Oktawian August, urodzony 23 września 63 roku p.n.e. w Rzymie jako Gajusz Oktawiusz (Gaius Octavius), przeszedł do historii jako pierwszy cesarz rzymski, który przyjął tytuł princeps. Jego długie i mądre rządy przyniosły Imperium Romanum okres stabilizacji i licznych reform.
Przyszły cesarz pochodził ze starej i zamożnej rodziny Oktawiuszów, należącej do stanu ekwitów. Rodzina ta osiadła w mieście Velitrae. Jego ojcem był Gajusz Oktawiusz, były pretor i namiestnik Macedonii, a matką Atia Starsza, siostrzenica samego Juliusza Cezara. Oktawian miał dwie siostry: przybraną Oktawię Starszą oraz rodzoną Oktawię Młodszą.
Od najmłodszych lat młody Oktawian cieszył się doskonałym wykształceniem. Uczył się łaciny i greki, doskonale opanowując sztukę oratorską w obu językach. W wieku zaledwie czterech lat stracił ojca, który zmarł w drodze do Rzymu, by objąć konsulat. Jego matka ponownie wyszła za mąż w 57 roku p.n.e. za Lucjusza Marcjusza Filipa, gdy Oktawian miał sześć lat. Oboje rodzice, choć surowi, stanowili dla niego ogromne wsparcie. W wieku dwunastu lat zmarła jego babka, Julia, siostra Cezara. To właśnie podczas jej pogrzebu na Forum młody Oktawian wygłosił mowę pochwalną, która wzbudziła powszechny podziw dla jego talentu oratorskiego.
Młodość i dojrzewanie w burzliwych czasach
Gdy w 49 roku p.n.e. wybuchła wojna domowa między Cezarem a Pompejuszem, Oktawian, na polecenie rodziców, opuścił Rzym i udał się do rodzinnej posiadłości w Velitrae. Obawiano się bowiem, że wrogowie Cezara mogą chcieć zemścić się na członkach jego rodziny. Po kilku miesiącach, gdy Italia znalazła się pod wpływem ludzi Cezara, Oktawian powrócił do stolicy.
18 października, mając zaledwie 15 lat, Oktawian przywdział na Forum białą togę męską, symbolizującą jego wejście w dorosłość. W 46 roku p.n.e., podczas triumfu Cezara, młody Oktawian został uhonorowany odznaczeniami wojskowymi. Wielki wódz dostrzegł w swoim krewnym zdolnego młodzieńca, co zapoczątkowało ich bliską relację.
Nieoczekiwanie Cezar powierzył Oktawianowi zaszczytne zadanie zorganizowania igrzysk greckich. Młodzieniec poświęcił się temu zadaniu z niezwykłym zaangażowaniem, co jednak doprowadziło do osłabienia jego organizmu i choroby. Cezar osobiście doglądał chorego Oktawiana, zapewniając mu najlepszych lekarzy w Rzymie. Gdy Oktawian jeszcze chorował, Cezar wyruszył do Hiszpanii, by stawić czoła synom Pompejusza.
Po wyzdrowieniu Oktawian dołączył do Cezara w Hiszpanii. W podróż udał się w towarzystwie wiernych sług i przyjaciół, w tym Marka Wipsaniusza Agrypy, którego znał od dzieciństwa. Droga okazała się niebezpieczna - ich okręt zatonął u wybrzeży Hiszpanii. Po szczęśliwym przybyciu do Terrakony, Oktawian udał się do Cezara, który był w pobliżu miasta Kulpia. Cezar był pod wrażeniem determinacji Oktawiana, który wraz z garstką przyjaciół dotarł do niego przez ziemie pełne bandytów i wrogich wojsk.
W Nowej Kartaginie 18-letni Oktawian uczył się zarządzania prowincją. Na Półwyspie Iberyjskim spędzili razem czas do czerwca 45 roku p.n.e., po czym wrócili do Rzymu. Tam Oktawian, na mocy senatu, został zaliczony do patrycjuszów. Kontynuował studia pod okiem wybitnych greckich uczonych: filozofa Arejosa z Aleksandrii i retora Apollodorosa z Pergamonu.
Późną jesienią 45 roku p.n.e. Cezar polecił Oktawianowi i jego przyjaciołom przenieść się do greckiego miasta Apollonia, aby kontynuować naukę i zgłębiać tajniki wojskowości i polityki.
Nominacja na Magister Equitum i dziedzictwo Cezara
W międzyczasie Cezar postanowił mianować Oktawiana na stanowisko magister equitum, urzędnika zastępującego dyktatora podczas jego nieobecności i jego najbliższego współpracownika na rok 43 p.n.e. Kiedy 15 marca 44 roku p.n.e. Cezar został zamordowany przez spiskowców pod wodzą Marka Juniusza Brutusa i Gajusza Kasjusza Longinusa, Oktawian porzucił studia i wyruszył do Rzymu, aby ocenić swoje poparcie polityczne i wojskowe. Opuścił statek w Lupiae, niedaleko Brundizjum.
Dowiedziawszy się, że został usynowiony przez Cezara i jest jego głównym spadkobiercą (2/3 majątku) na mocy testamentu, Oktawian przyjął nowe imię: Gajusz Juliusz Cezar Oktawian (Gaius Julius Caesar Octavianus).
Wojna z zabójcami Cezara i droga do władzy
Po zabójstwie Cezara, Marek Juniusz Brutus i Gajusz Kasjusz Longinus, główni inicjatorzy zamachu, musieli uciekać na Wschód, aby zorganizować siły zbrojne przeciwko konsulowi Markowi Antoniuszowi, który zdobył wpływy wśród stronników Cezara.
W tym czasie na scenie politycznej pojawił się niespodziewanie sam Oktawian. W Brundizjum zdobył poparcie stacjonujących tam wojsk Cezara, które miały wziąć udział w wojnie z Partami. Zażądał także wydania mu części zgromadzonych w mieście pieniędzy. Dzięki nim zyskał przychylność wielu weteranów legionów Cezara. W trakcie marszu na Rzym, w Kampanii, dołączyło do niego wielu żołnierzy. Pod jego dowództwem, młody i niedoświadczony Oktawian miał już 3000 lojalnych weteranów, którym płacił znaczną sumę.
Swetoniusz tak opisuje decyzje Oktawiana po zamordowaniu Cezara:
Uważając za swój pierwszy obowiązek pomścić zabójstwo swego dziada wujecznego i utrzymać w mocy jego zarządzenia, wnet po powrocie z Apolonii usiłował niespodzianie i przemocą dostać w swe ręce Brutusa i Kasjusza, lecz ponieważ przewidzieli niebezpieczeństwo i w porę umknęli, postanowił ich ścigać prawnie i mimo nieobecności pozwać przed sąd jako winnych zabójstwa. Sam zaś wydał igrzyska na cześć zwycięstw Cezara, gdyż urzędnicy do tego zobowiązani nie mieli odwagi ich urządzić.
W Rzymie Oktawian pojawił się 6 maja 44 roku p.n.e. i rozpoczął rywalizację z Antoniuszem o miano głównego sukcesora Cezara. Wspierał go Cyceron, wygłaszając płomienne mowy przeciwko Antoniuszowi, dzięki czemu Oktawian otrzymał urząd pretora. Początkowo Antoniusz był niechętny Oktawianowi, sprawiając mu liczne trudności. Widmo wojny domowej znów stało się realne. Oktawian siłą wszedł do Rzymu, przeforsował swój wybór na konsula, a następnie, mimo wszystko, podjął współpracę z Markiem Antoniuszem.
Z czasem Oktawian zaczął przeciągać na swoją stronę coraz większą liczbę zwolenników Cezara. Dzięki pieniądzom ze spadku oraz środkom pobranym ze skarbca w Brundizjum, udało mu się przekupić dwa legiony Antoniusza. Tym sposobem dysponował ogromną, prywatną armią, gotową do poświęceń.
Antoniusz oblegał siły Brutusa pod Mutiną. Mimo wezwania senatu do odstąpienia od oblężenia, nie zmienił zdania. Senat rzymski, nie posiadając własnej armii, zaczął szukać sprzymierzeńca. Wybór padł na Oktawiana, który dowodził już znacznymi siłami. Jako zwolennik Cezara, cieszył się dobrymi opiniami wśród senatorów, zwłaszcza u Cycerona. Senat postanowił powierzyć Oktawianowi imperium, które dawało mu legalne prawo dowodzenia nad żołnierzami, oraz wysłać go do Galii, wraz z konsulami na rok 43 p.n.e.: Aulusem Hircjuszem i Gajuszem Wibiuszem Pansą, w celu przerwania oblężenia.
W kwietniu 43 roku p.n.e. siły Antoniusza zostały pokonane w bitwach pod Forum Gallorum i Mutiną, zmuszone do odwrotu do Galii Narbońskiej. W czerwcu Oktawian zażądał od senatu stanowiska konsula w miejsce Hiracjusza i Pansy oraz cofnięcia decyzji o uznaniu Antoniusza za wroga publicznego. Na wieść o niezgodzie senatu, młody wódz na czele ośmiu legionów wkroczył do Rzymu. Tam, 19 sierpnia 43 roku p.n.e., otrzymał urząd konsula wraz z Kwintusem Pediuszem. W międzyczasie Antoniusz zawarł porozumienie z innym zwolennikiem Cezara, Markiem Emiliuszem Lepidusem.
Umacnianie pozycji i II triumwirat
Wspólne interesy i dobre kontakty między "cezarionami" doprowadziły do zawarcia tzw. II triumwiratu 27 listopada 43 roku p.n.e. w Bononii. Kluczową różnicą w stosunku do pierwszego triumwiratu (60 r. p.n.e.) było zaakceptowanie przymierza Oktawiana przez Senat. Najważniejszym postanowieniem triumwirów był podział imperium:
- Marek Antoniusz uzyskał władzę nad Galią Przedalpejską i Zaalpejską.
- Marek Emiliusz Lepidus otrzymał Hiszpanię i Galię Narbońską.
- Oktawian objął rządy nad Afryką, Sardynią i Sycylią.
Każdy z nich uzyskał ponadto władzę równą konsularnej na okres pięciu lat. Ogłoszono również listę proskrybowanych, na której znalazło się 300 senatorów i 2000 ekwitów. Dla umocnienia sojuszu, tego samego roku Oktawian poślubił Klodię Pulchrę - pasierbicę Antoniusza, z którą rozwiódł się dwa lata później.
Od 1 lutego 42 roku p.n.e., gdy Cezar został zaliczony w poczet bogów jako Divus Iulius, młody Oktawian mógł tytułować się Divi filius, czyli "Syn Boży". Na początku tego samego roku Antoniusz i Oktawian wysłali 28 legionów do Grecji, twierdzy Brutusa i Kasjusza. Tam, w dwóch bitwach pod Filippi w Macedonii, w październiku 42 roku p.n.e., połączone wojska Antoniusza i Oktawiana odniosły zwycięstwo. Ich rywale, nie widząc szansy na pokonanie przeciwników, popełnili samobójstwo.
Niespodziewane wieści z Rzymu, jakoby Lepidus zawarł sojusz z Sekstusem, doprowadziły do ustanowienia nowego podziału imperium, na niekorzyść Lepidusa. Odebraną mu Hiszpanię przydzielono Oktawianowi, podczas gdy Lepidus mógł zatrzymać Afrykę, pod warunkiem oczyszczenia się z zarzutów zdrady, co zresztą uczynił.
Po zwycięstwie nad zabójcami Cezara, Oktawian wrócił do Italii, podczas gdy Marek Antoniusz udał się na wschód i stworzył sojusz z królową Egiptu, Kleopatrą VII. Oktawian przybył do Italii na początku 41 roku p.n.e. Od samego początku sprawy nie układały się po jego myśli. Ciągłe ataki Sekstusa, który uniemożliwiał dostawy zboża z Afryki, pogłębiały niezadowolenie społeczne. Okazję postanowił wykorzystać brat Marka Antoniusza, Lucjusz. Podburzał on własne oddziały przeciwko Oktawianowi, a uzbrojone bandy rabowały i kradły. Niekorzystne informacje docierały również z Galii, gdzie stacjonowały siły liczące około 15 legionów, których dowódcy okazywali posłuszeństwo jedynie Antoniuszowi.
Oktawian, nie czekając na dalszy rozwój niekorzystnych wydarzeń, opuścił Rzym, by przygotować się do rozprawy z Lucjuszem. Jego absencja nie trwała długo. Na pierwsze informacje o zbliżających się wojskach Oktawiana, Lucjusz uciekł w kierunku Peruzji. Spór zakończył się dopiero z początkiem lutego 40 roku p.n.e., gdy mieszkańcy oblężonej Peruzji poddali się na łaskę Oktawiana. Jedynie rada miejska została uwięziona, a następnie ścięta przy ołtarzu boskiego Juliusza. Sam Lucjusz został namiestnikiem Hiszpanii. Spośród wielu senatorów, ukrywających się za murami miasta, na śmierć skazano jedynie kilku, ale miasto zostało wydane na łup zwycięzców.
Gdy Marek Antoniusz dowiedział się o problemach Oktawiana z Lucjuszem, pospiesznie udał się do Italii, gdzie obległ Brundizjum. Gdy wydawało się, że rozpęta się kolejna wojna domowa, wodzowie wrogich armii zdecydowali się po raz kolejny na rozmowy. Po kilku dniach zakończyły się porozumieniem, na mocy którego Oktawian zatrzymał prowincje zachodnie, Antoniusz wschód, a Lepidus Afrykę. Italia uzyskała status prowincji neutralnej, z której zarówno Oktawian, jak i Antoniusz mogli przeprowadzać zaciąg do swoich armii. Sojusz scementowano ogłoszeniem zaręczyn między Antoniuszem a rodzoną siostrą Oktawiana, Oktawią.
Problemy w Italii związane z Sekstusem Pompejuszem doprowadziły do spotkania na przylądku Misenum w Zatoce Neapolitańskiej latem 39 roku p.n.e. Sekstusa, Oktawiana i Antoniusza, na którym po raz kolejny dokonano podziału państwa. Sekstusowi przyznano na pięcioletnie namiestnictwo Sardynię, Sycylię, Korsykę i Peloponez, z zastrzeżeniem, że po upływie tego okresu należał mu się urząd konsula i 70 milionów sesterców jako rekompensata za majątek utracony przez jego ojca.
Dla umocnienia sojuszu, wcześniej, w 40 roku p.n.e., Oktawian ożenił się ze Skrybonią, z którą miał córkę Julię. Skrybonia była kuzynką władcy Sycylii, Pompejusza Młodszego, i znacznie przewyższała wiekiem Oktawiana (była już dwukrotnie zamężna). Oktawian poprzez ten związek chciał zapewnić dostawy zboża do Rzymu. Relacje obojga układały się fatalnie; Skrybonia była niezwykle zazdrosna o Oktawiana, który miał skłonność do zabaw.
W 39 roku p.n.e. doszło jednak do rozwodu na wniosek Oktawiana, który potrzebował politycznych koneksji Liwiuszów i Klaudiuszy. W tym celu poślubił Liwię. Jego wybór okazał się wyjątkowo udany - Liwia miała niewiele ponad dwadzieścia lat i była niezwykle urodziwa. Ponoć Oktawian zakochał się w niej bez pamięci i cenił jej inteligencję. Ich małżeństwo trwało ponad pięćdziesiąt lat i cechowało się wzajemną lojalnością i szacunkiem, choć było bezdzietne (ich jedyne dziecko urodziło się martwe). Warto nadmienić, że mimo oficjalnie głoszonych zasad moralności, August nie zawsze dochowywał wierności żonie.
Pomijając aspekty miłosne, wróćmy do polityki. Układ między Pompejuszem Młodszym a triumwirami nie trwał długo, głównie za sprawą Oktawiana, który nie tylko nie oddał Sekstusowi Sardynii, ale ją sam zawłaszczył. Doszło tym samym do wznowienia działań wojennych latem 38 roku p.n.e. Dwie pierwsze bitwy pod Kume i w Cieśninie Mesyńskiej zakończyły się klęską Oktawiana. Porażki te jednak nie podłamały go - wystawił nową flotę.
W 37 roku p.n.e., za wezwaniem Oktawiana, przybyły posiłki Marka Wipsaniusza Agrypy...
Dziedzictwo Augusta
Oktawian August, którego prawdziwe imię brzmiało Gajusz Oktawiusz Turyn, przyszedł na świat w Rzymie 23 września 63 roku p.n.e. za konsulatu Marka Tuliusza Cycerona i Gajusza Antoniusza.
Ojca utracił, gdy miał zaledwie cztery lata. Wychowywał się wraz ze starszą siostrą, Oktawią, pod czujnym okiem matki, Atii, oraz stryjecznego dziadka, Juliusza Cezara. Cezar darzył swojego ciotecznego wnuka ogromnym uczuciem i traktował go jak własnego syna, być może widząc w nim swojego następcę. Po formalnej adopcji przez Cezara, Oktawiusz przybrał imię Gajusz Juliusz Cezar Oktawian. Adopcja ta była znaczącą nobilitacją dla młodzieńca, pochodzącego wprawdzie ze znamienitego rodu Oktawiuszów, ale ekwickiego pochodzenia.
Oktawian pojawił się na rzymskiej scenie politycznej dość nieoczekiwanie, wywołując zamieszanie wśród potencjalnych kandydatów do przejęcia władzy po śmierci dyktatora. Wiadomość o śmierci wuja zastała Oktawiana w Apollonii, gdzie studiował pod okiem wybitnych greckich filozofów. Nie zwlekając, udał się do Brundizjum, a stamtąd wraz ze stacjonującym tam wojskiem Cezara do Rzymu. Władzę po cichu zdążył uzurpować sobie Marek Antoniusz, dotychczas magister equitum i prawa ręka dyktatora.
Niemal całą młodość Oktawiana wypełniły wojny. Od 43 roku p.n.e. do 30 roku p.n.e. staczał liczne bitwy, w tym pierwszą i ostatnią z wieloletnim przeciwnikiem politycznym i własnym szwagrem, Antoniuszem. W bitwie pod Mutiną 20-letni wówczas Oktawian pokonał doświadczonego wodza, po czym dwaj spadkobiercy Cezara postanowili zawrzeć sojusz i podzielić się władzą, by zaprowadzić porządek w targanym wojną domową Rzymie.
Po zaprowadzeniu porządku w stolicy Oktawian i Antoniusz przystąpili do rozprawy zbrojnej z zabójcami Cezara. Oktawian pozostał sam na rzymskiej arenie politycznej, gdzie przez kolejną dekadę umacniał swoją władzę, odsuwając Antoniusza od rządów. Wykorzystał umiejętnie namiętność szwagra do Kleopatry, podburzał przeciw niemu lud rzymski, a nawet wydobył na światło dzienne testament Antoniusza. Triumwir zapisał w nim dobra dla egipskiej królowej i ich wspólnych dzieci, co w oczach Rzymian stanowiło niesłychaną zbrodnię.
Nie wiadomo, jak potoczyłyby się dalsze losy Europy, gdyby w 31 roku p.n.e. duet Kleopatra-Antoniusz nie został pokonany w bitwie morskiej pod Akcjum. Dzięki energicznej polityce Oktawiana i jego decyzjom militarnym, Rzym nie znalazł się pod panowaniem Egiptu, a granice Europy pozostały na zachodzie. Wygrywając bitwę pod Akcjum, Oktawian zatrzymał egipską ekspansję i wytyczył nienaruszalne przez niemal pięć kolejnych wieków granice Imperium, granice europejskich wpływów i dziedzictwa kulturowego.
Po zaprowadzeniu ładu politycznego i pokonaniu przeciwników, Oktawian rozpoczął wieloletnie dzieło odbudowy Rzymu, zrujnowanego w ciągu poprzednich dziesięcioleci wojnami domowymi. Oktawian zastał Rzym drewnianym, a zostawił marmurowym, czego świadectwem były niezliczone budowle wzniesione na jego polecenie.
Wzniósł kurię (miejsce posiedzeń senatu), świątynie Apollina na Palatynie, Boskiego Juliusza na Forum Romanum, Marsa Ultora, a także odrestaurował wiele innych obiektów sakralnych. Ukończył budowę Forum Julii, zaprojektowanego przez przybranego ojca, po czym rozszerzył je o Forum Augusta, jedno z najwspanialszych rzymskich placów. Do dziś zachował się również Teatr Marcellusa, nazwany imieniem pierwszego zięcia i siostrzeńca Augusta.
Najbardziej niezwykłym obiektem wzniesionym przez Augusta jest jego mauzoleum na Polu Marsowym. Monumentalne budowle wznoszone na chwałę cesarza kontrastują z jego mauzoleum. Budowla ma kształt okręgu, a jej wejście jest przesłonięte ścianą bluszczu. W pozbawionych ozdób ścianach zamurowane są urny z prochami członków dynastii julijsko-klaudyjskiej, w tym szczątki samego cesarza i jego żony Liwii.
Oktawian August mierzył 170 cm wzrostu, miał kędzierzawe ciemnoblond włosy, niebieskie oczy i szlachetne rysy twarzy. Nawet w późnych latach życia cieszył się delikatną, wręcz chłopięcą urodą. Podobieństwa Augusta, choć stylizowane, oddają jego postać jako przystojnego, dobrze zbudowanego mężczyzny. W rzeczywistości August był wątłego zdrowia i dość wątłej postawy; zimą musiał nosić kilka warstw ubrań. Jedynym sportem, jaki uprawiał, były poranne spacery.
Sukces Oktawiana na arenie politycznej polegał na tym, że pod pozorem rządów republikańskich sprawował de facto władzę królewską. W przeciwieństwie do swojego przybranego ojca, który popełnił błąd, odbierając senatowi władzę i umniejszając jego znaczenie, Oktawian nigdy nie zdobył się na podobny brak rozsądku. Kilkakrotnie udawał, że chce zrzec się Imperium i oddać je senatowi. Za każdym razem senatorowie ze łzami w oczach błagali go, by zaniechał swoich zamiarów. Pod tym względem Oktawian był sprytnym manipulatorem.
Jakkolwiek Oktawian rozpoczął trzecią wojnę domową w Rzymie, tak też ją zakończył, wprowadzając pokój w granice Imperium - tak zwaną Pax Romana. Dał znękanemu wojnami domowymi ludowi to, czego najbardziej pragnął: spokój, bezpieczeństwo i nadzieję na poprawę losu. W imię tego można było przymknąć oko na jego monarchistyczne zapędy.
Senat wolał zadowolić się pozorami i czerpać korzyści z polityki Augusta, niż dla utopijnych idei wskrzeszania republiki wdawać się z nim w spory i wywoływać wojny. Pomimo jego niezaprzeczalnie ludzkich wad, takich jak okrucieństwo w stosunku do pokonanych, niekiedy małostkowość czy folgowanie namiętnościom, wielkości Oktawiana Augusta jako władcy żaden z historyków nie kwestionuje.
W przeciwieństwie do swojego wielkiego poprzednika i nie mniej interesujących następców, Oktawian nie zapisał się na kartach historii jako postać kontrowersyjna. W oczach współczesnych urastał do rangi nowego Romulusa, założyciela Rzymu, tytuł, który zresztą mu proponowano, jednak odmówił, zadowalając się przydomkiem Augustus. Przydomek ten oznacza nie tylko boskość, ale również wielkość, pochodzi bowiem od czasownika *augeo, augere*, czyli "powiększać", "rosnąć". Zaiste Oktawian nie tylko sam wzniósł się na boskie wyżyny, ale również wyniósł państwo nad Tybrem do rangi imperium, którego przez kolejne wieki żadna siła nie była w stanie pokonać.
Pierwszy cesarz starożytnego Rzymu, od 27 roku p.n.e., Oktawian August, adoptowany przez Juliusza Cezara, po jego śmierci walczył z Markiem Antoniuszem, by w 43 roku sprzymierzyć się z nim oraz z Lepidusem, tworząc triumwirat. Podzielili między siebie strefy wpływów. Jesienią 42 roku Oktawian i Marek Antoniusz pokonali pod Filippi zabójców Cezara. W roku 36 Oktawian przejął terytoria i wojsko Lepidusa, wykluczając go z tryumwiratu. Narastał konflikt z Antoniuszem, sprzymierzonym z Kleopatrą. 2 września 31 roku dowodzona przez Agrypę flota rozbiła pod Akcjum jednostki ich dwojga. Kiedy Oktawian w 30 roku wkroczył do Aleksandrii, oboje popełnili samobójstwo. Za rządów Oktawiana znacząco powiększyło się terytorium Rzymu - oprócz Egiptu podbił m.in. Panonię i Dalmację-Illyricum. W roku 28 Oktawian otrzymał tytuł princeps senatus. Rok później, pełniąc po raz siódmy funkcję konsula, zrezygnował z uprawnień triumwira. Senat nadał mu tytuł Augustus. Od tego momentu panował jako Oktawian August, a 16 stycznia 27 roku p.n.e. jest traktowany jako początek cesarstwa w Rzymie. W roku 23 został dożywotnim trybunem ludu, a w 12 roku p.n.e. najwyższym kapłanem (Pontifex Maximus). W 2 roku p.n.e., kiedy okrzyknięto go pater patriae, za udział w spisku wygnano jego córkę Julię, a syna Marka Antoniusza zabito. Sam Oktawian August zmarł śmiercią naturalną 19 sierpnia 14 roku w Nola, w Kampanii. Jego ostatnie słowa brzmiały: „Klaszczcie obywatele, komedia skończona”.
Rzymska wojna domowa. Bitwa pod Akcjum w 31r p.n.e
tags: #oktawian #august #mianowany #magister #euquitum