Godziny ponadwymiarowe są na stałe przydzielane w arkuszu organizacyjnym. W konsekwencji każda sytuacja, w której nauczyciel nie może ich zrealizować, budzi wątpliwości czy mimo wszystko należy za nie zapłacić. Sprawdź, czy po zmianach w Karcie Nauczyciela od 1 września 2025 r. nauczyciel ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w różnych sytuacjach, takich jak dni wolne od zajęć dydaktycznych, rozpoczęcie i zakończenie roku szkolnego czy też nieobecność ucznia. Poznaj warunki, które muszą być spełnione, aby nauczyciel otrzymał wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe.
Nowe zasady wynagradzania za godziny ponadwymiarowe
Od 1 września 2025 r. obowiązuje zasada, zgodnie z którą wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje za przydzielone i zrealizowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych (art. 35 ust. 3d Karty Nauczyciela). Wskutek zmian nauczyciele mogą stracić wynagrodzenie za niezrealizowane nie ze swojej winy godziny ponadwymiarowe. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy (art. 35 ust. 3 Karty Nauczyciela).
Wątpliwości związkowców dotyczą zapisu znowelizowanych przepisów Karty Nauczyciela. Wynika z nich, że nauczyciel otrzyma wynagrodzenie tylko za: przydzielone i zrealizowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. Zgodnie z art. 35 ust. 3e KN nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie za niezrealizowane z jego winy godziny ponadwymiarowe tylko wówczas, gdy zrealizował w tym samym dniu przydzielone godziny zajęć wychowawczych lub opiekuńczych uwzględniających potrzeby i zainteresowania uczniów.
Kiedy nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe?
Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe będzie przysługiwało nauczycielowi w każdym przypadku, gdy niezrealizowanie przez niego przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. Nauczyciele otrzymają zatem wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w różnych przypadkach nieodbycia zajęć z przyczyn leżących po stronie szkoły, np. z powodu nieobecności ucznia na zajęciach prowadzonych z nim indywidualnie, wyjazdu klasy na wycieczkę itp.
Przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., jedynie umożliwia polecenie nauczycielowi w czasie, w którym miałby on realizować godziny ponadwymiarowe, innych zadań statutowych, przy czym wykonanie takich zadań nie jest warunkiem otrzymania wynagrodzenia za gotowość do wykonywania pracy w godzinach ponadwymiarowych. W celu uniknięcia wątpliwości, czy jest możliwe przydzielenie nauczycielowi pozostającemu w gotowości do pracy realizacji w tym czasie innych zadań, doprecyzowano, że nauczycielowi można przydzielić do realizacji w czasie, w którym zostały zaplanowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, o których mowa w art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela. Tak więc w czasie, w którym nauczyciel z przyczyn od siebie niezależnych nie będzie realizował godzin ponadwymiarowych, będzie mógł mieć przydzielone do realizacji różne zajęcia z uczniami lub na ich rzecz. W czasie zaplanowanych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych nauczycielowi będzie można powierzyć również realizację doraźnych zastępstw.
Zajęcia rewalidacyjne
Brak realizacji zajęć rewalidacyjnych z powodu nieobecności ucznia to częsta sytuacja w szkołach, która rodzi wątpliwości dotyczące prawa nauczyciela do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe. Kluczowe znaczenie ma tu interpretacja nowych przepisów Karty Nauczyciela. Zajęcia rewalidacyjne mogą zostać przydzielane w etacie nauczyciela (tygodniowym obowiązkowym wymiarze zajęć) jak i w ramach godzin ponadwymiarowych. W tym pierwszym przypadku nauczyciel nie traci prawa do wynagrodzenia w przypadku nieobecności ucznia na zajęciach rewalidacyjnych. Wynagrodzenie przysługuje bowiem za cały czas pracy nauczyciela.
Inaczej wygląda natomiast przypadek niezrealizowania rewalidacji w ramach godzin ponadwymiarowych. Zgodnie z art. 35 ust. 3e pkt 1 Karty Nauczyciela, nauczycielowi nie przysługuje wynagrodzenie za zajęcia rewalidacyjne, jeśli nie zostały one przeprowadzone z powodu nieobecności ucznia, a w zamian nie zrealizowano innych przydzielonych zajęć wychowawczych lub opiekuńczych uwzględniających potrzeby i zainteresowania uczniów. Prawo przewiduje sytuacje, w których gotowość nauczyciela do pracy pozwala na wypłatę wynagrodzenia - jednak nie dotyczy to zajęć rewalidacyjnych. Aby nauczyciel nie tracił finansowo w przypadku nieobecności ucznia, dyrektor może (ale nie musi) przydzielić w tym samym czasie inne zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów (np. kółka zainteresowań, dyżury opiekuńcze). Wynagrodzenie za zajęcia rewalidacyjne nie przysługuje nauczycielowi w przypadku nieobecności ucznia, jeśli w danej godzinie nie wykonano żadnych innych działań na rzecz szkoły lub uczniów.
W przypadku niezrealizowania przydzielonych w ramach godzin ponadwymiarowych zajęć rewalidacyjnych lub specjalistycznych z przyczyn niedotyczących nauczyciela, nauczyciel zachowa prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe na podstawie art. 35e ust. 1 Karty Nauczyciela.
Nauczanie indywidualne
Dyrektor szkoły (przedszkola) ma obowiązek zorganizowania zajęć indywidualnego obowiązkowego rocznego wychowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania na czas przewidziany w orzeczeniu poradni psychologiczno-pedagogicznej. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży nie przewiduje możliwości odwołania takich zajęć. Rozporządzenie to przewiduje w § 11 zawieszenie organizacji indywidualnego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania w związku z czasową poprawą stanu zdrowia ucznia. Na wniosek rodziców dziecka lub ucznia albo pełnoletniego ucznia i na podstawie dołączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika, że stan zdrowia dziecka lub ucznia uległ czasowej poprawie i umożliwia mu uczęszczanie do przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub szkoły, dyrektor zawiesza organizację odpowiednio indywidualnego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania na okres wskazany w zaświadczeniu lekarskim.
Sytuacja, w której dyrektor szkoły informuje, że takie zajęcia się nie odbędą, gdyż np. dziecko jest chore, nie może więc być traktowana formalnie jako odwołanie zajęć, lecz wyłącznie jako informacja, że nauczyciel nie musi w określonym czasie realizować zajęć w tym miejscu, w którym normalnie powinny się one odbywać. Nauczyciel zachowa w tej sytuacji wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe na podstawie art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., jeżeli będzie gotowy do realizacji tych zajęć. Natomiast w przypadku, gdy organizacja zajęć została zawieszona na podstawie § 11 ww. rozporządzenia, nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe na podstawie art. 35 ust. 3e pkt 2 KN.
W przypadku, gdy nauczyciel prowadzi zajęcia indywidualne w ramach godzin ponadwymiarowych, a uczeń nie pojawia się na lekcjach, prawo do wynagrodzenia zależy od tego, czy nieobecność ucznia była przewidziana. Jeśli nauczyciel dzień wcześniej został poinformowany, że uczeń nie przyjdzie, nie ma prawa do wynagrodzenia. Natomiast jeśli nauczyciel przychodzi na umówioną lekcję indywidualną, lecz dopiero na miejscu dowiaduje się, że uczeń jest nieobecny, uznaje się go za gotowego do pracy i zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Nauczyciel ma prawo do wynagrodzenia za godziny wpisane w pensum, nawet jeśli uczeń nie przychodzi na zajęcia indywidualne. Nie musi ich odpracowywać.
Wycieczki szkolne i inne wyjścia
Nauczyciel, który nie zrealizuje przydzielonych mu godzin ponadwymiarowych z powodu wyjazdu uczniów na wycieczkę szkolną (lub inny wyjazd lub wyjście uczniów), zachowa prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe na podstawie regulacji przewidzianej w art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., jeżeli będzie pozostawał w tym czasie w gotowości do pracy. Wycieczka szkolna lub wyjazd z uczniami do kina skutkują tym, że nauczyciel nie realizuje w tym czasie zajęć dydaktycznych przydzielonych mu w tygodniowym rozkładzie zajęć. Niemniej jednak realizuje w tych dniach inne zajęcia przydzielone przez dyrektora i są to zajęcia opiekuńczo -wychowawcze. Nauczyciel taki jest gotowy do realizacji tych zajęć, jednak realizuje w czasie zaplanowanych zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych inne zadanie statutowe przydzielone przez dyrektora szkoły, tj. sprawuje opiekę nad uczniami na wycieczce. Przepis art. 35 ust. 3e zdanie drugie Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., przewiduje możliwość polecenia nauczycielowi w czasie, w którym miałby on realizować godziny ponadwymiarowe, innych zadań statutowych. Zadania te nauczyciel może realizować zarówno na terenie szkoły, jak i poza szkołą, np. sprawować opiekę nad uczniami na konkursie, zawodach sportowych, imprezie szkolnej, wycieczce itp. W każdym z tych przypadków nauczyciel zachowa prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe na podstawie art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela.
Jak podkreślają związkowcy, problem pojawia się w sytuacji, gdy lekcja nie odbędzie się nie z winy nauczyciela. Chodzi np. o sytuację, gdy nauczyciel jest w szkole w czasie przydzielonych godzin i jest gotowy do pracy, ale uczeń nie przyszedł (np. zajęcia rewalidacyjne) lub gdy nie ma całej klasy, bo odbywa właśnie np. lekcję muzealną.
STUDY VLOG🩺🐴| ten tydzień to przesada…🤯
Dni wolne od zajęć dydaktycznych
Nauczycielom, którzy nie realizują zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, nie przydziela się godzin ponadwymiarowych w dni wolne od pracy i dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Powyższe potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1989 r., sygn. akt III PZP 53/88, w której sąd stwierdził, że „zamieszczenie w planie organizacyjnym szkoły godzin ponadwymiarowych przypadających w dniach ustawowo wolnych od pracy oraz w dniach wolnych od pracy i w okresach przerw w pracy szkoły ustalonych w przepisach o organizacji roku szkolnego, w których nie odbywają się zajęcia dydaktyczne lub wychowawcze, nie uprawnia do wynagrodzenia przewidzianego (…) za nieodbyte godziny ponadwymiarowe”.
W tygodniach, w których przypadają dni wolne od pracy lub dni wolne od zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, a w inne dni są prowadzone zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, będzie miał zastosowanie art. 35 ust. 3f Karty Nauczyciela przewidujący pomniejszanie liczby godzin pensum nauczyciela w celu ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych. Ustalając liczbę godzin ponadwymiarowych zrealizowanych przez nauczyciela w tygodniu, w którym przypadały dni wolne, należy pomniejszyć tzw. pensum nauczyciela o 1/5 (lub 1/4, gdy dla nauczyciela zaplanowano czterodniowy tydzień pracy) za każdy dzień, w którym dla nauczyciela nie zaplanowano zajęć.
Obowiązujące przepisy nie ustanawiają wprost dni rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego dniami wolnymi od zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Dyrektor szkoły może więc w takie dni zorganizować zajęcia i przydzielić nauczycielowi godziny ponadwymiarowe w celu realizacji tych zajęć albo ustalić na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego dodatkowe dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych ustalone przez dyrektora szkoły.
Gotowość do pracy - co to oznacza?
Jak należy rozumieć gotowość do pracy, o której mowa w art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela? Cechy istotne gotowości do wykonywania pracy zostały sprecyzowane w doktrynie i orzecznictwie. Przez pozostawanie w dyspozycji pracodawcy należy rozumieć stan, w którym pracownik może niezwłocznie na wezwanie pracodawcy podjąć pracę. Pracownik pozostający w dyspozycji pracodawcy oczekuje na możliwość podjęcia pracy na terenie zakładu pracy lub w innym miejscu wskazanym przez pracodawcę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2004 r., I PK 541/03).
Uzewnętrznienie gotowości do pracy określa się w orzecznictwie jako zgłoszenie pracodawcy gotowości niezwłocznego podjęcia pracy. Może ono być wyrażone przez każde zachowanie pracownika, manifestujące w dostateczny sposób jego zamiar kontynuacji stosunku pracy - a więc zarówno pisemnie, ustnie, jak też przez każde inne zachowanie objawiające wobec pracodawcy wolę pracownika w dostateczny sposób.
Prawo do wynagrodzenia przysługuje tylko wtedy, gdy gotowość do pracy jest realna. Jeśli nauczyciel z góry wiedział, że uczeń nie przyjdzie i nie będzie możliwości poprowadzenia zajęć, nie można mówić o faktycznej gotowości.
Doskonalenie zawodowe a wynagrodzenie
Przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., przewidujący zachowanie prawa do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w przypadku gotowości do pracy, nie ma zastosowania do ustalania wynagrodzenia za czas, w którym nauczyciel uczestniczył w doskonaleniu zawodowym. Problematyka doskonalenia zawodowego nauczyciela uregulowana jest w Karcie Nauczyciela w sposób niepełny. Karta Nauczyciela w art. 70c i 70d reguluje jedynie tzw. szkolenia branżowe, które zobowiązani są odbywać nauczyciele teoretycznych przedmiotów zawodowych i nauczyciele praktycznej nauki zawodu. W przypadku nauczycieli zatrudnionych na innych stanowiskach, odbywających w ramach doskonalenia zawodowego inne szkolenia niż szkolenia branżowe, na mocy odesłania przewidzianego w art. 91c ust. 1 KN stosuje się przepisy Kodeksu pracy.
Zgodnie z art. 70c ust. 7 Karty Nauczyciela za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy udzielonego w celu odbycia szkolenia branżowego nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia. Karta Nauczyciela nie reguluje zasad ustalania tego wynagrodzenia. W przypadku innych szkoleń niż branżowe, na które nauczyciel został skierowany przez dyrektora szkoły lub które odbywa za jego zgodą, w myśl art. 103¹ § 2 pkt 2 Kodeksu pracy nauczycielowi przysługuje zwolnienie z całości lub części dnia pracy na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania. Przepisy Karty Nauczyciela nie określają zasad ustalania wynagrodzenia za czas zwolnienia nauczyciela od pracy w celu wzięcia udziału w szkoleniach branżowych i innych formach doskonalenia zawodowego.
Zasady ustalania wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy zostały uregulowane w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 297 Kodeksu pracy. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy przy ustalaniu wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy. W przypadku nauczycieli, zgodnie z regulacją przewidzianą w art. 67 ust. 1 KN, przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop uwzględnia się wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe.
Godziny ponadwymiarowe a inne formy pracy nauczyciela
W przypadku działaczy związkowych wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje w oparciu o przepisy szczególne, odmiennie regulujące przedmiotową materię względem ustawy z 26.01.1982 r. Na podstawie art. 31 ust. 3 ustawy z 23.05.1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2027) pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy zawodowej na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli czynność ta nie może być wykonana w czasie wolnym od pracy. Również w tym przypadku przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela nie ma zastosowania do ustalenia wynagrodzenia tego nauczyciela.
Zgodnie z art. 79 ust. 5 i 6 Karty Nauczyciela wykonywanie zadań w komisji dyscyplinarnej przez jej członków jest traktowane na równi z wykonywaniem obowiązków pracowniczych. W tym przypadku przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela nie ma zastosowania do ustalania wynagrodzenia.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi, a także na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy. Za czas tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, do którego stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy. W przypadku nauczycieli w wynagrodzeniu za urlop uwzględnia się wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe.
tags: #wynagradzanie #za #zajecia #zaoczne