Nauczyciele, podobnie jak inni pracownicy, mają prawo do urlopu wypoczynkowego. W przypadku zakończenia stosunku pracy, jeśli urlop nie został w pełni wykorzystany, przysługuje ekwiwalent pieniężny. Kwestia ustalania jego wysokości, zwłaszcza w szkołach feryjnych, bywa jednak złożona i budzi wątpliwości interpretacyjne. Niniejszy artykuł szczegółowo omawia zasady obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy dla nauczycieli, uwzględniając specyfikę zatrudnienia w placówkach feryjnych i nieferyjnych, a także zmiany prawne w tym zakresie.
Prawo do urlopu wypoczynkowego w szkołach feryjnych
Nauczyciel zatrudniony przez cały okres trwania zajęć w danym roku szkolnym w szkole feryjnej ma prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze ferii szkolnych i w czasie ich trwania. Prawo do pierwszego urlopu nabywa się w ostatnim dniu poprzedzającym ferie szkolne, a do kolejnych urlopów - w każdym następnym roku kalendarzowym. Nauczyciel zatrudniony przez okres krótszy niż 10 miesięcy w szkole feryjnej ma prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze proporcjonalnym do określonego w umowie okresu prowadzenia zajęć.
Przez wiele lat urlop nauczycieli szkół feryjnych był niezależnie od rodzaju umowy o pracę naliczany w proporcji do okresu prowadzenia zajęć w danym roku szkolnym. Nauczyciel zatrudniony przez cały okres prowadzenia zajęć w danym roku szkolnym miał prawo do ekwiwalentu do wymiaru 8 tygodni urlopu. Powyższe przepisy Karty Nauczyciela zrodziły wątpliwość, czy sposób ustalania wymiaru urlopu po umowie na czas określony krótszy niż okres trwania zajęć, powinien być odmienny niż w przypadku umów na czas nieokreślony, zatrudnienia na podstawie mianowania lub umowy o pracę na czas określony zawartej co najmniej na cały okres prowadzenia zajęć.
Zmiany w orzecznictwie i ich wpływ na ekwiwalent urlopowy
W uchwale Sądu Najwyższego z 10 maja 2006 r. (sygn. akt III PZP 3/06) wskazano, że nauczyciel ma prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w wymiarze proporcjonalnym do okresu pracy w roku kalendarzowym, w którym ustał stosunek pracy, także wtedy, gdy w zatrudniającej go szkole są przewidziane ferie szkolne. Po opublikowaniu tego orzeczenia, ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy nauczyciela zatrudnionego w placówce feryjnej, zatrudnionego na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony lub na podstawie mianowania, zaczął być naliczany proporcjonalnie do okresu przepracowanego w danym roku kalendarzowym.
Proporcjonalne do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym jest obliczanie ekwiwalentu w przypadku zatrudnienia na czas krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego. Nauczycielowi, który przed ustaniem stosunku pracy w ciągu roku kalendarzowego wykorzystał urlop w wymiarze wyższym niż wynikający z zasady proporcjonalności, przysługuje w kolejnej placówce urlop w odpowiednio niższym wymiarze.
Obliczanie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop
Ekwiwalent urlopowy wypłacany jest w przypadku niewykorzystania przez nauczyciela urlopu wypoczynkowego z uwagi na ustanie zatrudnienia. Problem wypłaty ekwiwalentu powstaje m.in. w przypadku rozwiązania umowy o pracę zawartej z nauczycielem po pierwszym półroczu. Przede wszystkim obowiązują inne zasady obliczania wymiaru ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w przypadku zatrudnienia na czas nieokreślony i określony.
Generalnie urlop wypoczynkowy jest nabywany na dany rok kalendarzowy. Pełna pula ekwiwalentu urlopowego to 8 tygodni (56 dni). Jeszcze niedawno zarówno w kodeksie pracy, jak i samej Karcie Nauczyciela brakowało jasnego określenia terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Pracodawca był zobowiązany wypłacić ekwiwalent w dniu ustania zatrudnienia. Jednakże na podstawie noweli kodeksu pracy do art. 171 dodano § 4 i 5, które dookreślają termin wypłaty ekwiwalentu.
§ 4 przewiduje, że pracodawca dokonuje wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w terminie wypłaty wynagrodzenia ustalonym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy. Natomiast § 5 przewiduje, że paragrafu poprzedzającego nie stosuje się, jeżeli termin wypłaty wynagrodzenia ustalony zgodnie z art. 85 przypada na dzień przed zakończeniem stosunku pracy. W takim przypadku wypłaty ekwiwalentu pieniężnego dokonuje się w terminie 10 dni od zakończenia stosunku pracy.
W stosunku do nauczycieli mamy osobne zasady dotyczące wypłaty wynagrodzenia i nie zastosujemy tutaj przywołanego art. 85 Kodeksu pracy. Przepis ten należy w odpowiedni sposób zmodyfikować i dostosować do art. 39 ust. 3 i 4 Karty Nauczyciela. Należy mieć na uwadze specyfikę tych przepisów. Zgodnie z art. 39 ust. 4 KN składniki wynagrodzenia, których wysokość może być ustalona jedynie na podstawie już wykonanych prac, wypłaca się miesięcznie lub jednorazowo z dołu do piątego dnia roboczego miesiąca następującego po miesiącu, za który przysługuje to wynagrodzenie. Zatem zawsze termin wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy nauczyciela będziemy badać w stosunku do najbliższej wypłaty, która nastąpiła lub ma nastąpić, jeśli stosunek pracy zakończy się przed terminem wypłaty składników ruchomych.
Przykład obliczenia ekwiwalentu
Nauczyciel (ur. 1961 r.) odchodzi na emeryturę 28.01.2022 r. Należy mu wypłacić ekwiwalent za niewykorzystany urlop w wysokości 56/12*1 = 4,66, czyli 5 dni. Dodatkowo wypłacana jest odprawa emerytalna - 3 miesięczna. Wynagrodzenie nauczyciela: zasadnicze 4046,00 zł, wysługa 809,20 zł, motywacja (wrzesień - grudzień 2021) 200,00 zł miesięcznie. W styczniu nie ma jeszcze przydzielonej motywacji, wypłacane są tylko godziny ponadwymiarowe w ilości 18.
Ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy nauczycieli ustala się, stosując zasady obowiązujące przy obliczaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Za podstawę ustalenia ekwiwalentu za jeden dzień urlopu wypoczynkowego przyjmuje się wysokość wynagrodzenia przysługującego nauczycielowi za jeden dzień urlopu. Ekwiwalent za niewykorzystany przez nauczyciela urlop wypoczynkowy oblicza się, mnożąc ekwiwalent za jeden dzień urlopu przez liczbę dni tego urlopu.
Podstawę wysokości ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy w tym przypadku stanowiłyby:
- Wynagrodzenie zasadnicze: 4046,00 zł
- Dodatek stażowy: 809,20 zł
- Średnia z wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w styczniu.
- Średnia z wynagrodzenia motywacyjnego z poprzednich miesięcy.
Ekwiwalent pieniężny dla nauczycieli akademickich
Dnia 16 lipca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał pytanie prawne Sądu Rejonowego w Gliwicach dotyczące zasad obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy nauczyciela akademickiego. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 153 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym jest zgodny z Konstytucją. Natomiast § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2006 r. w zakresie, w jakim przy ustalaniu ekwiwalentu za okres niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego obliczonego w stosunku do składników wynagrodzenia określonych w stawkach miesięcznych w stałej wysokości, nakazuje obliczanie tego ekwiwalentu przyjmując za podstawę dni kalendarzowe, jest niezgodny z Konstytucją.
Trybunał ustalił, że nie realizuje on dyrektyw wynikających z ustawy. Zastosowanie zasad obowiązujących przy obliczaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy do obliczenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego nie w każdym przypadku będzie gwarantowało wypłatę ekwiwalentu w wysokości wynagrodzenia za urlop. Nie jest możliwe precyzyjne określenie ilości dni kalendarzowych będących podstawą kalkulacji ekwiwalentu pieniężnego, ponieważ nieznany jest termin, w jakim wykorzystany zostałby urlop, a tym samym nie jest poznawalna ilość dni wolnych od pracy (sobót, niedziel, świąt), które przypadłyby w tym czasie.
Dlatego też Trybunał stwierdził, że § 7 ust. 1 rozporządzenia w zakresie, w jakim przy ustalaniu ekwiwalentu za okres niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego obliczonego w stosunku do składników wynagrodzenia określonych w stawkach miesięcznych w stałej wysokości, nakazuje obliczanie tego ekwiwalentu przyjmując za podstawę dni kalendarzowe jest niezgodny z art. 92 ust. 1 konstytucji.
Za ile dni należy wypłacić wynagrodzenie urlopowe, a za ile dni ekwiwalent urlopowy w oświacie
Zasady ustalania ekwiwalentu nie uwzględniają tym samym wytycznych z art. 153 ust. 2 i art. 133 ustawy o szkolnictwie wyższym. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.
tags: #co #wchodzi #w #sklad #ekwiwalentu #za