Urlop macierzyński i rodzicielski to czas, który ustawodawca przeznacza na opiekę nad dzieckiem i regenerację sił. W praktyce jednak wiele młodych mam (i ojców) zastanawia się, czy mogą podjąć pracę podczas trwania tych urlopów - zwłaszcza w kontekście rosnących kosztów życia i chęci utrzymania aktywności zawodowej. Przepisy prawa pracy jasno określają, co jest dozwolone, a co nie.
Praca podczas urlopu macierzyńskiego
Przepisy Kodeksu pracy nie odnoszą się do kwestii wykonywania pracy na urlopie macierzyńskim. Generalnie - ze względu na przeznaczenie tego urlopu, jakim jest m.in. objęcie dziecka opieką przez matkę w pierwszym okresie życia - zasadą powinno być wykorzystywanie urlopu macierzyńskiego w domu, chociażby w zakresie 14 lub 8 tygodni tego urlopu. Na takie przeznaczenie urlopu macierzyńskiego może wskazywać brak w przepisach dotyczących wspomnianego urlopu (art. 180 K.p.) regulacji w zakresie łączenia tego urlopu z pracą.
W art. 180 K.p. przewidziana jest natomiast możliwość podjęcia pracy przez pracownicę korzystającą z urlopu macierzyńskiego, co wymaga jednak rezygnacji z tego urlopu (po wykorzystaniu "w naturze" pewnej jego części przez matkę dziecka) na rzecz ojca dziecka lub, w określonej sytuacji, na rzecz innego członka najbliższej rodziny. W przywołanych wyjaśnieniach PIP uznał również, że nie ma przeszkód do podejmowania w trakcie urlopu macierzyńskiego pracy zarobkowej przez matkę dziecka - na etacie lub w ramach umowy cywilnoprawnej - u innego pracodawcy niż ten, który udzielił urlopu macierzyńskiego.
Kluczowe zasady dotyczące pracy na urlopie macierzyńskim:
- Praca na etacie u obecnego pracodawcy - zakazana: Zgodnie z przepisami, kobieta przebywająca na urlopie macierzyńskim nie może wrócić do pracy u pracodawcy, który udzielił jej urlopu, aż do zakończenia pełnego wymiaru tego urlopu - czyli zazwyczaj przez pierwsze 20 tygodni po porodzie (przy jednym dziecku). To ograniczenie ma na celu zapewnienie matce odpowiedniego odpoczynku i czasu na adaptację do nowej roli.
- Umowy cywilnoprawne u obecnego pracodawcy - teoretycznie możliwe: Teoretycznie możliwe jest podjęcie współpracy na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło - nawet z dotychczasowym pracodawcą. Należy jednak pamiętać, że zakres obowiązków musi się różnić od tych, które wykonywane były na podstawie umowy o pracę, a samo rozwiązanie budzi wątpliwości i powinno być stosowane z dużą ostrożnością.
- Praca u innego pracodawcy - możliwa: Zgodnie ze stanowiskiem Państwowej Inspekcji Pracy, nie ma przeciwwskazań do podejmowania pracy u innego pracodawcy - zarówno podczas urlopu macierzyńskiego, jak i rodzicielskiego. Dotyczy to zarówno umów o pracę, jak i umów cywilnoprawnych. Praca u innego pracodawcy może być wykonywana nawet w pełnym wymiarze czasu pracy i nie powoduje utraty ani przerwania urlopu.
- Prowadzenie działalności gospodarczej: Prowadzenie firmy podczas urlopu macierzyńskiego jest legalne i nie wyklucza pobierania zasiłku macierzyńskiego. Jeśli mama prowadziła firmę już wcześniej, może kontynuować jej działalność bez żadnych ograniczeń.
Praca podczas urlopu rodzicielskiego
Urlop rodzicielski oferuje większą elastyczność w zakresie podejmowania pracy. Pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy.
Kluczowe zasady dotyczące pracy na urlopie rodzicielskim:
- Praca na etacie u obecnego pracodawcy - maksymalnie pół etatu: Ustawodawca dopuszcza możliwość łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą w niepełnym wymiarze czasu pracy - maksymalnie do 1/2 etatu. W takiej sytuacji urlop rodzicielski zostaje proporcjonalnie wydłużony. Pracownik otrzymuje częściowy zasiłek macierzyński oraz wynagrodzenie za pracę. Konieczne jest złożenie wniosku o łączenie pracy z urlopem i określenie, jak będzie wykorzystywana wydłużona część urlopu.
- Umowy cywilnoprawne - brak ograniczeń czasowych: W przypadku współpracy na podstawie umowy zlecenia czy o dzieło, nie obowiązują limity czasu pracy - jednak ponownie warto, aby zakres obowiązków był odmienny niż na etacie.
- Praca u innego pracodawcy: Przepisy Kodeksu pracy nie regulują sytuacji, w której pracownik korzystający z urlopu rodzicielskiego zamierza podjąć pracę u innego pracodawcy. Należy zatem uznać, że istnieje taka możliwość, nawet w pełnym wymiarze czasu pracy. Podjęcie pracy u innego pracodawcy nie będzie wiązało się z koniecznością przerwania urlopu rodzicielskiego.
- Działalność gospodarcza: Założenie i prowadzenie własnej działalności gospodarczej podczas urlopu rodzicielskiego jest możliwe. Fakt podjęcia działalności nie oznacza utraty prawa do urlopu czy zasiłku.
W przypadku łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą u tego samego pracodawcy, wymiar urlopu rodzicielskiego ulega wydłużeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika. Wymiar urlopu rodzicielskiego może zostać wydłużony maksymalnie do 82 tygodni (lub 86 tygodni w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka).
Obniżenie wysokości zasiłku macierzyńskiego
Wysokość zasiłku macierzyńskiego należy pomniejszyć proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym praca będzie wykonywana i jednocześnie łączona z urlopem rodzicielskim. Obniżenie zasiłku macierzyńskiego następuje poprzez podzielenie wymiaru czasu pracy na urlopie rodzicielskim przez wymiar czasu pracy przed urlopem macierzyńskim, a co za tym idzie należy proporcjonalnie zmniejszyć wysokość zasiłku.
Przykład:
Pracownica jest zatrudniona na cały etat. Po urodzeniu dziecka zdecydowała się na 80% zasiłku macierzyńskiego. Wówczas wysokość etatu po zmianie należy podzielić przez wysokość etatu przed zmianą, tj. 0.8.
Podstawa prawna
- Art. 1791 § 1, art. 1821a, art. 1821e-1f ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 1320)
- Art. 29a, art. 31 ust. 3, ust. 4a ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. …)
Urlop Macierzyński - rozmowa z Marzeną Pilarz-Herzyk - Mamą Prawniczką
Pamiętaj, że powyższe informacje mają charakter ogólny. W indywidualnych przypadkach warto skonsultować się z pracodawcą lub prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.
tags: #praca #na #caly #etat #a #urlop