #pracodawca #moze #regulowac #oddawanie #krwi