Ubezpieczona, która urodziła dziecko, nabywa prawo do zasiłku macierzyńskiego. Może być on pobierany przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego. Prawo do tego świadczenia uzależnione jest zatem m.in. od faktu wychowywania dziecka.
Podstawowe zasady nabywania prawa do zasiłku macierzyńskiego
Poród w okresie ubezpieczenia to podstawowy warunek uzyskania prawa do świadczenia, określony w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zwanej ustawą zasiłkową. Ponadto w pewnych okolicznościach (wskazanych w art. 30 ust. 1 ustawy zasiłkowej) zasiłek macierzyński przysługuje w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego.
Osoby, które spełnią warunki do nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego, mogą z niego korzystać przez maksymalny przewidziany przepisami okres, nawet jeśli następnego dnia po porodzie ustanie tytuł ubezpieczenia chorobowego. Świadczenie to przysługuje wówczas przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres "podstawowego" urlopu macierzyńskiego, a także dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego. Nie oznacza to jednak, że zasiłek macierzyński przewidziany jest tylko dla pracownic. Co więcej, o ile co do zasady "podstawowy" urlop macierzyński (zasiłek za okres tego urlopu) przysługuje wyłącznie matce dziecka, to z pozostałych wymienionych wcześniej urlopów na równych prawach mogą korzystać oboje z rodziców - naprzemiennie, a nawet - za okres urlopu rodzicielskiego - jednocześnie.
W przypadku urodzenia podczas jednego porodu jednego dziecka zasiłek macierzyński można pobierać przez rok, a dokładnie przez 364 dni, nawet jeśli przykładowo następnego dnia po porodzie ustanie tytuł ubezpieczenia chorobowego (np. gdy umowa o pracę zostanie przedłużona do dnia porodu). Warto dodać, że ubezpieczona może skorzystać z urlopu (zasiłku) macierzyńskiego jeszcze przed porodem. Przy czym przed przewidywaną datą porodu może przypadać nie więcej niż 6 tygodni tego urlopu. Jeżeli jednak pracownica (ubezpieczona) nie korzystała z urlopu (zasiłku) macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu, pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest zawsze dzień porodu (art. 1831 § 2 Kodeksu pracy).
Przy udzielaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego, a tym samym zasiłku za okres tych urlopów, obowiązują pewne zasady. Ich nieprzestrzeganie może pozbawić możliwości nabycia stosownych uprawnień. Poszczególne urlopy z tytułu macierzyństwa (lub ich części), a tym samym zasiłek za okres tych urlopów, muszą przypadać bezpośrednio po sobie, a więc bez ani jednego dnia przerwy, choćby nawet miała ona przypadać na dzień ustawowo wolny od pracy. Dodatkowy urlop macierzyński oraz urlop rodzicielski, a tym samym zasiłek macierzyński za okres tych urlopów, przyznawany jest na wniosek ubezpieczonych. Dodatkowy urlop macierzyński jest udzielany jednorazowo albo w dwóch częściach przypadających bezpośrednio jedna po drugiej - w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności.
Pełny wymiar urlopu rodzicielskiego w przypadku urodzenia jednego dziecka podczas jednego porodu wynosi odpowiednio 41 lub 65 tygodni, jednak ustawodawca zastrzegł, iż każdemu z pracowników - rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z pełnego jego wymiaru i prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców dziecka. Kwestie te regulują art. 29 ust. 1 i art. 29a ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780), zwanej ustawą zasiłkową z uwzględnieniem art. 180 § 1 pkt 1 i art. 1821a § 1 pkt 1, § 2 pkt 1 i § 4 Kodeksu pracy (Dz. U.
Zmiany w opodatkowaniu zasiłku macierzyńskiego od 1 lipca 2022 roku
Po wejściu w życie Polskiego Ładu wielu pracowników uzyskało prawo do skorzystania z ulg, dzięki którym nie muszą opłacać zaliczek na podatek dochodowy. Jednakże taka preferencja obejmowała wyłącznie wynagrodzenie i inne składniki ze stosunku pracy, nie dotyczyła zaś świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa. Ustawodawca zamierza zmienić przepisy w tym zakresie i już od 1 lipca 2022 roku pracodawca będzie wypłacał zasiłek macierzyński zwolniony z PIT.
Kto może skorzystać ze zwolnienia z PIT?
W 2022 roku grono uprawnionych do korzystania z ulgi w opłacaniu podatku powiększyło się o trzy grupy pracowników: seniorów, rodziców co najmniej czworga dzieci oraz osób powracających z zagranicy. Wcześniej takie zwolnienie stosowały już osoby młode. Przychody zwolnione z PIT uzyskane przez wspomniane grupy podlegają jednak limitowaniu. W ciągu roku ich wartość nie może przekroczyć 85 528 zł.
Limit przychodów zwolnionych z PIT uzyskanych przez seniorów, rodziców co najmniej czworga dzieci oraz osób powracających z zagranicy, a także osób do 26. r.ż. wynosi 85 528 zł.
Pierwszą grupą pracowników uprawnionych do skorzystania z przywilejów podatkowych zostały osoby, które nie ukończyły 26. roku życia. Już od 2019 roku mogą one stosować zwolnienie z opłacania zaliczek na podatek dochodowy. Co ważne, pracownik nie musi wnioskować do pracodawcy o korzystanie z niej - przysługuje ona automatycznie każdemu zatrudnionemu, pod warunkiem że ma mniej niż 26 lat. W przypadku gdy pracownik chciałby odprowadzać zaliczki na podatek, musi złożyć wniosek u pracodawcy, aby ten potrącał zaliczki z jego wynagrodzenia.
Kolejną grupą, która została uprawniona do korzystania ze zwolnienia PIT, są osoby wychowujące co najmniej czworo dzieci. Ulga ta wprowadzono w 2022 roku i przysługuje ona rodzicom (w tym rodzicom zastępczym) oraz opiekunom prawnym. Co istotne, nie ma tu znaczenia ich stan cywilny. Mogą z niego korzystać zarówno samotni rodzice (opiekunowie prawni), jak i małżonkowie oraz rodzice pozostający w związkach nieformalnych.
Ze zwolnienia z opłacania zaliczek na podatek korzystać mogą też seniorzy, którzy uzyskali prawo do emerytury lub renty, ale zrezygnowali z jej pobierania w celu kontynuacji aktywności zawodowej. Istotne jest to, że ulga ta dotyczy kobiet powyżej 60. roku życia i mężczyzn powyżej 65. roku życia, pod warunkiem że są uprawnieni m.in. do emerytury lub renty rodzinnej z KRUS, emerytury lub renty rodzinnej z mundurowych systemów ubezpieczeń, emerytury lub renty rodzinnej z ZUS-u - ale nie otrzymują tych świadczeń.
W 2022 roku została wprowadzona również tzw. ulga na powrót. Pracownik może skorzystać z takiego przywileju przez cztery lata od powrotu do Polski, o ile przez minimum trzy lata mieszkał i pracował za granicą.
Nadwyżka ponad przychody objęte limitem zwolnienia podlegać będzie opodatkowaniu według skali podatkowej, która w pierwszym jej przedziale (do 120 000 zł) od 1 lipca 2022 roku będzie wynosiła 12%.
Każda z wyżej wymienionych ulg stosowana jest do wynagrodzenia ze stosunku pracy. Dotychczas zwolnienie z PIT nie obejmowało zasiłków, co od 1 lipca ma się zmienić.
Od 1 lipca 2022 roku wejdzie w życie kolejna odsłona Polskiego Ładu. Przewiduje ona wiele zmian w naliczaniu wynagrodzeń pracowników. W dalszym ciągu będzie można skorzystać z wyżej wymienionych ulg, a ponadto osoby je stosujące zyskają dodatkowy profit. W razie pobierania przez nie zasiłku macierzyńskiego świadczenie to również nie będzie podlegało opodatkowaniu do limitu 85 528 zł.
Zasiłek macierzyński zwolniony z PIT - okresy i wyłączenia
Zwolnienie z naliczania zaliczek na PIT przysługuje w przypadku pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres:
- urlopu macierzyńskiego,
- urlopu rodzicielskiego,
- urlopu ojcowskiego.
Nie obejmuje jednak przychodów z pozostałych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego czy wypadkowego, takich jak wynagrodzenie chorobowe, zasiłek chorobowy, zasiłek opiekuńczy, zasiłek wypadkowy bądź świadczenie rehabilitacyjne.
Zasiłek macierzyński a rozliczenia roczne
Osoby korzystające z ulgi zwolnienia z PIT, które pobierały zasiłek macierzyński w okresie od stycznia do czerwca 2022 roku, opłacały podatek od tego świadczenia. Od lipca zasiłki wypłacane przez pracodawcę nie powinny być pomniejszone o zaliczkę - co ważne, liczy się data wypłaty środków, a nie termin, za jaki były należne.
Przykład 1. Pani Irena pobiera zasiłek macierzyński od stycznia do października 2022 roku. Pracodawca wypłaca zasiłek za czerwiec do 10 lipca. Oznacza to, że świadczenie należne za czerwiec, wypłacone po wejściu w życie nowych przepisów, nie będzie podlegało opodatkowaniu.
Jeżeli pracodawca nie jest płatnikiem zasiłków, to w takiej sytuacji pracownik musi pamiętać o tym, że zerowym PIT objęte są zarówno przychody etatu (wynagrodzenie za pracę), jak i świadczenia za czas urlopów związanych z macierzyństwem wypłacane przez ZUS do kwoty 85 528 zł. Ważne jest jednak w tym przypadku, że każdy z tych podmiotów weryfikuje limit przychodów zwolnionych od podatku odrębnie dla świadczenia przez niego wypłacanego. Dodatkowo warto wiedzieć, że ZUS w takim przypadku zastosuje zwolnienie wyłącznie na wniosek samego podatnika, a nie z urzędu.
Pracownik może zdecydować się na złożenie do ZUS-u wniosku, aby od wypłacanego zasiłku macierzyńskiego nie był pobierany podatek. Wtedy jednak musi pamiętać, że jeśli pobierał świadczenia zarówno z zakładu pracy (wynagrodzenie za pracę), jak i z ZUS-u (zasiłek macierzyński), to w razie wystąpienia ewentualnej nadwyżki zastosowanego przez płatników zwolnienia ponad przysługujący próg przychodu kwota wykraczająca poza limit powinna zostać przez niego zwrócona przy rozliczeniu rocznym.
Łączna kwota przychodu dla wszystkich świadczeń objętych ulgą zerowego PIT nie może przekroczyć 85 528 zł. Wszystkie przychody powyżej tego limitu podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych.
Przykłady zastosowania zwolnienia z PIT dla zasiłku macierzyńskiego
Przykład 2. Pani Anna od stycznia 2022 roku korzysta z ulgi dla rodziców co najmniej czworga dzieci. Jej miesięczne wynagrodzenie wynosi 5000 zł brutto. Pracownica ta zaszła w kolejną ciążę, a termin porodu został ustalony na październik 2022 roku i od tego czasu będzie pobierała zasiłek macierzyński. W sierpniu i wrześniu otrzymała zwolnienie lekarskie, za które otrzymała wynagrodzenie chorobowe, a następnie zasiłek. Jakie przychody będą objęte zwolnieniem?
Oznacza to, że limitem zwolnienia z PIT objęte będą:
- wynagrodzenie za pracę za okres od stycznia do lipca w wysokości 35 000 zł,
- wynagrodzenie chorobowe za 31 dni sierpnia i 2 dni września w wysokości 3 796,76 zł,
- zasiłek macierzyński za 3 miesiące w wysokości 15 000 zł.
Natomiast od zasiłku chorobowego zostanie pobrana zaliczka na podatek w pełnej wysokości.
Przykład 3. Pani Emilia przebywa na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim od listopada 2021 roku do końca października 2022 roku. Pobiera z tego tytułu zasiłek macierzyński w kwocie 15 000 zł miesięcznie. Od tego świadczenia była pobierana zaliczka na zasadach ogólnych w wysokości 17% w okresie od stycznia do czerwca 2022 roku. Począwszy od lipca pracodawca wypłaca zasiłek macierzyński zwolniony z PIT ze względu na to, że pracownica nie ukończyła 26. roku życia. Po powrocie do pracy miesięczne wynagrodzenie pani Emilii wynosi 20 000 zł miesięcznie. Jakie przychody będą objęte zwolnieniem?
Oznacza to, że od lipca do listopada przychody pracownicy mieszczą się w zwolnieniu z PIT:
- lipiec - październik 15 000 zł x 4 miesiące daje 60 000 zł,
- listopad 20 000 zł- co łącznie daje 80 000 zł.
W związku z powyższym zwolniony z PIT może być wyłącznie przychód w kwocie 5528 zł, a pozostałe 14 472 zł będzie podlegało opodatkowaniu według stawki 12%.
Przykład 4. Pani Dorota korzysta z ulgi na powrót i we wrześniu przekracza przychód zwolniony z PIT w wysokości 85 528 zł. W tym samym miesiącu przechodzi również na urlop macierzyński, w związku z czym zacznie pobierać zasiłek. Jakie przychody będą objęte zwolnieniem?
W przypadku wypłaty przez ten sam zakład pracy przychodów z pracy na etacie oraz z zasiłku macierzyńskiego objętych tzw. „ulgą dla młodych” oba świadczenia do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 85 528 zł mogą korzystać ze zwolnienia od podatku niezależnie od kolejności dokonywanych wypłat. W takiej sytuacji zaliczce będzie podlegał przychód od kwoty przekraczającej 85 528 zł. Płatnik, wypłacając świadczenie, powinien wiedzieć, co na dany przychód się składa (jaka część wynagrodzenia i jaka część zasiłku). Będzie musiał również rozgraniczyć, która część świadczenia spowodowała przekroczenie limitu.
Zmiany w druku PIT-11 i systemach kadrowo-płacowych
Po zmianach od lipca uaktualniony musi zostać również druk deklaracji PIT-11, w którym konieczne będzie wykazanie zasiłków macierzyńskich, od których pobrano podatek oraz tych, w których zaniechano tego obowiązku. Zasiłek macierzyński zwolniony z PIT do kwoty limitu powinien zostać ujęty w PIT-11 w części G. Natomiast przychody przekraczające limit uprawniający do zwolnienia w PIT-11 należy wykazać w części E.
System wfirma posiada zawsze aktualne parametry i jest dostosowany do ciągle zmieniających się zmian w prawie. Tym samym możliwe jest naliczenie zasiłku macierzyńskiego bez podatku. Wystarczy w ustawieniach wybrać pod jaką ulgę podlega pracownik, a podczas naliczania listy płac z zasiłkiem nie zostanie naliczony podatek na tej liście. Zasiłek macierzyński zwolniony z PIT po wejściu w życie Nowego Ładu 2.0 jest możliwy do rozliczania w systemie Wfirma. Opcja ta jest w pełni zautomatyzowana.
Dodatkowe informacje o urlopie rodzicielskim i zasiłku macierzyńskim
Pracownica urodziła dziecko pod koniec kwietnia 2023 r. Tydzień później za pośrednictwem poczty wpłynął do naszego zakładu skrócony odpis aktu urodzenia dziecka oraz wniosek pracownicy o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym należnym jej wymiarze. Natomiast kilka dni temu pracownica złożyła wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za dodatkowe 24 tygodnie urlopu rodzicielskiego wraz ze swoim oświadczeniem o posiadaniu przez dziecko zaświadczenia uprawniającego do tego dłuższego zasiłku. Chodzi tu o zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. z 2023 r.
Dla celów wypłaty zasiłku macierzyńskiego za ten wydłużony okres urlopu rodzicielskiego wystarczy, że ubezpieczony-rodzic dziecka do wniosku w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego dołączy swoje oświadczenie o posiadaniu przez dziecko wymaganego ww.
Spotkanie z prawnikiem - Urlop Macierzyński
Za sprawą art. 182 z uwzględnieniem art. 1821g Kodeksu pracy, pracownicy/ubezpieczonej nie przysługuje część urlopu macierzyńskiego i/lub rodzicielskiego/zasiłku macierzyńskiego za okres tych urlopów, przypadająca odpowiednio po dniu porzucenia dziecka albo umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej lub wymienionej wyżej placówce. Co prawda ustawodawca przewidział jednorazowe wyrównanie pobranego zasiłku macierzyńskiego (w wysokości 80%) do 100% podstawy wymiaru zasiłku, pod warunkiem niepobrania tego zasiłku np. Jednorazowe wyrównanie do 100% podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego wypłaconego wcześniej w wysokości 80% podstawy wymiaru przysługuje również ubezpieczonej, która z powodu zgonu dziecka utraciła prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze albo w wymiarze co najmniej 26 tygodni.
Tabela 1. Wymiar urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego oraz zasiłku macierzyńskiego
| Liczba dzieci urodzonych przy jednym porodzie | Okres urlopu macierzyńskiego | Okres urlopu rodzicielskiego | Maksymalny okres pobierania zasiłku macierzyńskiego |
|---|---|---|---|
| Jedno dziecko | 20 tygodni | Do 6 tygodni | 26 tygodni |
| Dwoje dzieci | 22 tygodnie | Do 8 tygodni | 31 tygodni |
| Troje dzieci | 24 tygodnie | Do 10 tygodni | 34 tygodnie |
| Czworo dzieci | 26 tygodni | Do 12 tygodni | 38 tygodni |
| Pięcioro i więcej dzieci | 28 tygodni | Do 14 tygodni | 42 tygodnie |
Uwaga: Powyższa tabela przedstawia ogólne zasady. Szczegółowe wymiary urlopów i zasiłków mogą się różnić w zależności od indywidualnych okoliczności i obowiązujących przepisów.
Załóżmy, że pracownica, o której mowa w pytaniu, urodziła dziecko w dniu 29 kwietnia 2023 r. Pierwotnie udzielony jej urlop rodzicielski miał się zakończyć z dniem 26 kwietnia 2024 r., jednak na jej wniosek, po przedłożeniu oświadczenia o posiadaniu przez dziecko zaświadczenia "Za życiem", urlop ten został wydłużony na kolejne 24 tygodnie, tj. do 11 października 2024 r. Zasiłek macierzyński za cały okres, tj. od 29 kwietnia 2023 r.
tags: #urlop #macierzynski #56 #dni #w #pit