Historia 4. Pułku Czołgów Ciężkich jest nierozerwalnie związana z losami Wojska Polskiego w okresie II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu. Pułk ten, jako jedyna tego typu jednostka w 1. Armii WP, odegrał znaczącą rolę w przełamywaniu najtrudniejszych odcinków frontu.
Formowanie i Szlak Bojowy
4. Pułk Czołgów Ciężkich został sformowany w Gryszowicach i Dmytriewce pod Berdyczowem. Jego głównym zadaniem miało być wsparcie pancerne w przełamywaniu umocnionych pozycji wroga. Wszedł w skład 1. Armii Wojska Polskiego i walczył na froncie wschodnim.
Czołgi pułku brały udział w kluczowych operacjach, w tym w zdobywaniu silnie umocnionego Wału Pomorskiego. W czasie tych zaciekłych walk zginęło prawie 14 tysięcy polskich żołnierzy. Pułk wsławił się również w niezwykle ciężkich walkach o Kołobrzeg. Szlak bojowy pancerniacy zakończyli w kwietniu 1945 roku w niemieckim Zuhlsdorf.
Wyposażenie i Dowództwo
Stan etatowy pułku wynosił 90 oficerów, 121 podoficerów i 163 szeregowych. Głównym typem uzbrojenia, stanowiącym trzon jednostki, było 21 ciężkich czołgów IS-2, zgrupowanych w czterech kompaniach. Dodatkowo, na wyposażeniu znajdowały się trzy transportery opancerzone MK-1.
Dowódcą pułku od momentu jego sformowania był znany z walk o Kołobrzeg oficer sowiecki, pułkownik Mikołaj Janczelenko. Porucznik Jerzy Zabiełło, dowódca 4. kompanii pułku, wspominał go jako oficera o surowym wyrazie twarzy i bezceremonialnych manierach, jednak sprawiedliwego, obdarzającego pochwałami i karami zgodnie z zasługą. Pułkownik Janczelenko zazwyczaj nosił polski mundur polowy i sowiecką furażerkę, a na uroczyste okazje zakładał rogatywkę.
Po zakończeniu intensywnych walk frontowych, podczas których pułk stracił 160 żołnierzy i 18 czołgów, został przeformowany na etat pokojowy. Wówczas przeniesiono go do jarocińskich koszar.
Działalność w Jarocinie
Pułk stacjonował w Jarocinie do 1947 roku, podlegając Dowództwu Okręgu Wojskowego nr III w Poznaniu. Żołnierze nie tylko brali udział w ćwiczeniach na pobliskim poligonie, ale również angażowali się w walki z podziemiem niepodległościowym oraz w kampaniach przedreferendalnej i przedwyborczej.
W lutym 1946 roku pułk zorganizował jeden z punktów zaporowych w Jarocinie, mający na celu zwalczanie antykomunistycznej partyzantki działającej na tym terenie. Kompania zaporowa, licząca zaledwie 17 ludzi, pod dowództwem plutonowego Stanisława Kmiecika, patrolowała drogi powiatu jarocińskiego w nocy, organizując zasadzki.
Intensywność działań antypodziemnych w kwietniu 1946 roku wzrosła, co było związane z nową instrukcją operacyjną Marszałka Michała Roli-Żymierskiego i szefa Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, generała Stanisława Radkiewicza. Instrukcja ta powoływała szybkie i mobilne grupy operacyjne do walki z podziemiem.
Zaplanowano szereg operacji mających na celu wyłapanie członków i współpracowników podziemia niepodległościowego, a także osób nieposiadających dowodów osobistych. Jednocześnie trwała kampania referendalna.
Szczególnie intensywne działania miały miejsce 15, 18 i 20 maja 1946 roku. W operacjach tych brały udział znaczące siły, w tym żołnierze 4. Pułku Czołgów Ciężkich. Działania te doprowadziły do osłabienia i częściowego rozbicia oddziałów podziemia, co stanowiło przełom w walce z nim na terenie powiatu jarocińskiego.
Należy podkreślić, że pułk był wykorzystywany również poza granicami powiatu jarocińskiego, co potwierdzają relacje i mapa podziału stref bezpieczeństwa. Oprócz walk z partyzantami, pułk prowadził działania pacyfikacyjne i propagandowe. Przykładem może być nocna akcja "oczyszczania" wsi Golina w maju 1946 roku, po której odbył się wiec propagandowy z udziałem mieszkańców.
Ważną datą w historii pułku był 20 października 1946 roku, kiedy to na rynku miejskim w Jarocinie ufundowano i poświęcono sztandar pułkowy. Zachowało się kilka fotografii z tego uroczystego wydarzenia.
czołg ciężki IS-2 - 10 ciekawostek
Struktura i Reorganizacje
Pułk był formowany po raz pierwszy w Chełmie jesienią 1944 roku, a następnie odtworzony w 1946 roku na bazie rozformowywanej 3. Drezdeńskiej Brygady Pancernej. Etat pułku przewidywał utworzenie sztabu, czterech kompanii czołgów (po pięć wozów bojowych), kompanii fizylierów, zaopatrzenia technicznego, plutonu saperów, plutonu gospodarczego, plutonu sanitarnego, sekcji polityczno-wychowawczej, sekcji technicznej, sekcji uzbrojenia i zaopatrzenia oraz kwatermistrzostwa.
W 1949 roku, na podstawie rozkazu MON, pułk został przeformowany i włączony w skład 10. Dywizji Pancernej. Etat przewidywał wówczas 981 wojskowych i 26 pracowników kontraktowych. Przy reorganizacji wykorzystano również sprzęt i ludzi rozformowywanego 25. Pułku Artylerii Pancernej.
Struktura pułku czołgów ciężkich korpusu obejmowała cztery kompanie czołgów ciężkich, kompanię fizylierów, batalion artylerii pancernej, kompanie dowodzenia, technicznego zaopatrzenia i szkolną. Wiosną 1951 roku wprowadzono nowe etaty, w ramach których rozwiązano kompanię dowodzenia, a poszczególne plutony usamodzielniono. Kompanie czołgów ciężkich weszły w skład batalionu czołgów ciężkich.
Z czasem powstał także skadrowany batalion artylerii pancernej oraz batalion fizylierów, składający się z dwóch kompanii fizylierów i kompanii piechoty zmotoryzowanej, baterii przeciwlotniczej, baterii artylerii i plutonu łączności.
Inne Pułki Czołgów Ciężkich
W ramach Wojska Polskiego utworzono cztery pułki czołgów ciężkich, które miały zostać wyposażone w czołgi IS-2. Poza 4. Pułkiem Czołgów Ciężkich, istniały również:
- 5. Pułk Czołgów Ciężkich: Formowanie rozpoczęto w sierpniu 1944 roku, dowódcą został ppłk Teodor Rogacz. Jednostka napotykała na trudności związane ze składem personalnym i wyposażeniem. Otrzymał sprzęt bojowy, w tym czołgi IS-2, i brał udział w działaniach bojowych.
- 6. Pułk Czołgów Ciężkich: Sformowany w Chełmie Lubelskim, miał podlegać dowództwu 3. Armii WP. Jednak w związku z rezygnacją z formowania tej armii, pułk został rozwiązany. Czołgi IS-2 przetransportowano do dyspozycji dowództwa 1. Frontu Białoruskiego.
- 7. Pułk Czołgów Ciężkich: Jego formowanie rozpoczęto w kwietniu 1945 roku. Pułk liczył kilkudziesięciu żołnierzy, jednak nie otrzymał sprzętu bojowego do końca wojny.
5. Pułk Czołgów Ciężkich, wspierając działania 2. Armii Wojska Polskiego, toczył walki w trudnych warunkach taktycznych, zmagając się z niemieckimi kontratakami. Ciężkie czołgi IS-2 okazały się groźną i skuteczną bronią, choć nie były niezniszczalne, a w walkach odwrotowych ponoszono znaczne straty.
tags: #etat #pulku #czolgow #ciezkich