Urlopy dla poratowania zdrowia, zwane również urlopami zdrowotnymi, mają na celu regenerację zdrowia pracowników ze względu na charakter ich pracy. Stanowią one dodatkowy przywilej pracowników i są przyznawane niezależnie od pozostałych uprawnień urlopowych. Co ważne, urlopy zdrowotne są urlopami pracowniczymi płatnymi.
W przypadku nauczycieli urlop dla poratowania zdrowia znajduje swoją regulację w art. 73 Karty Nauczyciela oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia. Przepisy te zostały znacząco znowelizowane z dniem 1 września 2018 r.
Urlop dla poratowania zdrowia umożliwia nauczycielowi przeprowadzenie leczenia celem poprawienia stanu zdrowia nadszarpniętego intensywnym wysiłkiem zawodowym. Ma również niebagatelny wpływ na polepszenie jego kondycji psychofizycznej.
Urlop udzielany jest w celu odzyskania pełnej zdolności do pracy oraz kontynuowania zatrudnienia przez nauczyciela. Urlopu dla poratowania zdrowia można udzielić jednorazowo w wymiarze nieprzekraczającym roku, zaś łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciela w okresie całego zatrudnienia nie może przekraczać 3 lat. Pewne ograniczenia co do czasu trwania urlopu wystąpią także w przypadku nauczyciela, któremu do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok - urlop dla poratowania zdrowia udzielany w celu przeprowadzenia zleconego leczenia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne.
Kto jest uprawniony do urlopu dla poratowania zdrowia?
Urlopy dla poratowania zdrowia przysługują przykładowo nauczycielom, nauczycielom akademickim, sędziom, prokuratorom, kontrolerom Najwyższej Izby Kontroli, pracownikom wykonującym lub nadzorującym czynności kontrolne w Państwowej Inspekcji Pracy.
Prawo do urlopu dla poratowania zdrowia nie mają jednak nauczyciele zatrudnieni w placówkach, szkołach, przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osobę prawną inną, niż jednostka samorządu terytorialnego lub przez osobę fizyczną - bez względu na wymiar zatrudnienia.
Przepisów ustawy Karta Nauczyciela, w tym przepisów o urlopie dla poratowania zdrowia, nie stosuje się do żołnierzy w czynnej służbie wojskowej oraz funkcjonariuszy Policji i pożarnictwa zajmujących stanowiska nauczycieli w szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych wojskowych i prowadzonych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych oraz organy podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych lub przez niego nadzorowane, a także wyznaczonych do wykonywania zadań poza wojskiem oraz służbami podległymi lub nadzorowanymi przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, na stanowiskach wymienionych w art. 1.
Nauczyciel nie może starać się o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia z początkiem swojej kariery zawodowej. Pamiętać należy, że zatrudnienie na czas nieokreślony jest jedną z przesłanek ubiegania się o urlop dla poratowania zdrowia. Wyznacznikiem tego prawa jest czasowość umowy, nie zaś stopień awansu nauczyciela. Jednak nauczyciele, którzy są zatrudnieni w kilku szkołach w niepełnym wymiarze czasu zajęć, nie będą mogli skorzystać z prawa do urlopu dla poratowania zdrowia, bowiem nie spełniają wymogu zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy nawet po zsumowaniu godzin z każdej ze szkół.
Wymóg nieprzerwanego okresu pracy wynoszącego co najmniej 7 lat dotyczyć będzie udzielenia tylko i wyłącznie pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia w karierze nauczycielskiej. Okres ten zostanie uznany za nieprzerwany w przypadku, gdy przerwy w zatrudnieniu nauczyciela nie trwały dłużej niż 3 miesiące. Do tego okresu zostaną zaliczone również okresy niezdolności do pracy oraz nieobecności inne niż urlop wypoczynkowy, np. nieobecności związane z rodzicielstwem, urlop bezpłatny czy urlop szkoleniowy, pod warunkiem, że nieobecności nie trwają łącznie dłużej niż 6 miesięcy.
Jeżeli nauczyciel wyrazi zgodę na ograniczenie zatrudnia w maju, a zamierza skorzystać z urlopu od 1 września to nie będzie uprawiony do urlopu nawet, jeżeli lekarz medycyny pracy wyda orzeczenie. W dniu rozpoczęcia urlopu, czyli 1 września będzie miał już ograniczony etat, a tym samym nie będzie spełniał przesłanki zatrudnienia w pełnym wymiarze. Nauczyciel będzie mógł skorzystać z urlopu o ile w takiej sytuacji rozpocznie korzystanie z niego będąc zatrudnionym w pełnym wymiarze zajęć, czyli przed 1 września.
Jeżeli nauczyciel posiada uprawnienia emerytalne zarówno do wcześniejszej emerytury (czy z Karty Nauczyciela lub z innych ustaw), jak i emerytury w wieku powszechnym, nie przysługuje mu urlop zdrowotny. W tym przypadku nie warto składać wniosku o urlop, bo i tak nie zostanie udzielony. Należy pamiętać, że przepisy art. 73 Karty Nauczyciela mówią o uprawnieniach emerytalnych, a nie rentowych. Renta nie wyklucza skorzystania z urlopu zdrowotnego.
Nauczycielowi, któremu do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne.
Nauczycielowi przeniesionemu w stan nieczynny przysługuje urlop dla poratowania zdrowia. W tym przypadku maksymalnie na okres nie dłuższy niż do czasu wygaśnięcia stosunku pracy, czyli do końca lutego danego roku.
Urlop dla poratowania zdrowia jest szczególnym uprawnieniem nauczycieli. W świetle obowiązujących przepisów prawnych nauczyciel musi spełnić szereg warunków, aby móc ubiegać się o przyznanie prawa do urlopu zdrowotnego.
Procedura ubiegania się o urlop dla poratowania zdrowia
W celu uruchomienia procedury ubiegania się o urlop zdrowotny nauczyciel musi złożyć do dyrektora szkoły wniosek o urlop. Przepisy nie przewidują obowiązującego wzoru wniosku o urlop ani jego treści.
Po złożeniu przez nauczyciela wniosku dyrektor szkoły ma obowiązek wydać nauczycielowi skierowanie na badanie lekarskie. Dyrektor ma prawo odmówić wydania skierowania tylko w sytuacji, gdy nauczyciel nie spełnia ustawowych warunków do udzielenia mu urlopu, np. nie posiada wymaganego stażu pracy.
Badania należy przeprowadzić w jednostce służby medycyny pracy, z którą dana placówka oświatowa ma zawartą pisemną umowę zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r., o służbie medycyny pracy.
Dyrektor niezwłocznie powinien wydać skierowanie na badanie. Wzór skierowania stanowi załącznik nr 1 do rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia.
W skierowaniu obowiązkowo należy określić czynniki szkodliwe i uciążliwe dla zdrowia nauczyciela.
Przeprowadzane jest badanie przez uprawnionego lekarza (w rozumieniu art. 73 ust. 10 KN jest to lekarz medycyny pracy). W oparciu o wyniki przeprowadzonych przez siebie badań, wyniki ewentualnych dodatkowych badań, konsultacji oraz dokumentacji przedłożonej przez nauczyciela lekarz medycyny pracy wydaje orzeczenie o potrzebie korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia.
Nauczyciel ma maksymalnie 30 dni od dnia otrzymania (a nie wystawienia) skierowania na zgłoszenie się na badania do lekarza medycyny pracy wskazanego przez szkołę.
Ostateczne orzeczenie lekarskie, a także potwierdzone skierowanie są wiążące dla dyrektora szkoły. Orzeczenie lekarskie jest ostateczne, jeżeli ani dyrektor ani nauczyciel nie wnieśli odwołania w terminie 14 dni od dnia otrzymania tego orzeczenia.
Urlopu udziela się w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo roku, zaś łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciela w okresie całego zatrudnienia nie może przekraczać 3 lat.
Urlop dla poratowania zdrowia a inne urlopy i świadczenia
Przepisy prawa nie regulują wprost sytuacji, gdy w trakcie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel korzysta jednocześnie ze zwolnienia chorobowego. Korzystanie przez pracownika z urlopu dla poratowania zdrowia wyklucza jednoczesne pobieranie zasiłku chorobowego, jako że nie przysługuje on za okresy niezdolności do pracy, w których ubezpieczony na podstawie przepisów o wynagradzaniu zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Pobieranie zasiłku chorobowego oznaczałoby tym samym zaprzestanie korzystania z urlopu dla poratowania zdrowa. Nauczyciel nie miałby również prawa do kontynuowania takiego urlopu po powrocie ze zwolnienia chorobowego (prawo do kolejnego urlopu przysługiwałoby po roku od momentu przerwania ostatniego urlopu dla poratowania zdrowia).
Urlop macierzyński jest bezwzględnie obowiązującym uprawnieniem pracowniczym wynikającym z art. 180 Kodeksu pracy. W związku z tym jeżeli w trakcie trwania urlopu dla poratowania zdrowia nauczycielka urodzi dziecko, będzie musiała skorzystać z obowiązkowej części urlopu macierzyńskiego. Będzie to oznaczało przerwanie urlopu dla poratowania zdrowia, którego nie będzie można kontynuować bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego (do kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia będzie musiał upłynąć co najmniej rok, od momentu jego zakończenia, w związku z rozpoczęciem urlopu macierzyńskiego). Należy pamiętać, że z „puli” urlopu dla poratowania zdrowia odjęta zostanie tylko część urlopu faktycznie wykorzystana przez nauczycielkę, a nie cały jego okres wskazany w orzeczeniu lekarskim. Oczywiście nie ma przeciwwskazań, aby bezpośrednio po urlopie macierzyńskim rozpocząć urlop dla poratowania zdrowia (jeżeli tak postanowi lekarz w orzeczeniu).
Prawo do urlopu wychowawczego oraz urlopu dla poratowania zdrowia są dwoma niezależnymi uprawnieniami pracowniczymi, z których można korzystać w zupełnie innych okolicznościach. Co do zasady nie ma jednak żadnych przeciwwskazań, aby bezpośrednio po zakończeniu urlopu wychowawczego rozpocząć urlop dla poratowania zdrowia bądź odwrotnie, oczywiście jeżeli zostały spełnione pozostałe przesłanki do korzystania z powyższych uprawnień.
W przypadku placówek feryjnych nie jest możliwe jednoczesne korzystanie przez nauczyciela z urlopu wypoczynkowego i urlopu dla poratowania zdrowia. W przypadku gdy nauczyciel w okresie ferii przebywa na urlopie dla poratowania zdrowia, okres trwania ferii zostanie „pochłonięty” przez trwający jednocześnie urlop dla poratowania zdrowia.
Fakt ten został potwierdzony w Wyroku SN z dnia 10 lutego 1998 r., w którym stwierdzono, że cele obu urlopów są w rzeczywistości zbieżne (regeneracja sił pracownika), w związku z czym nie można w tym samym czasie korzystać z obu urlopów jednocześnie. Niewykorzystany w ten sposób urlop będzie przysługiwał nauczycielowi placówki feryjnej w innym terminie jako urlop uzupełniający.
Urlop dla poratowania zdrowia jest traktowany jako okres składkowy dla celów emerytalnych.
Tak, nauczyciel na urlopie dla poratowania zdrowia może wyjechać za granicę, nie może tylko za granicą nawiązać stosunku pracy lub podjąć innej działalności zarobkowej.
Wynagrodzenie na urlopie dla poratowania zdrowia
W okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat oraz prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatku, o którym mowa w art. 54 ust. 5 Karty Nauczyciela (tzw. dodatek wiejski).
Tak, nauczycielowi na urlopie dla poratowania zdrowia przysługuje tzw. trzynastka.
Czy można pracować na urlopie dla poratowania zdrowia?
Nie. W okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy lub podjąć innej działalności zarobkowej. Jeżeli dyrektor szkoły ustali, że w okresie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel podejmuje inny stosunek pracy lub inną działalność zarobkową, ma obowiązek odwołać nauczyciela z urlopu.
Zwolnienie z pracy a urlop dla poratowania zdrowia
Urlop dla poratowania zdrowia nie chroni nauczyciela przed zwolnieniem. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego możliwe jest definitywne rozwiązanie z nauczycielem stosunku pracy w czasie trwania urlopu dla poratowania zdrowia, zatem nie ma on gwarancji powrotu na to samo stanowisko w takim samym wymiarze godzin.
Sąd Najwyższy wskazuje, iż prawo nauczyciela do urlopu zdrowotnego nie może uniemożliwiać dyrektorowi dostosowania stanu zatrudnienia do aktualnych potrzeb wynikających z zadań szkoły oraz, że korzystanie z urlopu nie stanowi przeszkody do rozwiązania z nauczycielem stosunku pracy na podstawie art. 20 ust 1 pkt. 2 Karty Nauczyciela.
Choć co do zasady nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę obowiązuje przepis art. 41 k.p. z którego wynika, że pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, to w przypadku nauczycieli występują pewne wyjątki.
Urlop uzupełniający
Przepisy ust. 1 i 2 art. 66 Karty Nauczyciela regulują zasady udzielania urlopu uzupełniającego. Urlop uzupełniający przysługuje pod warunkiem, że całość lub część urlopu wypoczynkowego nie została wykorzystana w trakcie ferii z uwagi na przebywanie na urlopie dla poratowania zdrowia. Urlop uzupełniający jest udzielany przez dyrektora w porozumieniu z nauczycielem, z uwzględnieniem organizacji pracy w szkole. Istnieje możliwość udzielenia urlopu w częściach, jednak przy uwzględnieniu zasady z art. 64 ust. 4 KN, zgodnie z którą nauczyciel ma prawo do nieprzerwanego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 4 tygodni.
W przypadku placówek nieferyjnych nie stosuje się zasad dotyczących udzielenia uzupełniającego urlopu wypoczynkowego. W przypadku placówek nieferyjnych należy stosować art. 66a KN dotyczący przesunięcia lub udzielenia urlopu w późniejszym terminie.
Sprawa z urlopem uzupełniającym jest prosta, jeżeli chodzi o urlopy udzielony po 1 stycznia 2018 r., kiedy to zmieniły się przepisy. W praktyce dotyczy to urlopów zdrowotny udzielanych w latach 2015-2017. 2015 rok przedawnia się 30 września 2019 r. 2016 rok przedawnia się 30 września 2020 r. 2017 rok przedawnia się 30 września 2021 r.
Jeżeli nauczyciel zwróci się do dyrektora o udzielenie urlopu uzupełniającego w związku z niewykorzystaniem urlopu wypoczynkowego, powołując się na art. 66 Karty Nauczyciela w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości UE z 30 czerwca 2016 r. dyrektor powinien udzielić urlopu uzupełniającego, chyba że roszczenie o urlop uległo przedawnieniu.
Urlop dla poratowania zdrowia nauczycieli.
tags: #art #66a #karty #nauczyciela #urlop #dla