Nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem opiera się na umowie o pracę lub mianowaniu. Stanowisko, na którym nauczyciel zostaje zatrudniony, musi być zgodne z posiadanymi przez niego kwalifikacjami, a także odpowiednie do posiadanego stopnia awansu zawodowego. Zasady zatrudniania nauczycieli w przedszkolach, szkołach i innych placówkach określają głównie przepisy ustawy - Karta Nauczyciela, a także ustawy - Kodeks pracy.
Wymogi formalne i kwalifikacyjne dla kandydatów na nauczycieli
Do podstawowych warunków zatrudnienia na stanowisku nauczyciela należy posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych. Zgodnie z prawem, osoba ubiegająca się o stanowisko nauczyciela musi posiadać pełną zdolność do czynności prawnych i korzystać z praw publicznych. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą osiągnięcia pełnoletności. Karta Nauczyciela określa szczegółowe wymogi dotyczące kwalifikacji zawodowych, zarówno w szkołach publicznych, jak i niepublicznych.
Przepisy Karty Nauczyciela zobowiązują w pierwszej kolejności do zatrudniania nauczycieli spełniających określone wymagania kwalifikacyjne. Niemniej jednak, w określonych sytuacjach, dopuszczalne jest zatrudnienie nauczycieli bez wymaganych kwalifikacji. Norma art. 10 ust. 7 w związku z art. 10 ust. 9 Karty Nauczyciela warunkuje możliwość zatrudnienia takich osób od zaistnienia konieczności wynikającej z organizacji nauczania lub potrzeby zapewnienia zastępstwa dla nauczyciela nieobecnego. Zatrudnienie takie może nastąpić po uzyskaniu zgody wydanej przez kuratorium oświaty. Umowa o pracę zawierana jest wyłącznie na czas określony, a w tym czasie nauczyciel nie może realizować awansu zawodowego.
Dopuszczalne jest także przydzielenie godzin "bez kwalifikacji" nauczycielowi już zatrudnionemu w danej placówce. Na przykład, nauczyciel historii będący w trakcie studiów podyplomowych z matematyki może zostać zatrudniony do prowadzenia lekcji z matematyki. Na zasadach określonych w prawie oświatowym dopuszczalne jest również zatrudnienie w szkole osoby niebędącej nauczycielem, pod warunkiem posiadania przez nią wykształcenia i przygotowania uznanego przez dyrektora za właściwe do prowadzenia określonych zajęć dydaktycznych.
Wniosek o zgodę na zatrudnienie osoby bez kwalifikacji składa dyrektor szkoły do właściwego miejscowo kuratorium oświaty. Uzasadnienie wniosku powinno uwzględniać przyczynę konieczności zatrudnienia nauczyciela bez wymaganych kwalifikacji, w tym także przyczynę odrzucenia kandydatur zgłoszonych przez wykwalifikowanych nauczycieli.
Należy odróżnić zatrudnienie nauczyciela bez kwalifikacji od zatrudnienia nauczyciela posiadającego wymagane kwalifikacje, ale nieposiadającego przygotowania pedagogicznego. Warunkiem zatrudnienia takiej osoby jest złożenie przez nią deklaracji zobowiązującej do uzyskania przygotowania pedagogicznego w pierwszym roku pracy. Obowiązek sprawdzania kwalifikacji nauczyciela spoczywa na dyrektorze szkoły.
Zmiany w przepisach dotyczące kwalifikacji nauczycielskich
Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli wprowadza nowe wymagania kwalifikacyjne, oparte na nowym standardzie kształcenia. Przepisy te generalnie zakładają wyższe wymagania, znikają m.in. studia I stopnia oraz w pewnych przypadkach studia podyplomowe jako uzupełnienie wykształcenia. Najbardziej widoczne zmiany dotyczą wymagań dla nauczycieli przedszkolnych i w klasach I-III. Nie będzie już możliwości zatrudniania nauczycieli z nowym licencjatem (chyba że studia ukończono według przepisów sprzed 3 sierpnia 2019 r.).
Ostatnio wprowadzone przepisy prawne wpływają na możliwość zatrudnienia absolwentów studiów licencjackich jako nauczycieli. Zgodnie z najnowszymi zmianami, istnieje możliwość zatrudnienia nauczycieli posiadających jedynie stopień licencjata, pod warunkiem posiadania stopnia licencjata w dziedzinie związanej z nauczanym przedmiotem oraz udokumentowania wiedzy i umiejętności w dziedzinie pedagogiki. Proces rekrutacji jest podobny do standardowego, obejmując złożenie aplikacji, rozmowę kwalifikacyjną, testy kompetencyjne lub prezentację lekcji. Mimo że nowe przepisy umożliwiają zatrudnienie nauczycieli po uzyskaniu licencjatu, istnieje również wymaganie stałego podnoszenia kwalifikacji i udziału w szkoleniach.
Uzupełnianie kwalifikacji a zatrudnienie
W przypadku zatrudniania nauczycieli, którzy posiadają wymagany poziom wykształcenia, ale nie posiadają przygotowania pedagogicznego, istnieje możliwość nawiązania stosunku pracy pod warunkiem złożenia przez nich zobowiązania do uzyskania przygotowania pedagogicznego w trakcie pierwszego roku pracy w szkole. W przypadku nieuzyskania przygotowania pedagogicznego z przyczyn niezależnych od nauczyciela, umowa o pracę może być zawarta na kolejny jeden rok szkolny.
Aby rozpocząć staż na nauczyciela kontraktowego, wymagane jest zatrudnienie na co najmniej 1/2 etatu. W przypadku zatrudnienia nauczyciela w kilku szkołach, łącznie wymiar jego zajęć musi stanowić co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć dla danego stanowiska. Jeśli dyrektor szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony na część etatu, nie ma innego kandydata z pełnymi kwalifikacjami, może zatrudnić nauczyciela na podstawie przepisów prawa oświatowego (dawniej systemu oświaty) lub Kodeksu pracy.
Nowelizacja przepisów Karty Nauczyciela usunęła wątpliwości dotyczące możliwości rozpoczęcia przez osoby nieposiadające stopnia awansu zawodowego, ale legitymujące się wymaganym poziomem wykształcenia, przygotowania do zawodu. Ustawodawca potwierdził, że takie osoby mogą realizować przygotowanie do zawodu na warunkach określonych w przepisach, bez konieczności uzyskiwania zgody organu sprawującego nadzór pedagogiczny.
Wyzwania związane z zatrudnianiem nauczycieli z niższymi kwalifikacjami
Zatrudnianie nauczycieli po uzyskaniu licencjatu ma wiele zalet, takich jak zwiększenie puli dostępnych nauczycieli i wprowadzenie nowych perspektyw do sal lekcyjnych. Jednakże, może wiązać się również z pewnymi wyzwaniami. Nauczyciele licencjaci mogą potrzebować dodatkowego wsparcia i szkoleń, aby rozwijać swoje umiejętności pedagogiczne. Mogą również napotkać trudności związane z zarządzaniem klasą i utrzymaniem dyscypliny.
W przypadku zatrudnienia nauczyciela na zastępstwo lub w sytuacji wynikającej z organizacji nauczania, pojawiają się rozbieżności interpretacyjne dotyczące konieczności uzyskania zgody organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Część organów nadzoru pedagogicznego uważa, że zatrudnienie takiej osoby wymaga zgody kuratora oświaty. Taka interpretacja stawia nauczycieli zatrudnianych na zastępstwo w gorszej sytuacji niż nauczycieli zatrudnianych na dłuższy okres. Brak możliwości odbywania przygotowania do zawodu przez takich nauczycieli, w tym brak przydzielenia mentora, może negatywnie wpływać na jakość świadczonej pracy.
Istnieją również interpretacje, według których osoby nieposiadające przygotowania pedagogicznego nie mogą być zatrudniane w sytuacjach wymagających zastępstwa lub wynikających z organizacji nauczania. W takich przypadkach jedynym wyjściem jest zatrudnienie takiej osoby jako osoby niebędącej nauczycielem, na podstawie przepisów Prawa oświatowego.
Problem pojawia się również w sytuacji, gdy jedna osoba jest jednocześnie zatrudniana w dwóch szkołach - w jednej na dłuższy okres (co uprawnia do traktowania jej jako nauczyciela) i w drugiej na czas zastępstwa (co wymagałoby traktowania jej jako osoby niebędącej nauczycielem). Wyjaśnienie tych zagadnień jest istotne dla zapewnienia stabilności zatrudnienia nauczycieli i wysokiego poziomu procesu dydaktycznego.
tags: #zatrudnienie #nauczyciela #ktory #uzupelni #nieslychane