Amortyzacja to proces rozłożenia w czasie kosztu firmowych aktywów, który realnie wpływa na wynik podatkowy i płynność firmy. Środek trwały to składnik majątku wykorzystywany w działalności gospodarczej (np. maszyna, samochód, komputer, wyposażenie), który co do zasady ma służyć firmie dłużej niż rok i jest kompletny oraz zdatny do użytku. Wielu przedsiębiorców myśli, że wartość początkowa to po prostu kwota z faktury zakupu. Kupiłeś maszynę za 100 000 zł netto. Transport kosztował 500 zł netto, a montaż 1000 zł netto. Ważny próg kwotowy: Jeśli wartość początkowa środka trwałego nie przekracza 10 000 zł (netto dla czynnych podatników VAT, brutto dla zwolnionych), nie musisz go amortyzować w czasie. Amortyzacja to rozłożenie w czasie wartości środka trwałego w kosztach poprzez odpisy amortyzacyjne. Odpisy są równe przez cały okres amortyzacji. Przykład: Laptop o wartości 12 000 zł ze stawką 30% daje roczny odpis 3 600 zł. Miesięcznie zaliczysz w koszty 300 zł. W tej metodzie odpisy są wyższe w pierwszych latach i maleją w kolejnych, bo liczy się je od malejącej wartości netto. Chcesz szybciej rozpoznać koszt podatkowy w pierwszych latach inwestycji (np. Przykład: Maszyna za 100 000 zł (stawka 20%, współczynnik 2,0). W 2025 r. Warunek konieczny: Musisz udowodnić, że środek był używany przez poprzedniego właściciela przez co najmniej 6 miesięcy przed nabyciem. To obszar, w którym błędy najczęściej wynikają z braku dowodów (umowy, oświadczenia zbywcy). Tu odpis zależy od realnego wykorzystania (np. liczby godzin pracy maszyny lub liczby przejechanych kilometrów). Dobór metody i stawki amortyzacyjnej zależy od klasyfikacji środka trwałego w KŚT (Klasyfikacja Środków Trwałych), publikowanej przez GUS. To, czy dana metoda (np. Aby uniknąć najczęstszych pomyłek (np. Klasyfikacja Środków Trwałych determinuje, jak szybko odzyskasz zainwestowany kapitał.
Pojęcie amortyzacji
Amortyzacja środków trwałych to sposób rozliczania kosztu firmowych aktywów w czasie, który realnie wpływa na wynik podatkowy i płynność firmy. Amortyzacja to wyrażony pieniężnie proces utraty wartości trwałego majątku działalności gospodarczej. Amortyzacja jest wydatkiem niekasowym, co oznacza, iż nie pociąga za sobą ruchu pieniądza. W związku ze zużywaniem się składników majątkowych stopniowo spada ich wartość, co znajduje swoje odzwierciedlenie w kosztach firmowych - poprzez regularne odpisy amortyzacyjne. Można zatem stwierdzić, w kontekście rachunku kosztów dla celów podatkowych, iż wydatek na nabycie czy też wytworzenie danego składnika majątkowego rozkładany jest w czasie - nie jest on bowiem bezpośrednio zaliczany w koszty od razu w całości.
Podstawa dokonywania odpisów amortyzacyjnych
Przedsiębiorca posiadający i nabywający środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne, musi liczyć się z koniecznością dokonywania comiesięcznych odpisów amortyzacyjnych. Na dzień przyjęcia składnika majątku do używania, powinno ustalić się okres lub stawkę oraz metodę jego amortyzacji. Podatnicy dokonują odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, która co do zasady wyliczana jest na podstawie ceny nabycia lub kosztu wytworzenia, przy uwzględnieniu ewentualnych późniejszych ulepszeń. W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) nie ma typowej definicji środka trwałego. Zanim środek trwały zostanie wprowadzony do ewidencji, w pierwszej kolejności przedsiębiorca musi w sposób prawidłowy ustalić jego wartość początkową. W ustawie PIT (art. podatku VAT niepodlegającego odliczeniu (np. Jeżeli przedsiębiorca z jakiś powodów nie może ustalić wartości początkowej środka trwałego, wartość początkową ustala się w wysokości określonej z uwzględnieniem cen rynkowych przez biegłego powołanego przez przedsiębiorcę. Ten sposób wyceny dotyczy jedynie przypadków, w których środek trwały został nabyty przed dniem założenia ewidencji lub gdy został wytworzony przez przedsiębiorcę. W podlinkowanej publikacji można przeczytać, w jaki sposób ustalić wartość rynkową środka trwałego. Przedsiębiorca musi pamiętać, że jeśli dojdzie do ulepszenia środka trwałego, to zmienia się jego wartość początkowa, od której są naliczane odpisy amortyzacyjne. Poniższe przykłady zostały oparte na założeniu, że każdorazowo wartość nakładów na ulepszenie przekracza kwotę 10.000 zł. Przedsiębiorca dokonał ocieplenia pomieszczeń biurowych wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej. W uwagi na wysoki temperatury panujące w okresie letnim przedsiębiorca zdecydował się na zainstalowanie klimatyzacji na hali produkcyjnej. Jest to inwestycja podnosząca wartość budynku pierwotnie przyjętą do odpisów amortyzacyjnych. Przedsiębiorca postanowił dokonać rozbudowy pomieszczeń garażowych wykorzystywanych w działalności gospodarczej.
Termin dokonywania odpisów amortyzacyjnych
Odpisy amortyzacyjne zasadniczo dokonywane są począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środki trwałe zostały przyjęte do używania. Dla celów dowodowych przyjęcie do użytkowania dokumentuje się stosowanymi dokumentami lub przynajmniej adnotacjami na dokumentach nabycia. Amortyzowane składki majątku powinny być wprowadzone do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Odpisów amortyzacyjnych dokonuje się do końca miesiąca, w którym: nastąpiło zrównanie wysokości umorzenia z ich wartością początkową; w którym środki trwałe postawiono w stan likwidacji, zbyto bądź stwierdzono ich niedobór. Zgodnie z art. 22 f ust. 3 ustawy o PIT odpisów amortyzacyjnych dokonuje się, gdy wartość początkowa środka trwałego albo wartości niematerialnej i prawnej w dniu przyjęcia do używania jest wyższa niż 10 000 zł. Środkiem trwałym lub wartością niematerialną lub prawną nazywane są natomiast te składniki majątku, których przewidywany okres użytkowania jest dłuższy niż rok. Tak więc zgodnie z przywołanym artykułem ustawy o PIT oraz definicją środków trwałych, aby podatnik był zobowiązany do dokonywania odpisów amortyzacyjnych na zasadach ogólnych, wartość składnika majątku musi być wyższa niż 10 000 zł a zakładany okres jego użytkowania dłuższy niż rok. Ponadto, gdy wartość składnika majątku, jest niższa niż 10 000 zł, jednak użytkownik planuje wykorzystywać go w swojej działalności dłużej niż rok, składnik ten również może wprowadzić do ewidencji środków trwałych oraz dokonywać od niego odpisów amortyzacyjnych na zasadach ogólnych. Analogiczne, gdy wartość składnika majątku jest wyższa niż 10 000 zł, lecz podatnik nie zamierza wykorzystywać go w swojej działalności dłużej niż rok (a więc składnik ten nie jest zaliczany do środków trwałych ani wartości materialnych i prawnych), nie trzeba dokonywać od niego odpisów amortyzacyjnych. Wartość wydatku na jego zakup można w całości zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów bieżącego okresu rozliczeniowego. W sytuacji jednak, gdy składnik majątku o wartości początkowej przekraczającej 10 000 zł, ze względu na przewidywany okres użytkowania równy lub krótszy niż rok, nie zostanie zaliczony do środków trwałych albo wartości niematerialnych i prawnych, a faktyczny okres ich używania przekroczy rok - podatnicy są zobowiązani, w pierwszym miesiącu następującym po miesiącu, w którym ten rok upłynął: zaliczyć te składniki do środków trwałych albo wartości niematerialnych i prawnych, przyjmując je do ewidencji w cenie nabycia albo koszcie wytworzenia, zmniejszyć odpowiednio koszty uzyskania przychodów o różnicę między ceną nabycia lub kosztem wytworzenia a kwotą odpisów amortyzacyjnych, przypadającą na okres ich dotychczasowego używania, obliczonych stosować stawki amortyzacji wykazane w ustawie, w całym okresie dokonywania odpisów amortyzacyjnych, wpłacić, w terminie do 20 dnia tego miesiąca, do urzędu skarbowego kwotę odsetek naliczonych od dnia zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków na nabycie lub wytworzenie we własnym zakresie składników majątku do dnia, w którym okres ich używania przekroczył rok. Naliczoną kwotę odsetek podatnik powinien wykazać w zeznaniach rocznych.
Stawki amortyzacyjne
Podstawowe stawki amortyzacyjne pochodzą z wykazu rocznych stawek amortyzacyjnych będącego załącznikiem do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Obecnie istnieje 10 podstawowych stawek amortyzacyjnych: 1,5%, 2,5%, 4,5%, 7%, 10%, 14%, 18%, 20%, 25%, 30%. Przykładowe stawki amortyzacyjne prezentują się następująco: Środki trwałe Stawki roczne Budynki niemieszkalne 2,5% Zespoły komputerowe 30% Samochody osobowe 20% Samochody ciężarowe 20%. Podatnicy mogą przy zastosowaniu podatkowych stawek amortyzacyjnych naliczać odpisy amortyzacyjne w równych ratach co miesiąc lub co kwartał albo jednorazowo na koniec roku podatkowego. Przykład Pan Jan prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą amortyzuje samochód osobowy. Z wykazu rocznych stawek amortyzacyjnych wynika, że dla tego składnika majątku właściwą stawką jest stawka 20% rocznie. Wartość samochodu dla potrzeb amortyzacji wynosi 30.000 zł. Roczny odpis wynosi więc 6.000 zł, co daje miesięcznie 500 zł. Potencjalny podatek do zapłaty zostaje pomniejszony miesięcznie o 90 zł (18% z 500 zł). Stawki podwyższone i obniżone Ustawodawca przewidział, iż podstawowe stawki mogą być w ściśle określonych sytuacjach podwyższane. Podwyższenie stawek polega na tym, iż podstawową stawkę amortyzacyjną mnoży się przez określony współczynnik (przykładem sytuacji, w której można zastosować współczynnik podwyższony, Podatnicy często decydują jest używanie budynków czy budowli w złych warunkach). Obniżenie stawek z kolei polega na tym, iż podatnicy mogą obniżać podstawowe stawki podane w wykazie. Obniżenie stawek amortyzacyjnych może być stosowane przykładowo w okresie zmniejszonego stopnia używania środków trwałych, ale również w czasie ponoszenia straty podatkowej (co w wybranych okolicznościach może przynieść pozytywny efekt podatkowy). Stawki indywidualne Ustawodawca przewidział również możliwość zastosowania indywidualnych stawek amortyzacyjnych, w sytuacji amortyzacji używanych lub ulepszonych środków trwałych, po raz pierwszy wprowadzonych do ewidencji danego podatnika przy podstawowym warunku zachowania minimalnych okresów amortyzacji. Przepisy podatkowe nie określają maksymalnego okresu amortyzacji - tym samym minimalnej stawki. Po wyborze indywidualnych stawek powinny być one stosowane przez cały okres amortyzacji. Podatnicy często decydują się zastosować stawki indywidualne przy wynajmie używanych lokali. Podstawowa stawka dla tego typu nieruchomości wynosi 2,5%, a wybierając stawki indywidualne, można ją podwyższyć nawet do 10%. Budynki (lokale) i budowle uznaje się za używane, jeżeli podatnik wykaże, że przed ich nabyciem były wykorzystywane co najmniej przez okres 60 miesięcy.
Metody amortyzacji
Środki trwałe i wartości niematerialne i prawne mogą być amortyzowane według wybranej metody amortyzacji, pod warunkiem że spełnione zostały ustawowe wymagania. Odpisy amortyzacyjne mogą być dokonywane najwcześniej od następnego miesiąca po miesiącu wprowadzenia środka trwałego do ewidencji środków trwałych.
Metoda liniowa
Podstawową metodą amortyzacji środków trwałych jest amortyzacja liniowa. Polega ona na naliczaniu odpisów amortyzacyjnych według stawek amortyzacji wynikających z wykazu stawek amortyzacyjnych od ustalonej wartości początkowej środka trwałego. Stosowanie tej metody możliwe jest również przy stawkach podwyższonych, obniżonych bądź też indywidualnych. Metoda liniowa amortyzacji jest najbardziej popularna, polega na równomiernym rozłożeniu w czasie odpisów amortyzacyjnych przez cały okres użytkowania środka trwałego. Ustalenia rocznej stawki amortyzacji dokonuje się na podstawie Klasyfikacji Środka Trwałego (KŚT). Pełen wykaz rocznych stawek amortyzacji znajduje się na załączniku nr 1 do ustawy PIT.
Przykład Pan Jan prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą amortyzuje samochód osobowy. Z wykazu rocznych stawek amortyzacyjnych wynika, że dla tego składnika majątku właściwą stawką jest stawka 20% rocznie. W omawianym przykładzie nie ma uzasadnienia dla podwyższenia, obniżenia stawek lub zastosowania stawek indywidualnych. Wartość samochodu dla potrzeb amortyzacji wynosi 30.000 zł. Roczny odpis wyniesie więc 6.000 zł.
Metoda degresywna
Metoda degresywna polega na podwyższeniu stawek amortyzacji maszyn i urządzeń zaliczonych do grupy 3-6 i 8 klasyfikacji środków trwałych oraz środków transportu (z wyłączeniem samochodów osobowych), mnożnikiem nie wyższym niż 2 i dokonywaniu odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środka trwałego, corocznie pomniejszanej o dokonane w poprzednich latach odpisy. Co istotne w roku, w którym bieżące, roczne odpisy zrównają się z odpisami metodą liniową, podatnik zobowiązany jest kontynuować amortyzację metodą liniową. Kolejną metodą amortyzacji jest metoda degresywna, którą stosuje się do maszyn i urządzeń zaliczonych do grupy 3-6 i 8 Klasyfikacji oraz środków transportu, z wyłączeniem samochodów osobowych. Zasadnicza różnica pomiędzy metodą liniową i degresywną polega na tym, że w drugim przypadku można zastosować współczynnik 2 do stawek amortyzacyjnych z Wykazu. Metoda degresywna jest stosowana do czasu, gdy roczny odpis amortyzacyjny według metody degresywnej jest równy lub niższy od odpisu według metody liniowej.
Przykład Pan Jan prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą amortyzuje samochód ciężarowy o wartości 30.000 zł. Z wykazu rocznych stawek amortyzacyjnych wynika, że dla tego składnika majątku właściwą stawką jest stawka 20% rocznie. Istnieją przy tym podstawy do zastosowania metody amortyzacji degresywnej przy maksymalnych współczynniku 2. Amortyzacja przedstawia się następująco:
| Rok podatkowy | Podstawa amortyzacji (PLN) | Odpis roczny (PLN) |
|---|---|---|
| 1 | 30 000 | 12 000 |
| 2 | 18 000 (30 000-12 000) | 7 200 |
| 3 | Następuje przejście na metodę liniową | 6 000 |
| 4 | Odpis zerujący wartość początkową | 3 800 |
Pan Michał zakupił maszynę do zamykania puszek, która zgodnie z Wykazem ma stawkę amortyzacji 20% i postanowił ją amortyzować metodą degresywną, gdzie będzie mógł zastosować roczną stawkę amortyzacji 40%. Począwszy od stycznia 2023 r.
Metoda amortyzacji jednorazowej
W określonych przypadkach ustawodawca umożliwił podatnikom jednorazowe zaliczenie wydatków na nabycie (wytworzenie) składnika majątku do kosztów podatkowych. Jest to wyjątek od wspomnianej na początku zasady rozkładania tych wydatków w czasie. W pierwszym przypadku z jednorazowej amortyzacji mogą skorzystać jedynie mali przedsiębiorcy i podatnicy rozpoczynający w danym roku podatkowym prowadzenie działalności gospodarczej. Metoda ta polega na jednorazowej amortyzacji całości wartości początkowej środka trwałego. Metodą tą amortyzować można jedynie środki trwałe zaliczone do grup 3-8 klasyfikacji środków trwałych z wyłączeniem samochodów osobowych (może ona jednak być stosowana do pojazdów ciężarowych). Co istotne, suma jednorazowych odpisów amortyzacyjnych dokonywanych tą metodą nie może przekroczyć równowartości 50.000 euro. Od niezamortyzowanej tak wartości początkowej mogą być w kolejnych latach dokonywane odpisy amortyzacyjne metodą liniową (w tym z uwzględnieniem stawek podwyższonych) lub degresywną. Druga sytuacja, w której można skorzystać z jednorazowej amortyzacji, odnosi się do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych o wartości początkowej nieprzekraczającej 10.000 zł (do końca 2017 r. limit ten wynosił 3500 zł). Niedawno ustawodawca dodał trzecią możliwość zastosowania jednorazowej amortyzacji, dotyczącą fabrycznie nowych środków trwałych. Do korzystania z jednorazowej amortyzacji na podstawie tych przepisów uprawnieni są wszyscy podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych prowadzący działalność gospodarczą. Jednak jednorazowo amortyzowane mogą tutaj być tylko niektóre fabrycznie nowe środki trwałe - mianowicie te klasyfikowane na gruncie klasyfikacji środków trwałych w grupowaniach 3-6 i 8 (preferencja nie dotyczy więc m.in. budynków, lokali czy środków transportu). Co więcej, te fabrycznie nowe środki trwałe muszą spełniać kryterium wartościowe, ponieważ w przypadku zakupu jednego środka trwałego jego wartość początkowa powinna wynosić co najmniej 10.000 zł, natomiast w przypadku zakupu większej ilości fabrycznie nowych środków trwałych ich łączna wartość powinna wynosić nie mniej niż 10.000 zł (natomiast wartość każdego z nich powinna wynosić więcej niż 3500 zł). Jednorazowe odpisy amortyzacyjne na podstawie tych przepisów mogą być dokonywane w roku podatkowym, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Ponadto przepisy pozwalają na zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów wpłat na poczet nabycia podlegających jednorazowej amortyzacji fabrycznie nowych środków trwałych, których dostawa zostanie wykonana w następnych okresach sprawozdawczych, tj. w następnych miesiącach, kwartałach lub latach. W przypadku jednorazowej amortyzacji odpisów amortyzacyjnych dokonuje się w miesiącu wprowadzenia środka trwałego do ewidencji. Nie zawsze z jednorazowej amortyzacji skorzystają wszyscy przedsiębiorcy. Z amortyzacji skorzysta mały podatnik i przedsiębiorca rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej.
Amortyzacja bilansowa a podatkowa - różnice i podobieństwa
Zarówno amortyzacja bilansowa, jak i podatkowa to proces zmniejszenia wartości środka trwałego na skutek jego zużycia. Wydatek na zakup składnika majątku o wartości powyżej 10 000 zł co do zasady nie trafia bezpośrednio do kosztów, tylko księgowanie rozłożone jest w czasie, zgodnie z przyjętą stawką i metodą amortyzacji. Dowiedz się, jakie różnice występują pomiędzy amortyzacją podatkową a bilansową. Podstawową różnicą pomiędzy amortyzacją bilansową i podatkową jest okres, na który zaplanowana jest amortyzacja. Amortyzacja podatkowa wynika bowiem z ustaw o podatkach dochodowych, a więc jest narzucona odgórnie, z możliwością korzystania z pewnych preferencji, jak np. amortyzacja jednorazowa w ramach pomocy de minimis. Natomiast amortyzacja bilansowa, zgodnie z ustawą o rachunkowości, ma odzwierciedlać planowany okres użytkowania środka trwałego. Co ważne, decyzję o ustaleniu stawki amortyzacji podejmuje kierownik jednostki. Prawo bilansowe ma na celu prezentację prawdziwego i rzetelnego obrazu kosztów amortyzacji oraz majątku podlegającego amortyzacji, prawo podatkowe - zabezpieczenie wpływów do budżetu z tytułu podatku dochodowego. Tak różne cele muszą prowadzić do rozbieżności zasad wyceny i amortyzacji dla celów bilansowych i podatkowych. Rozbieżności te uwidaczniają się na następujących płaszczyznach: a) podatkowej: art. 16a-16m ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - szczegółowy charakter przepisu, b) bilansowej: art. 32 ust. 1-6 ustawy o rachunkowości - ogólny charakter przepisu.
Amortyzacja bilansowa szybsza od podatkowej
W takim wypadku ustawy o podatkach dochodowych przewidują dłuższy okres amortyzacji, niż wynika to z zakładanego okresu użyteczności składnika majątku. Przypadek tego typu może powstać np. w przedsiębiorstwach produkcyjnych, gdzie dochodzi do znacznej eksploatacji maszyn poprzez używanie ich na kilka zmian. W takiej sytuacji bilansowy odpis amortyzacyjny będzie przewyższać odpis podatkowy i tym samym powstanie różnica w księgowaniu, gdzie nadwyżka odpisu dla celów bilansowych nie będzie mogła zostać zaliczona do kosztów podatkowych. Pomiędzy zyskiem brutto a podatkiem dochodowym powstanie tymczasowa różnica, która zostanie zniwelowana w momencie sprzedaży środka trwałego lub całkowitego umorzenia. Konieczne jest prowadzenie podwójnej ewidencji analitycznej, osobno dla celów ustawy o rachunkowości oraz oddzielnie dla potrzeb podatku dochodowego. Systemy księgowe zwykle przewidują taki przypadek w modułach dotyczących środków trwałych. W związku ze zmianą technologii dokonano odpisu aktualizującego wartość posiadanego przez jednostkę środka trwałego na kwotę 20 000 zł w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych. Wartość początkowa środka trwałego wynosiła 80 000 zł, natomiast dotychczasowe umorzenie 30 000 zł. Wartość netto środka trwałego wynosi zatem 50 000 zł (przyjmujemy założenie, że amortyzacja bilansowa równa jest amortyzacji podatkowej).
Amortyzacja podatkowa szybsza od bilansowej
Może również dojść do sytuacji, w której to amortyzacja podatkowa będzie wyznaczać wyższą stawkę amortyzacji, niż wynika to z przewidywanego faktycznego okresu użyteczności środka trwałego. Ze względów podatkowych szybsza amortyzacja jest korzystniejsza, gdyż w krótszym czasie odpisy amortyzacyjne trafią do kosztów podatkowych. Sytuacja taka może mieć miejsce m.in. w przypadku korzystania z preferencji, jakie przewiduje ustawa o podatku dochodowym, na przykład: jednorazowa amortyzacja podatkowa w ramach pomocy de minimis dla podatników rozpoczynających działalność gospodarczą, wyższe stawki amortyzacji dla środków trwałych, które były wcześniej używane przez co najmniej 6 miesięcy (np. w przypadku samochodów podstawowa stawka amortyzacji podatkowej 20% może zostać podwyższona do 40%). W takim wypadku pełne umorzenie środka trwałego dla celów podatkowych przebiegnie szybciej niż całkowite umorzenie dla celów bilansowych. Dla celów ujęcia w wyliczeniu podatku dochodowego wyższej kwoty odpisu amortyzacyjnego możliwe jest utworzenie konta pozabilansowego 90 (Różnica pomiędzy amortyzacją podatkową a bilansową) i księgowanie na nim różnicy pomiędzy odpisem bilansowym a podatkowym. Jeżeli system księgowy zezwala na księgowanie jednostronne, to kwota przejściowa będzie uwzględniana wyłącznie po stronie Wn konta 90. W związku z dodatnią różnicą przejściową tworzy się rezerwę na odroczony podatek dochodowy (art. 37 ustawy o rachunkowości). Od ustalania rezerw mogą odstąpić jednostki, których sprawozdanie finansowe nie podlega obowiązkowi badania.
Przykład rozbieżności między amortyzacją bilansową a podatkową
Spółka nabyła maszynę o wartości 30 000 zł, której użyteczność przewiduje się na 7 lat (stawka 14%), w przypadku gdy stawka amortyzacji zgodnie z ustawą o podatku dochodowym wynosi 20% (5 lat). Miesięczny odpis amortyzacji: bilansowej - wynosi 350 zł (30 000 zł * 14% = 4 200 zł w skali roku, 4 200/12 = 350 zł miesięcznie). podatkowej - wynosi 500 zł (30 000 zł * 20% = 6 000 zł w skali roku, 6 000/12 = 500 zł na miesiąc). Amortyzacja podatkowa i bilansowa w skali jednego miesiąca różni się o 150 zł (o tyle amortyzacja podatkowa jest wyższa). Księgowanie miesięcznego odpisu amortyzacyjnego będzie wyglądać następująco: strona Wn - konto 40-1 (Amortyzacja) - 350 zł, strona Ma - konto 07 (Umorzenie środka trwałego) - 350 zł. Osobnym PK można dokonać księgowania dla celów podatkowych: strona Wn - konto 90 (Różnica pomiędzy amortyzacją podatkową a bilansową) - 150 zł.
Różnice przejściowe i trwałe
Różnice pomiędzy prawem bilansowym a zapisami ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (zwanej dalej updop) - sprawiają, iż niektóre z pozycji aktywów i pasywów mogą mieć różną wartość księgową i podatkową. Co za tym idzie, bilansowe przychody i koszty oraz ustalony na ich podstawie wynik finansowy brutto najczęściej różni się od ustalonej według prawa podatkowego tzw. Różnice trwałe - charakteryzują się tym, że ujęte w księgach przychody lub koszty bilansowe nigdy nie staną się przychodami podlegającymi opodatkowaniu czy też kosztami uzyskania przychodu. Różnice przejściowe - różnice pomiędzy bilansową a podatkową wartością aktywów oraz pasywów mają charakter tymczasowy tzn. Różnice przejściowe mogą mieć charakter dodatni lub ujemny. Dodatnie różnice przejściowe charakteryzują się tym, że w przyszłości doprowadzą do zwiększenia podstawy opodatkowania oraz zwiększenia podatku dochodowego podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego. Zgodnie z art.37 uor, który reguluje kwestie związane z różnicami przejściowymi, w związku z ujemnymi różnicami przejściowymi należy utworzyć aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego w wysokości kwoty przewidzianej w przyszłości do odliczenia od podatku dochodowego. Z kolei występowanie dodatnich różnic przejściowych, to jest różnic, które spowodują w przyszłości zwiększenie podstawy obliczenia podatku dochodowego nakłada na jednostki obowiązek utworzenia rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego w wysokości kwoty podatku dochodowego wymagającej w przyszłości zapłaty. Uwaga! Zgodnie z art.37 ust.10 uor, w przypadku gdy roczne sprawozdanie finansowe jednostki nie podlega obowiązkowi badania i ogłoszenia w myśl art. 64 ust. 1, może ona odstąpić od ustalania aktywów i rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego.
Przyczyny powstawania różnic przejściowych
Przyczyną powstawania różnic przejściowych w zakresie środków trwałych jest dualizm zasad w prawie bilansowym i podatkowym m. in. w zakresie ustalania stawki amortyzacji, który wpływa na wartość netto danego środka trwałego. Zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 uor, odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych od środka trwałego dokonuje się drogą systematycznego, planowego rozłożenia jego wartości początkowej na ustalony okres amortyzacji natomiast przy ustalaniu okresu amortyzacji i rocznej stawki amortyzacyjnej uwzględnia się okres ekonomicznej użyteczności środka trwałego. Z kolei prawo podatkowe zawiera o wiele bardziej precyzyjne regulacje w kwestii stawek amortyzacji, które zostały zamieszczone w załączniku nr 1 do updop. Załącznik ten zawiera wykaz rocznych stawek amortyzacyjnych dla poszczególnych rodzajów środków trwałych wraz z ich symbolem KŚT. W niektórych sytuacjach updop dopuszcza pewne uproszczenia jak np. jednorazowa amortyzacja dla środków trwałych o wartości początkowej poniżej 3 500 zł w miesiącu oddania ich do użytkowania (art. 16d updop) czy też stosowanie stawek indywidualnych stawek amortyzacyjnych dla używanych czy też ulepszonych środków trwałych po raz pierwszy wprowadzonych do ewidencji danego podatnika (art. 16j updop).
Przykład powstawania dodatniej różnicy przejściowej
Jednostka nabyła w grudniu 2013 roku środek trwały o wartości początkowej 50 000 zł, który w tym samym miesiącu został przyjęty do użytkowania. Przewidywany okres użytkowania środka trwałego ustalono na 5 lat, co daje stawkę amortyzacji 20% rocznie dla celów bilansowych (10 000 zł rocznie). Z kolei podatkowo zgodnie z załącznikiem nr 1 do updop dla nowo nabytego środka trwałego jednostka powinna zastosować stawkę amortyzacji w wysokości 25% (wyższą od stawki amortyzacji dla celów księgowych) co daje amortyzację roczną w kwocie 12 500 zł. W związku z tym, iż stawka amortyzacji podatkowej jest wyższa niż stawka amortyzacji bilansowej, wartość netto środka trwałego- czyli wartość początkowa skorygowana o dokonane odpisy umorzeniowe- ustalona zgodnie z uor będzie wyższa niż wartość netto środka trwałego według uregulowań wynikających z updop. Powstanie dodatnia różnica przejściowa, na którą zgodnie z uregulowaniami art. 37 uor, jednostka powinna utworzyć rezerwę z tytułu odroczonego podatku dochodowego. W związku z dodatnimi różnicami przejściowymi, przez pierwsze 4 lata, spółka powinna tworzyć rezerwę z tytułu odroczonego podatku dochodowego. W latach 2015-2017 należy ująć w księgach różnicę wynikającą ze wzrostu rezerwy o 475 zł w każdym roku w stosunku do roku ubiegłego. W sytuacji, gdy amortyzacja księgowa byłaby wyższa od amortyzacji podatkowej mielibyśmy do czynienia z niższą wartością księgową środka trwałego od jego wartości podatkowej.
Różnice trwałe w amortyzacji
Różnice przejściowe dotyczące środków trwałych powstają również w sytuacji częściowego sfinansowania zakupu czy też wytworzenia środka trwałego z bezzwrotnych środków obcych w postaci dotacji i subwencji. Spółka nabyła w maju 2014 roku maszynę o wartości początkowej 120 000 zł, którą w tym samym miesiącu przyjęła do użytkowania. Zakup maszyny w 70% został sfinansowany otrzymaną ze środków UE dotacją. Amortyzacja bilansowa ustalona w oparciu o przewidywany okres użytkowania wynosi 20%, natomiast stawka amortyzacji podatkowej według wykazu stawek z załącznika nr 1 do updop wynosi 10%. W tym miejscu należy zaznaczyć, że nie cała kwota amortyzacji wynikająca ze stawki amortyzacyjnej ustalonej zgodnie z prawem podatkowym będzie stanowiła koszt uzyskania przychodu. W przypadku zakupu środka trwałego sfinansowanego z dotacji do kosztów podatkowych jednostka może zaliczyć amortyzację wynikającą z procentowego udziału własnych środków w całkowitej kwocie nakładów na zakup środka trwałego. Skoro dotacja obejmowała 70% wartości urządzenia to 70% amortyzacji nie będzie stanowiło kosztu uzyskania przychodu (powstanie różnica trwała). Podobna sytuacja jeśli chodzi o powstawanie różnic trwałych i przejściowych będzie dotyczyła amortyzacji samochodów osobowych, gdzie do kosztów uzyskania przychodów nie można zaliczyć odpisów z tytułu zużycia w części ustalonej od wartości samochodu przewyższającej równowartość 20 000 EUR przeliczonej na złote wg kursu średniego NBP z dnia przekazania samochodu do używania (art. 16 ust. 1 pkt 4 updop).
Zmiany w przepisach dotyczące amortyzacji
Ustawa z 17 sierpnia 2023 r. dotycząca zmiany ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wprowadziła zmianę skracającą okres amortyzacji środków trwałych w postaci budynków niemieszkalnych i budowli. Ustawa skróciła ten okres z 40 do 5 albo 10 lat, zależnie od wysokości stopy bezrobocia w danej gminie. Ponadto podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych i podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych będący mikro-, małymi lub średnimi przedsiębiorcami mogą od 1 stycznia 2024 r. indywidualnie ustalać stawki amortyzacyjne dla wytworzonych we własnym zakresie środków trwałych, zaliczonych do grupy 1 i 2 Klasyfikacji Środków Trwałych. Na początku każdego roku podatnicy mogą zastosować nowe limity przeznaczone dla jednorazowej amortyzacji. W 2024 r. 100 tys. zł dla fabrycznie nowych środków trwałych z grup 3-6 i 8 KŚT, 50 tys. euro (ok. 215-220 tys.). Od 2026 r. limity mają zostać ściślej powiązane z emisją CO₂. Zapowiedzi wskazują na utrzymanie preferencji dla aut elektrycznych (225 000 zł), ale obniżenie limitu dla aut wysokoemisyjnych (nawet do 100 000 zł).
Amortyzacja środków trwałych – co to jest i jak działa? 🤔
Środki trwałe niepodlegające amortyzacji
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych w art. 16c zawiera listę składników majątkowych firmy, które nie podlegają amortyzacji. Są to: grunty i prawa wieczystego użytkowania gruntów, budynki, lokale, budowle i urządzenia zaliczane do spółdzielczych zasobów mieszkaniowych lub służące działalności społeczno-wychowawczej prowadzonej przez spółdzielnie mieszkaniowe, budynki mieszkalne, lokale mieszkalne stanowiące odrębną nieruchomość, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalkowego oraz prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, dzieła sztuki i eksponaty muzealne, wartość firmy, jeżeli wartość ta powstała w inny sposób niż określony w art. 16b ust. Grunty nie podlegają amortyzacji (z wyjątkami kopalnianymi). Długi okres zwrotu (40 lat) dla budynków i lokali. Od 2023 r. brak amortyzacji mieszkań. Obiekty inżynierii obejmują np. ogrodzenia (4,5%), wiaty. Kotły i maszyny energetyczne, maszyny ogólnego zastosowania, maszyny specjalistyczne, urządzenia techniczne (kluczowa grupa dla OZE), środki transportu (z wyłączeniem samochodów osobowych) - często podlegają amortyzacji degresywnej lub jednorazowej.
tags: #amortyzacja #obliczana #od #kwoty #brutto #czy