Wielu doktorantów, oprócz rozwijania kariery naukowej, podejmuje dodatkowe zatrudnienie, często w formie umowy zlecenia. Sytuacja ta rodzi pytania dotyczące zasad oskładkowania i podlegania ubezpieczeniom. Szczególnie interesujące są przypadki doktorantów poniżej 26. roku życia, którzy mogą korzystać z pewnych ulg podatkowych i ubezpieczeniowych.
Doktoranci są to osoby, które podejmują naukę na studiach doktoranckich. Po zakończeniu studiów i napisaniu pracy doktorskiej zdobywają tytuł doktora. Nas będzie interesowało, jakie świadczenia otrzymują doktoranci i jaki to ma wpływ w przypadku zbiegu do innych tytułów ubezpieczeniowych. Jak się okazuje doktoranci mają sporo różnego rodzaju przywilejów zbliżonych do tych, które przysługują nauczycielom akademickim a jednym z nich jest stypendium przyznawane na zasadach wynikających z ustawy o Szkolnictwie wyższym i nauce.
Stypendium doktoranckie - podstawowe informacje
W myśl art. 209 ustawy z 20 lipca 2018 r. prawo o szkolnictwie wyższym i nauce doktorant nieposiadający stopnia doktora otrzymuje stypendium doktoranckie. Kształcenie doktorantów przygotowujące do uzyskania stopnia doktora trwa od 6 do 8 semestrów i odbywa się w szkole doktorskiej. Tę może prowadzić uczelnia akademicka, instytut PAN, instytut badawczy albo międzynarodowy - mające odpowiednie kategorie naukowe bądź uprawnienia (art. 198 i art. 201 ustawa z 20.07.2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tekst jedn. DzU z 2023 r. poz. 742, dalej Psw).
Na mocy art. 209 Psw doktorant nieposiadający jeszcze stopnia doktora otrzymuje stypendium doktoranckie przez maksymalnie 4 lata, jeśli kształcenie w szkole doktorskiej nie wiąże się z obowiązkiem zatrudnienia w podmiocie ją prowadzącym na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem przekraczającym wynagrodzenie profesora. Łączny okres otrzymywania stypendium doktoranckiego w szkołach doktorskich nie może przekroczyć 4 lat. W tym okresie nie wlicza się okresu zawieszenia kształcenia oraz okresu kształcenia w szkole doktorskiej w przypadku, o którym mowa w art. 206. Zmiana została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1672) art. 13 pkt 15 lit. a. Należy podkreślić, że przesłanki wskazane w pkt 1 i 2 przepisu art. 209 ust. 1 i 2 Psw.
Wysokość miesięcznego stypendium doktoranckiego wynosi co najmniej:
- 37% wynagrodzenia profesora - do miesiąca, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa realizacji indywidualnego planu badawczego doktoranta (w 2020 r. 3466,90 zł);
- 57% wynagrodzenia profesora - po miesiącu, w którym została przeprowadzona ocena śródokresowa (w 2020 r. 5340,90 zł).
Wysokość stypendium doktoranckiego może być uzależniona od osiągnięć doktoranta. Doktorant posiadający orzeczenie o niepełnosprawności otrzymuje stypendium doktoranckie w wysokości zwiększonej o 30%. Stypendium doktoranckie wypłaca podmiot prowadzący szkołę doktorską, np. uczelnia.
Stypendium doktoranckie nie jest opodatkowane podatkiem dochodowym.
Ubezpieczenia społeczne doktorantów
Osoby kształcące się w szkołach doktorskich i pobierające stypendium doktoranckie są objęte obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym oraz wypadkowym. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i można przystąpić do niego na swój wniosek.
Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne doktorantów stanowi kwota otrzymywanego stypendium doktoranckiego.
Składki na ubezpieczenia społeczne są współfinansowane przez doktoranta (ubezpieczony) i podmiot prowadzący szkołę doktorską. Doktorant pokrywa część składki emerytalnej (9,76% podstawy wymiaru), część składek rentowych (1,5%) i ewentualnie składkę chorobową (2,45%), a płatnik - część składki emerytalnej (9,76%), część składek rentowych (6,5%) oraz składkę wypadkową.
Za doktoranta na stypendium nie płaci się natomiast składek na Fundusz Pracy (FP), Fundusz Senioralny (FS) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Socjalnych (FGŚP).
Ubezpieczenie zdrowotne doktorantów
Każdy doktorant (w tym niepobierający stypendium i ten, który rozpoczął naukę w szkole doktorskiej przed rokiem akademickim 2019/2020) jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym - pod warunkiem, że nie podlega mu z innego tytułu ani nie został zgłoszony jako członek rodziny (art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy zdrowotnej).
Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje z dniem złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, nie wcześniej jednak niż z dniem rozpoczęcia pierwszego semestru kształcenia, a wygasa z dniem ukończenia kształcenia w szkole doktorskiej albo skreślenia z listy doktorantów.
Składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłaca płatnik - podmiot prowadzący szkołę doktorską, np. uczelnia, a finansuje ją budżet państwa. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne doktorantów stanowi kwota odpowiadająca wysokości specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych.
Począwszy od 1.01.2023 r. uczelnia zgłasza doktoranta niemającego innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, ale nie ma obowiązku comiesięcznego przekazywania za niego składek zdrowotnych.
Umowa zlecenie a status doktoranta - zbieg tytułów ubezpieczeń
Doktoranci, jak każda inna osoba, mogą podejmować różnego rodzaju aktywności zawodowe, m.in. dodatkowo pracować na przykład na umowę zlecenie. W takim przypadku dochodzi do zbiegu tytułów do ubezpieczenia.
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego (art. 734-751), przez umowę zlecenie przyjmujący zlecenie (zleceniobiorca) zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (zleceniodawcy). Zlecenie może być wykonywane odpłatnie albo nieodpłatnie.
Zbieg tytułów ubezpieczeń występuje wówczas, gdy jedna osoba wykonuje kilka rodzajów działalności, z których każdy z osobna stanowi tytuł ubezpieczenia. W niektórych przypadkach, w razie wystąpienia zbiegu, przepisy wprowadzają obowiązek ubezpieczenia na podstawie wszystkich tytułów, w innych ograniczają go tylko do niektórych z nich.
Doktorant, który jest jednocześnie zleceniobiorcą, podlega:
- obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu) z tytułu bycia doktorantem;
- dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu bycia doktorantem (na swój wniosek);
- obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy zlecenia.
Decydująca w przypadku zbiegu tytułów do ubezpieczeń jest wysokość stypendium doktoranckiego w porównaniu do minimalnego wynagrodzenia.
Przypadek 1: Stypendium doktoranckie równe lub wyższe od minimalnego wynagrodzenia
Jeśli doktorant pobiera stypendium doktoranckie w kwocie równej lub wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę (w I połowie 2024 r. - co najmniej 4242 zł, a w II połowie - 4300 zł), to z tytułu umowy zlecenia może być zgłoszony do ubezpieczeń społecznych tylko dobrowolnie. Ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega jedynie z tytułu umowy zlecenia.
Przykład: Doktorant otrzymuje stypendium doktoranckie w kwocie wyższej niż minimalne wynagrodzenie. Jednocześnie wykonuje umowę zlecenie. Podlega zatem obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu bycia doktorantem, a z tytułu umowy zlecenia może być zgłoszony do ubezpieczeń społecznych tylko dobrowolnie. Ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega jedynie z tytułu umowy zlecenia.
Przypadek 2: Stypendium doktoranckie niższe od minimalnego wynagrodzenia
Jeżeli kwota stypendium doktoranckiego jest niższa niż minimalne wynagrodzenie, doktorant podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu bycia doktorantem oraz z tytułu umowy zlecenia. Podlega również ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy zlecenia.
Przykład: Doktorant, będący jednocześnie zleceniobiorcą, otrzymuje stypendium doktoranckie w kwocie niższej niż minimalne wynagrodzenie. W związku z tym podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu bycia doktorantem oraz z tytułu umowy zlecenia.
W przypadku umowy zlecenia zawartej z uczelnią, na której doktorant robi doktorat, sytuacja może być traktowana inaczej. W takim przypadku doktorant jest traktowany jak pracownik, a składki społeczne naliczane są zarówno od stypendium, jak i od umowy zlecenie.
Przypadek 3: Doktorant niepobierający stypendium
Doktorant, który uzyskał już stopień doktora w innej dyscyplinie, w związku z czym nie otrzymuje stypendium doktoranckiego, nie podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wówczas podlega ubezpieczeniom zgodnie z tytułem umowy zlecenia.
Przykład: Doktorant wykonuje usługi w ramach zawartej umowy zlecenia, ale nie otrzymuje stypendium doktoranckiego. Z tytułu bycia doktorantem nie podlega on więc ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Podlega ubezpieczeniom z tytułu umowy zlecenia.
Co z doktorantami poniżej 26. roku życia?
Osoby poniżej 26. roku życia, które podlegają ubezpieczeniom społecznym (w tym doktoranci), są zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) do wysokości przychodów nieprzekraczających 85 528 zł rocznie. Dotyczy to również przychodów z umów zlecenia, o ile nie są one objęte innymi przepisami szczególnymi.
W przypadku doktorantów poniżej 26. roku życia, jeśli stypendium doktoranckie nie przekracza minimalnego wynagrodzenia, umowa zlecenie podlega oskładkowaniu zgodnie z zasadami dla ubezpieczeń doktorantów. Jeśli stypendium jest wyższe od minimalnego wynagrodzenia, umowa zlecenie stanowi dobrowolny tytuł do ubezpieczeń społecznych.
Brak PIT do 26 roku życia - na czym polega, jak skorzystać
Podsumowanie
Zasady oskładkowania umowy zlecenia przez doktorantów zależą od wysokości pobieranego stypendium doktoranckiego. Doktoranci poniżej 26. roku życia mogą dodatkowo korzystać ze zwolnienia z podatku dochodowego. W przypadku wątpliwości zawsze warto skonsultować się z pracownikami uczelni lub doradcą ubezpieczeniowym.
tags: #umowa #zlecenie #z #doktorantem #do #26