Związek zawodowy ma z założenia bronić praw zrzeszonych w nim pracowników. Istnienie związków zawodowych w Polsce umocowane jest prawnie. Mówią o nich art. 12 i 59 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a szczegółowe ustalenia opisane są w Ustawie z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Z ustawy o związkach zawodowych wynika, że działalność organizacji związkowych jest niezależna od pracodawców, administracji państwowej i samorządów, a wszystkie związki są traktowane tak samo.
Związek zawodowy to organizacja zrzeszająca pracowników danej instytucji lub branży. Istnieje dobrowolnie - to znaczy, że o jej stworzeniu decydują zatrudnieni. Wolność zrzeszania sprawia, że członkiem związku zawodowego może zostać każdy pracownik. Związki zawodowe przyciągają młodych. Do utworzenia związku zawodowego wystarczy 10 osób zatrudnionych na umowę o pracę lub pracujących dla danego pracodawcy na umowach cywilnoprawnych dłużej niż 6 miesięcy. Mają one możliwość utworzyć całkowicie nowy związek, jednak w tym celu konieczne będzie przygotowanie statusu organizacji oraz zarejestrowanie jej w sądzie. Warto więc rozważyć prostszą drogę, polegającą na przystąpieniu do istniejącej już organizacji związkowej. Wtedy wystarczy tylko zgłosić się do centrali i uzyskać zgodę na podjęcie dalszych działań. Po zwołaniu zebrania, wyborze władz oraz przesłaniu dokumentacji do centrali, nowy związek może działać prężnie w zakładzie.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, pracownicy mogą zakładać związki zawodowe w każdym zakładzie, również w prywatnych firmach. Procedura powołania go do życia nie jest trudna. Należy zebrać grupę 10 osób, które zatrudnione są w ramach umowy o pracę lub pracują na umowach cywilnoprawnych dłużej niż sześć miesięcy. Na mocy uchwały mogą one powołać związek zawodowy. Informacje o organizacji powinny znaleźć się w Krajowym Rejestrze Sądowym. Myśląc o utworzeniu związku zawodowego, należy zdecydować, czy zakłada się całkowicie nowy związek zawodowy czy komisję związkową przy już istniejącej organizacji. Pierwsza opcja wymaga opracowania statutu i rejestracji w sądzie. Następny krok to organizacja zebrania założycielskiego, wybór władz, przesłanie dokumentów do centrali związkowej i poinformowanie pracodawcy o tym, że związek zawodowy w przedsiębiorstwie został powołany. I już! Warto wiedzieć, że pracodawca ma obowiązek współpracować z każdym związkiem zawodowym.
Do utworzenia związku zawodowego potrzebnych jest 10 pracowników, którzy na mocy uchwały powołują związek zawodowy. Każdy związek zawodowy musi być wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego, gdzie znajdują się informacje o osobach w zarządzie związku zawodowego, liczbie członków oraz ich tożsamości. Związek zawodowy może być utworzony przez co najmniej 10 osób w drodze uchwały. Zgodnie z prawem związek zawodowy może zostać założony zarówno w firmie prywatnej jak i w publicznej instytucji. Najważniejsza jest tak naprawdę liczba osób, które decydują się na założenie zawodowego związku w danym przedsiębiorstwie. Dodatkowo warto wiedzieć, że związek zawodowy mogą tworzyć nie tylko te osoby, które zatrudnione zostały w oparciu o umowę i pracę.
Związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Organizacje związkowe mają prawo reprezentować interesy pracowników na forum międzynarodowym, a nawet - działać w ramach międzynarodowych organizacji pracowniczych. Dzięki temu mogą wymieniać się doświadczeniami i wzajemnie wspierać z innymi związkami zawodowymi na świecie. Związki zawodowe w Polsce mają szereg uprawnień wynikających z wymienionej wcześniej ustawy o związkach zawodowych. Z tego powodu mogą dużo więcej niż przeciętny pracownik, mają też większą siłę nacisku.
Podstawowym zadaniem związków zawodowych jest ochrona praw pracowników zakładu lub zatrudnionych w danej branży. Związek zawodowy nie jest organizacją wyłącznie dla wybranych osób. Może przystąpić do niego każdy, kto jest zatrudniony w danym przedsiębiorstwie lub w danej branży. Zasada ta dotyczy nie tylko osób pozostających w stosunku pracy, lecz również wykonujących obowiązki na podstawie umowy cywilnoprawnej lub samozatrudnionych. Procedura przystąpienia jest bardzo prosta - wystarczy wypełnić stosowną deklarację oraz opłacić składkę członkowską. Aby móc utworzyć związek zawodowy, konieczne jest zebranie grupy co najmniej 10 osób, mających dokładnie ten sam cel.
Związek zawodowy może być utworzony przez co najmniej 10 osób w drodze uchwały. dochodzi do sporów z pracodawcą o dostęp do informacji o jego działalności. zarówno o sytuacji pracodawcy jak i jego zamiarach. pracodawcy z różnych przyczyn odmawiają udostępnienia żądanych danych. Tymczasem zarówno przepisy ustawy z dnia 23 maja 1991 r. zawodowych jak i ustawy z 7 kwietnia 2006 r. podmiotów. Stosownie do art. 28. Z kolei art. 13 ust. żądać informacji niezbędnych do prowadzenia działalności związkowej.
Pracodawca u którego działają związki zawodowe, musi pamiętać, że niektórzy członkowie związku są pod szczególną ochroną i rozwiązanie z nimi stosunku pracy jest bardzo utrudnione. Są nimi: członkowie organizacji wskazani z imienia i nazwiska w uchwale zarządu związku; członkowie zarządu lub komisji rewizyjnej związku.
Obowiązki pracodawcy wobec związków zawodowych
Obowiązek współpracowania ze związkiem zawodowym, działającym na terenie zakładu pracy, wynika wprost z art. 23² k.p., który mówi, że „pracodawca ma obowiązek współdziałać w takich sprawach z zakładową organizacją związkową, reprezentującą pracownika z tytułu jego członkostwa w związku zawodowym, albo wyrażenia zgody na obronę praw pracownika niezrzeszonego w związku - zgodnie z ustawą o związkach zawodowych”.
Do podstawowych obowiązków pracodawcy, u którego działają związki zawodowe należy:
- Konsultowanie ze związkiem zawodowym zamiaru wypowiedzenia umowy, pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy na czas nieokreślony oraz zamiaru wypowiedzenia warunków pracy lub płacy na mniej korzystne. W większości przypadków opinia związków nie ma dla pracodawcy znaczenia wiążącego i ma tylko charakter opiniotwórczy. Jednak w przypadku braku współdziałania w tej kwestii ze związkami, pracownik może podważyć legalność wręczonego wypowiedzenia, a w sądzie pracy pracodawcę może czekać przegrana i co się z tym wiąże, roszczenie pracownika o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie.
- Zapytanie o zgodę na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, na podstawie art. 52 k.p., szczególnie chronionym pracownikom - kobietom w ciąży lub w trakcie urlopu macierzyńskiego, społecznym inspektorom pracy czy pracownikom chronionym ze względu na ich przynależność związkową. W tym przypadku nie jest wymagana tylko opinia związku, ale zgoda reprezentującej pracownika organizacji związkowej.
- Uczestniczenie w rokowaniach i zawieranie porozumienia w sprawie układu zbiorowego pracy.
- Ustalanie preliminarza ZFŚS - pracodawca musi współpracować z działającymi na terenie zakładu pracy związkami zawodowymi, w kwestii ustalania planu wydatków z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, m.in wysokości dofinansowania do wypoczynku - „wczasów pod gruszą”, pożyczek na cele mieszkaniowe, zapomóg, itp.
- Przedłożenie związkom do zaopiniowania regulaminu wynagradzania, pracy, nagród i premiowania, a także zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. O ile regulamin pracy wymaga tylko zaopiniowania przez związek, to regulamin wynagradzania może być wprowadzony w zakładzie pracy po uzyskaniu zgody działających w nim związków.
- Udzielanie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlopu bezpłatnego pracownikowi, który zostaje powołany do pełnienia funkcji związkowej poza zakładem pracy.
- Zapewnienie pomieszczenia dla związku - wraz z niezbędną infrastrukturą m.in, komputer, telefon, drukarka. Pomieszczenie to można wynająć bezpłatnie lub za opłatą, jednak zbyt wysoka kwota wynajmu może zostać uznana za utrudnianie działalności związku.
Związek zawodowy, bez wezwania, musi poinformować pracodawcę o liczebności członków do 10 dnia po każdym półroczu. Za reprezentatywny, a więc taki, z którym musi współdziałać pracodawca, jest związek zawodowy, który liczy minimum 10 członków. Jeżeli w ustawowym terminie związek zawodowy nie przedłoży pracodawcy informacji o liczbie członków, pracodawca nie musi informować go o planowanych wypowiedziach czy zmianach regulaminów.
Jak pracodawca dowiaduje się o przynależności pracownika do związku?
Aby dowiedzieć się, czy dany pracownik jest członkiem związku zawodowego, pracodawca jest zobowiązany wystąpić na piśmie do organizacji związkowych z zapytaniem, czy konkretny pracownik korzysta z obrony związku zawodowego. Jest to jedyna procedura, która daje pracodawcy możliwość informacji kto przynależy do danego związku. Wynika to z art. 30 ustawy o związkach zawodowych z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych, która mówi, że „W indywidualnych sprawach ze stosunku pracy (…) pracodawca jest zobowiązany zwrócić się do organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej obrony (…). Nieudzielenie tej informacji w ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę od obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach dotyczących pracowników”.
Dopiero po uzyskaniu informacji, że dany pracownik korzysta z obrony związku zawodowego, pracodawca konsultuje ze związkiem zawodowym zamiar np. wypowiedzenia umowy o pracę lub zmiany warunków zatrudnienia na mniej korzystne. Jeżeli przez 5 dni związek zawodowy nie udzieli informacji o pracownikach korzystających z jej obrony, pracodawca jest zwolniony z obowiązku współdziałania z tą organizacją w sprawie danego pracownika.
Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w swoim wyroku z dnia 20 lipca 2000 roku I PKN 748/99 „Nieudzielenie przez zakładową organizację związkową informacji o pracownikach korzystających z jej obrony (…) zwalnia pracodawcę z obowiązku współdziałania z tą organizacją, także w zakresie uzyskania zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej na rozwiązanie stosunku pracy z członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej tej organizacji (art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych)”.
Pytania o przynależność związkową - zbiorczo czy indywidualnie?
Problem wydaje się o tyle istotny, że dla pracodawcy lepsze wydaje się zapytanie związku o zbiorczą listę wszystkich osób korzystających z obrony, niż o konkretnego pracownika. Wynika to z faktu, że gdy zapyta o wszystkich, to zarząd związku nie będzie wiedział o jaką osobę chodzi, a jeżeli pracodawca zapyta o konkretną osobę, to informacja ta może szybko dotrzeć do pracownika i w obawie przed ruchem pracodawcy, może on pójść na zwolnienie lekarskie, co uniemożliwi wręczenie mu np. wypowiedzenia umowy o pracę.
W tej kwestii sądy wydawały sprzeczne wyroki. Jeden wyrok mówił, że pracodawca może żądać zbiorczej listy osób korzystającej z obrony (wyrok z dnia 25 lipca 2003 roku I PK 305/02), a drugi, że pracodawca powinien za każdym razem pytać związek czy dany pracownik korzysta z jego obrony (wyrok z 7 maja 2007 roku II PK 305/06). W tej sprawie wypowiedział się Generalny Inspektorat Ochrony Danych Osobowych, który uznał, że pracodawca nie może żądać zbiorczej listy wszystkich pracowników korzystających z obrony związku. GIODO uznał, że dane osobowe ujawniające przynależność związkową, należą do kategorii danych tzw. „szczególnie chronionych” i pracodawca nie może żądać od związków informacji o wszystkich pracownikach korzystających z obrony, a jedynie może przetwarzać te dane, które dotyczą indywidualnej sprawy danego pracownika.
Wydaje się jednak, że w tej konkretnej sprawie trudno odmówić pracodawcy prawa do żądania od związków zawodowych zbiorczej listy wszystkich pracowników korzystających z obrony, gdyż pracodawca ma podstawę do przetwarzania tych danych. Jest nią właśnie art., 30 ust. 21 przywołanej ustawy o związkach, który mówi, że w sprawach indywidualnych ze stosunku pracy „pracodawca jest obowiązany zwrócić się do organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej obrony”. Przepis ten mówi wyraźnie o pracownikach w liczbie mnogiej, a nie o jednym konkretnym pracowniku.
Jak trudny i skomplikowany jest to temat, widać po wielu różnych stanowiskach sądów w tej sprawie. Do całej złożoności problemu należy dodać zagadnienie, które niesie ze sobą RODO, czyli obowiązujące od 25 maja 2018 roku unijne rozporządzenia o ochronie danych osobowych, które wprowadziło szereg zmian i nowych obowiązków dla podmiotów przetwarzających dane. W świetle obowiązującego rozporządzenia, koniecznym wydaje się obowiązek poinformowania pracownika o przetwarzaniu jego danych, poprzez podanie przez związek zawodowy informacji pracodawcy o korzystaniu przez pracownika z obrony związku.
Specjalna ochrona członków zarządu związku
Pracodawca u którego działają związki zawodowe, musi także pamiętać, że niektórzy członkowie związku są pod szczególną ochroną i rozwiązanie z nimi stosunku pracy jest bardzo utrudnione. Są nimi:
- Członkowie organizacji wskazani z imienia i nazwiska w uchwale zarządu związku.
- Członkowie zarządu lub komisji rewizyjnej związku.
Czy pracodawca musi współpracować ze związkiem zawodowym?
Pracodawca ma obowiązek współdziałać w takich sprawach z zakładową organizacją związkową, reprezentującą pracownika z tytułu jego członkostwa w związku zawodowym, albo wyrażenia zgody na obronę praw pracownika niezrzeszonego w związku - zgodnie z ustawą o związkach zawodowych. Związek zawodowy, bez wezwania, musi poinformować pracodawcę o liczebności członków do 10 dnia po każdym półroczu. Za reprezentatywny, a więc taki, z którym musi współdziałać pracodawca, jest związek zawodowy, który liczy minimum 10 członków. Jeżeli w ustawowym terminie związek zawodowy nie przedłoży pracodawcy informacji o liczbie członków, pracodawca nie musi informować go o planowanych wypowiedziach czy zmianach regulaminów.
Sankcje za utrudnianie działalności związkowej
Za utrudnianie lub brak współpracy ze związkami zawodowymi, pracodawca może zostać ukarany grzywną przez Państwową Inspekcję Pracy. Natomiast za uporczywe utrudnianie działalności, przykładowo poprzez odmawianie udostępnienia pomieszczenia biurowego na działalność związkową, grozi pracodawcy odpowiedzialność karna w postaci grzywny lub ograniczenia wolności.
Związek zawodowy a nowe regulacje
Do całej złożoności problemu należy dodać zagadnienie, które niesie ze sobą RODO, czyli obowiązujące od 25 maja 2018 roku unijne rozporządzenia o ochronie danych osobowych, które wprowadziło szereg zmian i nowych obowiązków dla podmiotów przetwarzających dane. W świetle obowiązującego rozporządzenia, koniecznym wydaje się obowiązek poinformowania pracownika o przetwarzaniu jego danych, poprzez podanie przez związek zawodowy informacji pracodawcy o korzystaniu przez pracownika z obrony związku.
Jak założyć i czemu założyć związek zawodowy?
Związek zawodowy ma z założenia bronić praw zrzeszonych w nim pracowników. Większość pracowników z pewnością spotkała się z organizacją, jaką jest związek zawodowy. Na powołanie jej pozwala Konstytucja RP oraz ustawa o związkach zawodowych. Pracodawca, w którego firmie pracownicy wyrażają chęć utworzenia związku zawodowego, nie ma prawa wydać decyzji odmownej. Związek zawodowy nie jest organizacją wyłącznie dla wybranych osób. Może przystąpić do niego każdy, kto jest zatrudniony w danym przedsiębiorstwie lub w danej branży. Zasada ta dotyczy nie tylko osób pozostających w stosunku pracy, lecz również wykonujących obowiązki na podstawie umowy cywilnoprawnej lub samozatrudnionych. Procedura przystąpienia jest bardzo prosta - wystarczy wypełnić stosowną deklarację oraz opłacić składkę członkowską. Podstawowym zadaniem związków zawodowych jest ochrona praw pracowników zakładu lub zatrudnionych w danej branży. Powyższe obowiązki dotyczą pracodawcy, natomiast niewywiązywanie się z nich może być powodem roszczeń dochodzonych na drodze sądowej.
tags: #zwiazek #zawodowy #pracownikow #sprzedazy