W piątek 29 września 2023 roku weszły w życie nowelizacje ustawy o AMW oraz innych ustaw, wprowadzające istotne zmiany w karierze wojskowej. Jednym z głównych założeń tych zmian jest przyspieszenie awansów w polskiej armii, co ma potencjalnie zmniejszyć skalę odejść z wojska najbardziej doświadczonych żołnierzy. Brak odpowiednich ścieżek awansu jest często wymieniany jako jedna z przyczyn rezygnacji ze służby. Ustawodawca zmienił więc kluczowe przepisy, ułatwiając tym samym ścieżkę kariery wojskowej.
Zmiany te mają na celu wsparcie ambitnego planu rozbudowy armii do 300 tysięcy żołnierzy, deklarowanego przez polityków obozu rządzącego. Nowe regulacje mają sprawić, że awans w wojsku będzie przebiegał szybciej.
Szybsze ścieżki kariery wojskowej
Dotychczas żołnierz zawodowy, aby móc liczyć na awans, musiał odbyć co najmniej 3-letni staż służby w danym stopniu wojskowym. W wyjątkowych sytuacjach możliwy był awans po dwóch latach. Teraz mianowanie może nastąpić jeszcze szybciej:
- W korpusach szeregowych i podoficerów młodszych - po upływie 12 miesięcy od mianowania.
- W korpusie oficerów młodszych - po upływie 2 lat od mianowania.
Dla pozostałych korpusów, czyli podoficerów starszych, oficerów starszych oraz generałów, dotychczasowe zasady mianowania zostały zachowane. Awans jest możliwy po trzech latach, jednak zaznaczono, że „jeżeli przemawiają za tym potrzeby Sił Zbrojnych”, kolejne mianowanie może się odbyć już po dwóch latach.
Zgodnie z rozporządzeniem MON z 20 lutego 2023 roku, najbliższe awanse zostały ogłoszone dla żołnierzy 11 listopada, z okazji Narodowego Święta Niepodległości.
Warunki uzyskania awansu w wojsku
Awanse w wojsku opierają się na ścisłych podstawach prawnych. Artykuł 140 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny stanowi, że żołnierze w czynnej służbie wojskowej mogą być mianowani w czasie pokoju na kolejny wyższy stopień wojskowy, jeżeli spełniają łącznie trzy następujące warunki:
- Uzyskają pozytywne wyniki w szkoleniu wojskowym.
- Otrzymali co najmniej bardzo dobrą ocenę w opinii służbowej.
- Jeżeli jest to wymagane dla danego stopnia wojskowego - ukończyli odpowiedni kurs lub szkolenie wojskowe.
Ustawa o obronie ojczyzny uelastyczniła zasady awansu żołnierzy do korpusu podoficerów i oficerów, a decydującym czynnikiem pozostaje wola i deklaracja żołnierza. Niemniej jednak, z wojska wciąż napływają nieoficjalne sygnały o problemach z tym procesem.
Stanowisko MON w odpowiedzi na pytania Defence24.pl resort obrony przypomniał, że jedną z konsekwencji wejścia w życie ustawy o obronie ojczyzny „były znaczne zmiany w systemie kształcenia kandydatów na oficerów oraz podoficerów”. Zgodnie z przepisami ustawy, jeżeli przemawiają za tym potrzeby sił zbrojnych, na stopień wojskowy podporucznika (podporucznika marynarki) może być mianowany - po odbyciu szkolenia wojskowego i zdaniu egzaminu na oficera - podoficer lub szeregowy o nieposzlakowanej opinii, który posiada co najmniej bardzo dobrą ocenę w ostatniej opinii służbowej. Przed zmianami ocena musiała być wzorowa.
Warunkiem mianowania żołnierza na pierwszy stopień oficerski w czasie pokoju w korpusie oficerskim żołnierzy zawodowych jest posiadanie wykształcenia co najmniej zawodowego, tytułu magistra lub równorzędnego. Osoba taka powinna być absolwentem kierunku studiów przydatnego w określonej specjalności wojskowej lub posiadać doświadczenie i kwalifikacje przydatne w określonej specjalności wojskowej. „Niezależnie od powyższego, proces przejścia szeregowego zawodowego do wyższego korpusu kadry jest uzależniony od deklaracji i woli żołnierza, bowiem to żołnierz składając wniosek na odpowiednią formę szkolenia inicjuje ciąg zdarzeń mających na celu awansowanie go do wyższego korpusu kadry, zgodnie z potrzebami sił zbrojnych” - podkreśliło MON.
Resort zwrócił uwagę, że zgodnie z wytycznymi ministra obrony podstawowym źródłem do uzupełnienia pierwszych stanowisk służbowych w korpusie oficerów zawodowych są absolwenci studiów stacjonarnych w uczelniach wojskowych; natomiast szeregowi zawodowi, którzy ukończyli kurs oficerski, stanowią źródło uzupełniające, „które pozwala w krótkiej perspektywie uzupełnić niektóre stanowiska służbowe zaszeregowane do stopnia etatowego podporucznika lub porucznika. Odnosząc się do kwestii liczby kursów oficerskich MON zaznaczyło, że limit przyjęć na kurs oficerski na dany rok jest ustalany zgodnie ze zgłoszonymi potrzebami w celu zabezpieczenia interesu wojska, a także zgodnie z możliwościami uczelni wojskowych oraz centrów szkolenia. „Dotychczasowa praktyka wskazuje, iż limity przyjęć szeregowych zawodowych na kurs oficerski są na optymalnym poziomie adekwatnie do potrzeb sił zbrojnych i nie wymagają zwiększenia” - zapewnił resort.
Podobnie w przypadku możliwości awansowania zawodowych szeregowych do korpusu podoficerskiego - jeżeli przemawiają za tym potrzeby sił zbrojnych, na stopień wojskowy kaprala (mata) może być mianowany - po zdaniu egzaminu podoficerskiego - szeregowy o nieposzlakowanej opinii, który posiada co najmniej bardzo dobrą ocenę w ostatniej opinii służbowej. Ponadto, aby żołnierz został mianowany na pierwszy stopień w korpusie podoficerów zawodowych w czasie pokoju, musi mieć wykształcenie co najmniej średnie lub średnie branżowe. „W tym przypadku również przejście do korpusu podoficerskiego jest uzależnione od deklaracji i woli danego szeregowego zawodowego a także potrzeb sił zbrojnych” - podkreśliło MON.
Resort zwrócił uwagę na zmianę, jaką ustawa wprowadziła w strukturze korpusu podoficerów zawodowych - wprowadzenie stanowisk podoficerów młodszych - od stopnia kaprala/mata do stopnia młodszego chorążego (mł. chor. marynarki). Ta zmiana przyniosła znaczny wzrost liczby pierwszych stanowisk służbowych w korpusie podoficerów, tym samym zwiększono limity przyjęć na kursy podoficerskie. Wynikiem wprowadzenia ustawy było również wydanie w październiku 2022 przez szefa Sztabu Generalnego WP rozkazu wprowadzającego nowy program bazowego kursu podoficerskiego dla szeregowych zawodowych w szkole podoficerskiej, skracający czas szkolenia do 28 dni. Zgodnie z wytycznymi szefa MON podstawowym źródłem uzupełnienia pierwszych stanowisk służbowych w korpusie podoficerów zawodowych są właśnie szeregowi zawodowi, którzy ukończyli szkolenie wojskowe i zdali egzamin na podoficera.
Ustawa skróciła także okres wymagany do mianowania na kolejny wyższy stopień wojskowy w korpusach kadry. Obecnie mianowanie następuje:
- W przypadku szeregowych i podoficerów młodszych - po upływie 12 miesięcy od dnia poprzedniego mianowania.
- Oficerów młodszych - po upływie dwóch lat od poprzedniego mianowania.
- W przypadku podoficerów starszych, oficerów starszych oraz generałów (admirałów) - po upływie trzech lat od dnia poprzedniego mianowania.
„Podsumowując należy zwrócić uwagę, iż proces przejścia i awansu do wyższego korpusu kadry przez szeregowych zawodowych jest uregulowany prawnie w sposób spójny i klarowny z jasno określonymi warunkami i trybem kwalifikowania na ww. kursy. Ponadto nie są znane przeszkody stojące na drodze do udziału w rekrutacji na wspomniane wyżej kursy, jak również inne formy doskonalenia zawodowego podnoszące ich kwalifikacje” - zapewnił resort.
Najszybsze awanse w rezerwie i w przypadku wojny
Najszybciej awans mogą otrzymać żołnierze aktywnej rezerwy. W przypadku korpusu szeregowych awans może nastąpić, gdy od ostatniego mianowania żołnierz pełnił co najmniej 20 dni służby w aktywnej rezerwie. Dla korpusu podoficerskiego wymagane jest 30 dni służby.
Z kolei mianowanie żołnierzy Wojsk Obrony Terytorialnej na kolejny stopień wojskowy będzie mogło nastąpić nie częściej niż po roku od ostatniego awansu.
Prawdopodobnie szybsze awanse będą możliwe także w przypadku działań wojennych. Projekt rozporządzenia MON w sprawie mianowania żołnierzy zawodowych w razie ogłoszenia mobilizacji, stanu wojennego i wojny przewiduje następujące najkrótsze okresy do awansu:
- Szeregowi: sześć miesięcy.
- Podoficerowie młodsi: 2-6 miesięcy.
- Podoficerowie starsi: 3-9 miesięcy.
- Oficerowie młodsi: 6-12 miesięcy.
- Oficerowie starsi: 12-15 miesięcy.
- Generałowie: co najmniej 18 miesięcy (z zaznaczeniem, że w przypadkach uzasadnionych warunkami służby - co najmniej 15 miesięcy).
Historyczne i szczególne przypadki awansów
Historia awansów wojskowych w Polsce sięga odległych czasów. Już w XVIII wieku wprowadzano systemy oznak stopni wojskowych, ewoluujące od galonów i naramienników po szlify i gwiazdki. W Legionach gen. Jana Henryka Dąbrowskiego zachowano polskie stopnie wojskowe, a w Armii Księstwa Warszawskiego ujednolicono oznaki stopni.
Szczególne zasady awansowania dotyczą żołnierzy uczestniczących w walkach o wolność i niepodległość Polski podczas II wojny światowej i w okresie powojennym. Na mocy ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. osoby te mogą być mianowane na wyższe stopnie wojskowe. Dotyczy to również osób walczących w składzie 1. lub 2. Armii Wojska Polskiego oraz innych polskich formacji wojskowych przy armiach sojuszniczych.
Wnioski o nadanie stopni oficerskich w tych przypadkach należy kierować do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Uprawnione do tego są władze naczelne związków i stowarzyszeń kombatanckich, a w przypadku kombatantów niezrzeszonych - właściwi terytorialnie wojskowi komendanci uzupełnień.
Wyzwania i perspektywy rozwoju
Pomimo wprowadzonych zmian, w praktyce proces doboru i przygotowania kandydatów na wyższe stopnie służbowe nadal napotyka na trudności. Jak potwierdził generał Michałowski, przełożeni nadal blokują wysyłanie na kursy najbardziej przygotowanych, doświadczonych żołnierzy, obawiając się osłabienia własnych jednostek. Jest to proces szkodliwy dla całych sił zbrojnych, prowadzący do sytuacji, w której na kursy trafiają żołnierze o mniejszych predyspozycjach, a najbardziej utalentowani są pomijani.
Problem ten jest systemowy, choć nie dotyczy wszystkich jednostek. Wielu dowódców dba o rozwój podwładnych, jednak brak uczciwości i równości w procesie awansowania prowadzi do utraty najlepszych żołnierzy. Szef Sztabu Generalnego generał Wiesław Kukuła wielokrotnie publicznie wypowiadał się przeciwko takim praktykom, jednak problem wciąż istnieje.
Kolejną kwestią jest jakość szkoleń. Generał Michałowski zwraca uwagę na ryzyko obniżania jakości kursów, aby poprawić statystyki. Krótkie okresy szkolenia i uproszczone programy mogą prowadzić do niskiego poziomu przygotowania żołnierzy.
Obecność wojska na granicy również negatywnie wpływa na szkolenie, rozkładając programy i wymuszając upraszczanie procesów. Przełożeni często unikają zgłaszania problemów, aby uniknąć konsekwencji, co prowadzi do sytuacji, w której w dokumentacji wszystko wygląda dobrze, ale cierpi na tym jakość szkolenia i zdolności sił zbrojnych.
Rozwiązanie tych problemów wymaga odpowiedniego podejścia dowódców i przełożonych, zarówno cywilnych, jak i wojskowych. Tylko uczciwe postawienie sprawy i znalezienie realnych, a nie formalnych środków zaradczych może poprawić obecną sytuację.
Czy Polska mogłaby powstrzymać rosyjską inwazję? | Kompletny polski arsenał wojskowy
Do końca roku wyższy stopień wojskowy otrzyma ponad 14 tysięcy oficerów młodszych, podoficerów i szeregowych zawodowych. Awanse te są wręczane w dwóch etapach: z okazji Święta Wojska Polskiego (niemal 9 tysięcy żołnierzy) i 11 listopada (ponad 5 tysięcy wojskowych). Od 2016 roku resort obrony narodowej zniosło limit awansowy, a od trzech lat awans mogą otrzymać wszyscy żołnierze do kapitana włącznie, którzy spełnią ustawowe wymagania dotyczące stażu służby.
Dokument podpisany przez szefa MON dotyczy żołnierzy, którzy mogą awansować w ramach obecnie zajmowanego stanowiska służbowego. Chodzi o oficerów młodszych (od podporucznika do kapitana) na stanowiskach, do których przypisane są dwa stopnie, oraz szeregowych zawodowych na stanowiskach, na których można służyć w stopniach szeregowego i starszego szeregowego. W przypadku awansu związanego ze zmianą stanowiska, oprócz spełnienia kryteriów ustawowych, wymagane jest także ukończenie odpowiedniego kursu kwalifikacyjnego.
Aby otrzymać awans, należy spełnić określone warunki: posiadać ocenę bardzo dobrą z opinii służbowej oraz odpowiednio długi staż na danym stanowisku. W przypadku oficerów i podoficerów jest to co najmniej trzy lata, a w przypadku szeregowych - pięć lat. Według szacunków ministerstwa obrony narodowej kryteria te spełnia w tym roku 14210 żołnierzy.
Stopnie wojskowe: hierarchia i oznaki
Stopnie wojskowe to tytuły żołnierzy, które określają ich miejsce w hierarchii wojskowej i warunkują zajmowanie stanowiska służbowego o określonym stopniu etatowym. Stopnie wojskowe mają swoje oznaki, składające się najczęściej z gwiazdek, tzw. diamentów, belek i krokiewek, które umieszcza się na mundurze.
Hierarchia stopni w wojsku często bywa powielana w innych służbach mundurowych danego kraju. W Polsce równorzędność stopni wojskowych i stopni innych służb mundurowych określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 2022 r.
Żołnierze mogą być dla siebie przełożonymi, podwładnymi, starszymi lub młodszymi, a także równi stopniem. Bezpośredni przełożeni mogą wydawać wiążące polecenia, czyli rozkazy. W sprawach nadzwyczajnych oraz w wypadku naruszania dyscypliny przez żołnierzy młodszych, żołnierz starszy stopniem może wydać rozkaz żołnierzowi młodszemu stopniem.
Z dniem 23 kwietnia 2022 r., wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, zmienił się dotychczasowy podział korpusu podoficerów. Przed wprowadzeniem ustawy korpus ten podzielony był na trzy grupy po trzy stopnie: podoficerów młodszych, podoficerów i podoficerów starszych.
W historii polskiego wojska miały miejsce reformy mające na celu zniesienie lub modyfikację niektórych stopni wojskowych, np. stopnia starszego plutonowego czy chorążego sztabowego. Celem tych zmian było m.in. dostosowanie systemu stopni generalskich do standardów NATO.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek ministra obrony narodowej, nadaje oficerom Sił Zbrojnych RP stopnie generalskie i admiralskie. Najwyższy stopień wojskowy dla całości Sił Zbrojnych RP to Marszałek Polski, choć obecnie żaden żołnierz nie posiada tego stopnia.
| Korpus | Stopnie |
|---|---|
| Szeregowi | Szeregowy, Starszy Szeregowy |
| Podoficerowie | Kapral, Starszy Kapral, Plutonowy, Sierżant, Starszy Sierżant, Sierżant Sztabowy |
| Podchorążowie | Młodszy Chorąży, Chorąży, Młodszy Chorąży Sztabowy, Chorąży Sztabowy |
| Oficerowie Młodsi | Podporucznik, Porucznik, Kapitan |
| Oficerowie | Major, Podpułkownik, Pułkownik |
| Generałowie | Generał Brygady, Generał Dywizji, Generał Broni, Generał |
tags: #mianowanie #na #kolejny #stopien #wojskowy