Pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Skorelowany jest z nim obowiązek pracodawcy udzielenia pracownikowi urlopu w roku, w którym nabył do niego prawo. Niewykorzystany urlop powinien być udzielony do 30 września następnego roku kalendarzowego. Podejmując problematykę urlopów wypoczynkowych zacznijmy od tego, że zgodnie z art. 154 § 1 kodeksu pracy (dalej: kp) wymiar tego urlopu wynosi 20 dni, jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, i 26 dni, jeżeli jest zatrudniony co najmniej 10 lat.
Jednocześnie na podstawie art. 155 § 1 kp do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego, wlicza się z tytułu ukończenia:
- zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,
- średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,
- średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,
- średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,
- szkoły policealnej - 6 lat,
- szkoły wyższej - 8 lat.
Przy czym należy pamiętać, że okresy nauki, o których mowa w pkt 1-6, nie podlegają sumowaniu.
Jeżeli pracownik pobierał naukę w czasie zatrudnienia, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bądź okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, bądź okres nauki, zależnie od tego, co jest dla pracownika korzystniejsze. Regulacja ta wynika z art. 155 § 2 kp.
Zasady udzielania urlopów wypoczynkowych
Urlop wypoczynkowy udzielany jest na dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Urlopu nie udziela się na dni wolne, wynikające z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy wolne niedziele czy święta, inne dni wolne według harmonogramu. Wobec tego nie są objęte urlopem dni wolne przypadające pomiędzy dniami urlopu.
Zasada udzielania urlopu w godzinach ma umożliwić równe potraktowanie pracowników o różnych rozkładach godzinowych pracy w poszczególnych dniach. Przy udzielaniu urlopu wobec pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy należy kierować się zasadą, że dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy.
Warto pamiętać, że urlopu wypoczynkowego nie można udzielać pracownikowi tylko na część dnia pracy. Jest od tej zasady jeden wyjątek. Dotyczy on sytuacji, gdy pracownikowi pozostała do wykorzystania mniejsza liczba godzin urlopu niż liczba godzin, którą ma do przepracowania w danym dniu zgodnie z obowiązującym go harmonogramem czasu pracy.
Pierwszy urlop
Pracownik, który podejmuje pracę po raz pierwszy w swoim życiu, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Po każdym miesiącu pracy będzie miał prawo do 1/12 z 20 dni (czyli 1,666 dnia).
Podsumowując, zasady udzielania pierwszego urlopu mają zastosowanie:
- wyłącznie do urlopu nabywanego przez pracownika, który podejmuje pracę po raz pierwszy w swoim życiu,
- w roku kalendarzowym, w którym pracownik po raz pierwszy podjął pracę,
- bez względu na liczbę podmiotów zatrudniających pracownika.
Urlop proporcjonalny
Urlop w wymiarze proporcjonalnym jest wyjątkiem od zasady pełnego wymiaru urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikowi w danym roku kalendarzowym. Konstrukcja urlopu w wymiarze proporcjonalnym znajduje zastosowanie w trzech sytuacjach:
- u dotychczasowego pracodawcy w przypadku rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy w trakcie danego roku kalendarzowego;
- u pracodawcy, u którego pracownik podejmuje zatrudnienie w trakcie tego samego lub kolejnego roku kalendarzowego;
- powrotu pracownika do pracy u dotychczasowego pracodawcy po trwającej co najmniej miesiąc przerwie w świadczeniu pracy spowodowanej urlopem bezpłatnym, urlopem wychowawczym, służbą wojskową, tymczasowym aresztowaniem, odbywaniem kary pozbawienia wolności i nieusprawiedliwioną nieobecnością w pracy.
Przy ustalaniu urlopu proporcjonalnego kierujemy się następującymi zasadami:
- miesiąc kalendarzowy pracy odpowiada 1/12 rocznego wymiaru urlopu przysługującego danemu pracownikowi;
- niepełny kalendarzowy miesiąc pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca;
- w razie zakończenia i podjęcia kolejnego zatrudnienia w trakcie tego samego miesiąca zaokrąglenia dokonuje dotychczasowy pracodawca;
- wymiar urlopu proporcjonalnego w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył u danego pracodawcy prawo do urlopu wypoczynkowego w wyższym wymiarze, ustala się, uwzględniając wyższy wymiar tego urlopu;
- niepełny dzień urlopu zaokrąglamy w górę do pełnego dnia.
Co ważne, wymiar urlopu należny pracownikowi w danym roku kalendarzowym nie może przekroczyć wymiaru wynikającego z art. 154 kp (20 lub 26 dni rocznie). Jeżeli zatem pracownik wykorzystał podczas wcześniejszego zatrudnienia wyższy wymiar urlopu niż ten, który mu przysługiwał w oparciu o zasadę proporcjonalności, to kolejny pracodawca nie nalicza urlopu proporcjonalnie do długości zatrudnienia, ale niejako dopełnia do pełnego rocznego wymiaru.
Ważne: Pracownikowi, który przed ustaniem stosunku pracy wykorzystał w ciągu roku kalendarzowego urlop w wyższym wymiarze niż proporcjonalnie do okresu przepracowanego, przysługuje u kolejnego pracodawcy urlop w odpowiednio niższym wymiarze. Łączny wymiar urlopu w roku kalendarzowym nie może być niższy niż wynikający z okresu przepracowanego w tym roku u wszystkich pracodawców.
Zgodnie z art. 1551 § 1 pkt 2 K.p., przy zatrudnieniu na czas krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego, urlop proporcjonalny jest obliczany do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym.
Według art. 1553 K.p., przy ustalaniu wymiaru urlopu na podstawie przepisów art. 1551 K.p. i art. 1552 K.p., niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Wymiar urlopu należny pracownikowi w danym roku kalendarzowym nie może przekroczyć 20 lub 26 dni w zależności od stażu urlopowego, a także wielkości etatu.
Ponadto stosownie do art. 1552a K.p., przy ustalaniu urlopu wypoczynkowego w wymiarze proporcjonalnym (według art. 1551 i 1552 K.p.), kalendarzowy miesiąc pracy odpowiada 1/12 wymiaru urlopu przysługującego pracownikowi na podstawie art. 154 § 1 i 2 K.p. Niepełny kalendarzowy miesiąc pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca.
Jeżeli ustanie stosunku pracy u dotychczasowego pracodawcy i nawiązanie takiego stosunku u kolejnego pracodawcy następuje w tym samym miesiącu kalendarzowym, zaokrąglenia do pełnego miesiąca dokonuje dotychczasowy pracodawca (art. 1552a § 3 K.p.).
Jak obliczyć ekwiwalent za urlop? Przykłady
Urlop na niepełnym etacie
Osoby zatrudnione na niepełnym etacie mają przeliczany urlop proporcjonalnie do ich etatu. W tym przypadku dokonuje się przeliczenia przyjmując roczny wymiar urlopu w dniach, natomiast wynik w postaci niepełnego dnia urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
Przykład:
Pracownik, posiadający staż pracy dłuższy niż 10 lat, zatrudniony jest na 5/8 etatu. W świetle tego ma prawo do 16,25 dnia (5/8 etatu x 26 dni urlopu, które przysługuje na całym etacie), co należy zaokrąglić w górę do pełnego dnia, a zatem będzie mógł wykorzystać 17 dni (stosujemy zasadę, że niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia).
Zmiana wymiaru etatu a wymiar urlopu
Sytuacje problematyczne pojawiają się w momencie zmiany wymiaru etatu w trakcie zatrudnienia. Wyobraźmy sobie sytuację, że pracownik jest zatrudniony na 6/8 etatu do 31 marca 2024 r. Następnie od 1 kwietnia 2024 r. będzie zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. W takim wypadku pracodawca zobowiązany jest osobno ustalić wymiar urlopu dla okresu zatrudnienia w niepełnym i pełnym wymiarze.
Przykład:
Pracownik będzie miał prawo do 5 dni urlopu za okres pracy na 6/8 etatu i 20 dni za pozostały okres roku (praca na pełny etat). Łącznie ma prawo do 25 dni urlopu, zgodnie z następującym wyliczeniem:
- Dla 6/8 etatu: (26 dni x 6/8) x 3/12 = 5 dni (po zaokrągleniu w górę do pełnego dnia).
- Dla pełnego etatu: 26 dni x 9/12 = 20 dni (po zaokrągleniu w górę do pełnego dnia).
- Łącznie pracownik ma w tym roku prawo do 25 dni urlopu.
Zasada proporcjonalnego urlopu za przepracowany okres dotyczy wszystkich bez wyjątku pracowników. Stosuje się ją także w przypadku rozwiązania stosunku pracy w związku z uzyskaniem przez pracownika uprawnień emerytalnych.
Należy wspomnieć, że postanowienia układów zbiorowych pracy lub regulaminów mogą być korzystniejsze niż przepisy ogólnie obowiązujące i nie ma przeszkód prawnych, aby w przepisach wewnątrzzakładowych zamieścić regulacje, na mocy których wieloletnim pracownikom rozwiązującym stosunek pracy z powodu przejścia na emeryturę będzie udzielany urlop wypoczynkowy za dany rok w pełnym wymiarze.
tags: #art #155 #kp #urlop #proporcjonalny