W polskim prawie pracy urlop macierzyński jest świadczeniem gwarantowanym każdej kobiecie po urodzeniu dziecka, pod warunkiem pozostawania w stosunku pracy. Nie można się go zrzec ani z niego zrezygnować. Od 19 marca 2025 r. weszły w życie nowe przepisy, które wprowadzają możliwość skorzystania z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego dla rodziców wcześniaków lub dzieci hospitalizowanych po porodzie.
Urlop macierzyński jest płatną przerwą w aktywności zawodowej. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem finansowym przyznawanym w okresie urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Jest on wypłacany przez ZUS, dlatego należy się wyłącznie mamom, które przed porodem były objęte ubezpieczeniem chorobowym.
Rodzaje urlopów związanych z rodzicielstwem
Polskie prawo przewiduje kilka form opieki nad dzieckiem, z których mogą skorzystać rodzice:
- Urlop macierzyński - obowiązkowy, trwa 20 tygodni (przy urodzeniu jednego dziecka).
- Urlop rodzicielski - można go wykorzystać po urlopie macierzyńskim, trwa do 32 tygodni (przy urodzeniu jednego dziecka).
- Urlop ojcowski - może go wykorzystać tylko ojciec dziecka, trwa 2 tygodnie.
- Urlop wychowawczy - jest bezpłatny, można go wziąć, zanim dziecko skończy 6 lat.
- Uzupełniający urlop macierzyński - nowe uprawnienie dla rodziców wcześniaków lub dzieci hospitalizowanych po porodzie.
Urlop macierzyński - zasady i wymiar
Urlop macierzyński rozpoczyna się zazwyczaj w dniu narodzin dziecka. W przypadku urodzenia jednego dziecka, wymiar urlopu macierzyńskiego wynosi 20 tygodni. Matka musi wykorzystać obowiązkowo 14 tygodni po porodzie. Pozostałe 6 tygodni może wykorzystać ojciec dziecka, jeśli jest pracownikiem. Przed porodem matka może wykorzystać maksymalnie 6 tygodni urlopu macierzyńskiego.
W przypadku urodzenia większej liczby dzieci przy jednym porodzie, wymiar urlopu macierzyńskiego jest wydłużony:
- Dwoje dzieci: 31 tygodni
- Troje dzieci: 33 tygodnie
- Czworo dzieci: 35 tygodni
- Pięcioro i więcej dzieci: 37 tygodni
Jeśli matka nie była objęta ubezpieczeniem chorobowym po porodzie, nie była uprawniona do urlopu macierzyńskiego ani do zasiłku macierzyńskiego. W takiej sytuacji pracownik - ojciec dziecka nie ma prawa do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Matka dziecka ma jednak prawo do świadczenia rodzicielskiego w wysokości 1000 zł.
Urlop rodzicielski
Po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego pracownik ma prawo skorzystać z urlopu rodzicielskiego. Trwa on 32 tygodnie w przypadku urodzenia jednego dziecka lub 34 tygodnie w przypadku urodzenia większej liczby dzieci przy jednym porodzie. Mogą z niego skorzystać biologiczni, adopcyjni lub przyszli rodzice adopcyjni.
Urlop rodzicielski można podzielić na maksymalnie 4 części, a każda z nich nie powinna być krótsza niż 8 tygodni. Rodzice mogą wykorzystać cały urlop bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, część urlopu zostawić na później (do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat).
Za pierwsze 6 tygodni urlopu rodzicielskiego rodzice otrzymują zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku, a za kolejne - 60%. Istnieje możliwość zadeklarowania korzystania z urlopów przez rok bez przerwy (macierzyński + rodzicielski), wówczas zasiłek wynosi 80% za cały ten czas.
Uzupełniający urlop macierzyński - nowe uprawnienie od 19 marca 2025 r.
Od 19 marca 2025 r. rodzice wcześniaków lub dzieci, które wymagały hospitalizacji po porodzie, mogą skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Jest on ściśle związany z urlopem macierzyńskim i przysługuje bezpośrednio po jego zakończeniu.
Wymiar uzupełniającego urlopu macierzyńskiego zależy od sytuacji dziecka:
- Urodzenie dziecka przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową nie większą niż 1000 g: urlop w wymiarze tygodnia za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu, do upływu 15. tygodnia po porodzie.
- Urodzenie dziecka po ukończeniu 28. tygodnia ciąży i przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży, z masą urodzeniową większą niż 1000 g: urlop w wymiarze tygodnia za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu, do upływu 8. tygodnia po porodzie.
- Urodzenie dziecka po ukończeniu 37. tygodnia ciąży i jego pobyt w szpitalu: pod warunkiem co najmniej 2 kolejnych dni pobytu dziecka w szpitalu (pierwszy dzień od 5. do 28. dnia po porodzie), urlop w wymiarze tygodnia za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu w okresie od 5. dnia do upływu 8. tygodnia po porodzie.
W przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka, przy ustalaniu wymiaru urlopu bierze się pod uwagę masę urodzeniową najniższą oraz okres pobytu w szpitalu najdłużej hospitalizowanego dziecka.
Uzupełniający urlop macierzyński jest udzielany jednorazowo, a pracodawca jest zobowiązany do jego uwzględnienia. Wniosek należy składać w terminie nie krótszym niż 21 dni przed zakończeniem korzystania z urlopu macierzyńskiego. Jeżeli pracownik nie wykorzysta urlopu uzupełniającego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, nie będzie mógł z niego skorzystać w innym terminie.
Do wniosku o uzupełniający urlop macierzyński należy dołączyć zaświadczenie ze szpitala potwierdzające okres pobytu dziecka w szpitalu, tydzień ciąży urodzenia oraz masę urodzeniową. Dokumenty te pracodawca przechowuje w aktach osobowych pracownika.
Rodzic korzystający z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego podlega ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, podobnie jak w przypadku korzystania z urlopu macierzyńskiego.
Urlop ojcowski i inne formy wsparcia
Urlop ojcowski może wykorzystać wyłącznie ojciec dziecka. Trwa on 2 tygodnie i może być wykorzystany w ciągu 2 lat od urodzenia dziecka. Ojciec otrzymuje za ten okres zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Niezależnie od urlopów, z których ojciec może korzystać zamiennie z matką, przysługują mu również:
- Bezpłatny urlop wychowawczy - maksymalnie 3 lata, do ukończenia przez dziecko 6. roku życia.
- Urlop na opiekę nad dzieckiem - 2 dni w każdym roku kalendarzowym, do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
Rodzice mają również prawo do urlopu okolicznościowego z tytułu urodzenia dziecka. Po zakończeniu urlopu rodzicielskiego można skorzystać z urlopu wychowawczego.
Urlop rodzicielski dla ojca - polecam i zachęcam do wykorzystania
Ważne terminy i wnioski
Poniższa tabela przedstawia kluczowe terminy związane z wnioskami o urlopy związane z rodzicielstwem:
| Rodzaj urlopu | Termin złożenia wniosku |
|---|---|
| Urlop macierzyński | Nie jest wymagany wniosek (wystarczy akt urodzenia dziecka). W przypadku rezygnacji z części urlopu - nie później niż 7 dni przed przystąpieniem do pracy. |
| Urlop rodzicielski | Co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. |
| Urlop ojcowski | Co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu. |
| Urlop wychowawczy | Co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. |
| Uzupełniający urlop macierzyński | Nie krócej niż 21 dni przed zakończeniem korzystania z urlopu macierzyńskiego. |
W przypadku urlopu rodzicielskiego, jeśli pracownik chce zrezygnować z całości lub części urlopu, powinien poprosić pracodawcę o zgodę na wcześniejszy powrót do pracy. Podobnie, pracownik lub pracownica może zrezygnować z urlopu wychowawczego w jego trakcie, ale tylko za zgodą pracodawcy.
Pierwsze dni po narodzinach dziecka to czas, kiedy rodzice powinni dopełnić formalności związanych z urlopami. Wiele z tych wniosków, ze względu na ich terminy, często jest składanych przez ojców.
tags: #urlop #macierzynski #od #soboty