Pierwsze dni, tygodnie i miesiące po porodzie to szczególny czas dla Ciebie, Twojego maluszka i całej Waszej rodziny. Jeśli jesteś zatrudniona na umowę o pracę, w tym czasie przysługuje Ci urlop macierzyński i rodzicielski oraz zasiłek macierzyński. Dzięki takim udogodnieniom możesz w całości poświęcić się opiece nad dzieckiem. Masz też możliwość odpocząć i zregenerować się po ciąży i porodzie.
Urlop macierzyński jest płatną przerwą w aktywności zawodowej należną każdej kobiecie po urodzeniu dziecka, pod warunkiem pozostawania w stosunku pracy. Ten szczególny rodzaj urlopu jest gwarantowany przez polskie prawo i nie można się go zrzec ani z niego zrezygnować. Wykorzystanie pierwszych 14 tygodni urlopu macierzyńskiego przez kobietę jest obowiązkowe - dopiero po tym okresie może ona wrócić do dotychczasowego miejsca pracy.
Urlop macierzyński przysługuje kobietom (lub mężczyznom, o czym wspomnieliśmy w poprzednim akapicie) zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Nie mają do niego prawa świeżo upieczone mamy, które przed porodem pracowały na podstawie umów cywilno-prawnych: umowy zlecenia i umowy o dzieło. Wyjątkiem są sytuacje, kiedy strony zawierają w umowie odpowiednie zapisy, dające kobiecie prawo do płatnej, usprawiedliwionej nieobecności w pracy po urodzeniu dziecka. Prawa do urlopu macierzyńskiego nie nabywasz też, jeśli prowadzisz własną działalność gospodarczą.
Zasiłek macierzyński jest świadczeniem finansowym przyznawanym kobiecie (lub mężczyźnie) w okresie przebywania na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim. Jest on wypłacany przez ZUS (bezpośrednio albo za pośrednictwem pracodawcy, jeśli zatrudnia on ponad 20 pracowników), dlatego należy się wyłącznie mamom, które przed porodem były objęte ubezpieczeniem chorobowym.
Podstawą wymiaru zasiłku macierzyńskiego jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za ostatnie 12 miesięcy pracy lub za ostatnie pełne miesiące kalendarzowe, jeśli czas zatrudnienia był krótszy niż 12 miesięcy. W przypadku rodziców prowadzących działalność gospodarczą, zamiast przeciętnego wynagrodzenia bierze się pod uwagę średni przychód z ostatnich 12 miesięcy, od którego odprowadzana była składka chorobowa.
Przez cały okres urlopu macierzyńskiego (20 tygodni przy 1. dziecku), zasiłek przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru. Po upływie tego okresu, wysokość zasiłku dla rodzica korzystającego z urlopu rodzicielskiego zmniejsza się do 70% podstawy wymiaru. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy mama złoży wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego w stałej wysokości. Taki wniosek składa się najpóźniej 21 dni po urodzeniu dziecka.
Urlop Macierzyński w Przypadku Urodzenia Drugiego Dziecka
Najczęściej urlop macierzyński rozpoczyna się w dniu narodzin dziecka. Czas jego trwania jest uzależniony od liczby dzieci urodzonych w trakcie jednego porodu - w przypadku 1 maluszka będzie to 20 tygodni. Mamom bliźniaków przysługuje już 31 tygodni urlopu macierzyńskiego, trojaczków - 33 tygodnie, czworaczków - 35, a jeśli urodziłaś pięcioro lub więcej dzieci, możesz spodziewać się aż 37 tygodni należnego urlopu.
Część urlopu macierzyńskiego - maksymalnie 6 tygodni - można wykorzystać już pod koniec ciąży. W takiej sytuacji datę rozpoczęcia przerwy od pracy wylicza się na podstawie planowanego terminu porodu, potwierdzonego zaświadczeniem lekarskim.
Po zakończeniu obowiązkowego okresu urlopu macierzyńskiego przez mamę, jego pozostałą część może wykorzystać tata dziecka, o ile również jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Taki urlop nazywamy tacierzyńskim. Rozpoczyna się on bezpośrednio po zakończeniu urlopu przez mamę i trwa maksymalnie 6 tygodni.
Kobieta, która urodziła dziecko w trakcie urlopu rodzicielskiego lub wychowawczego, rozpoczyna urlop macierzyński. W tym czasie przysługuje zasiłek macierzyński. Co ważne, nie przepadają wolne tygodnie należne w związku z narodzinami pierwszego dziecka. Urlop macierzyński trwa 20 tygodni. Po jego zakończeniu masz prawo skorzystać z urlopu rodzicielskiego, którego wymiar to 32 tygodnie (przy jednym dziecku) lub 34 tygodnie (w przypadku urodzenia dwojga i więcej dzieci). Jeśli w trakcie urlopu rodzicielskiego urodzisz kolejne dziecko, rozpoczniesz urlop macierzyński. Przerwany urlop rodzicielski nie przepada. Można wykorzystać go po zakończeniu urlopów przysługujących w związku z urodzeniem drugiego dziecka.
Przykład: Mama Jasia, zatrudniona w firmie X, po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego skorzystała z urlopu rodzicielskiego w wymiarze 32 tygodni. Urlopu rodzicielskiego udziela się na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej składany przez pracownika - rodzica dziecka w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu.
Przykład sytuacji: Pracownica, która jest na urlopie rodzicielskim, w dniu 10 stycznia 2026 r., a więc przed upływem urlopu rodzicielskiego, urodziła kolejne dziecko. Nabyła od tego dnia prawo do urlopu/zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia kolejnego dziecka w wymiarze 20 tygodni (tj. od 10 stycznia do 29 maja 2026 r.). Niewykorzystaną część urlopu rodzicielskiego/zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia pierwszego dziecka (w wymiarze 35 dni) pracownica zamierza wykorzystać bezpośrednio po zakończeniu urlopu rodzicielskiego przyznanego jej na kolejne dziecko (na okres od 30 maja 2026 r. do 8 stycznia 2027 r.), tj. od 9 stycznia do 12 lutego 2027 r.
Ubezpieczony ojciec dziecka może skorzystać z prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres 9 tygodni należnego mu urlopu rodzicielskiego na każde z dzieci, nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym ukończą one 6. rok życia.
Urlop Rodzicielski
Urlop rodzicielski, w odróżnieniu od macierzyńskiego, nie jest obowiązkowy i przysługuje łącznie obojgu rodzicom. Można go rozdzielić pomiędzy rodziców, wykorzystać w całości lub w częściach. Wymiar urlopu rodzicielskiego to 41 tygodni po narodzinach jednego dziecka lub 43, kiedy urodzą się bliźnięta bądź większa ilość dzieci. W przypadku urodzenia 1 dziecka, łączna długość urlopów: macierzyńskiego i rodzicielskiego będzie wynosić 61 tygodni.
Każdy z rodziców ma wyłączne prawo do wykorzystania 9 tygodni urlopu rodzicielskiego - tej części nie można przenieść na drugiego z rodziców. Oznacza to, że jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 32 (lub 34, przy większej ilości dzieci) tygodnie tego urlopu, a pozostała jego część przypada drugiemu rodzicowi. Oczywiście, rodzice mogą podzielić między siebie urlop rodzicielski w inny sposób, przebywać na nim na zmianę, a nawet równocześnie.
Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo lub w maksymalnie 5 częściach. Jeśli rodzice zdecydują się podzielić go na części, to mają czas na jego wykorzystanie aż do ukoczenia przez dziecko 6. roku życia (a dokładnie - w do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko skończyło 6 lat).
Pracownica lub pracownik podczas urlopu rodzicielskiego może wykonywać dla swojego pracodawcy pracę w wymiarze nie większym niż połowa etatu. Jako pracodawca powinieneś uwzględnić taki wniosek. Nie musisz jednak tego robić, gdy nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy w firmie lub rodzaj wykonywanej pracy.
Pracownica lub pracownik może zrezygnować z korzystania z urlopu rodzicielskiego w każdym czasie i, za zgodą pracodawcy, powrócić do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu.
Urlop Wychowawczy
Urlop wychowawczy to dodatkowy czas, który rodzice mogą poświęcić na osobistą opiekę nad swoim dzieckiem już po zakończeniu urlopu rodzicielskiego. Prawo do niego przysługuje zarówno mamie, jak i tacie, którzy byli zatrudnieni na podstawie umowy o pracę przez minimum 6 miesięcy.
Urlop jest dobrowolny. Jego wymiar wynosi 36 miesięcy i może być wykorzystany do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Każdy z rodziców ma wyłączne prawo do wykorzystania 1 miesiąca urlopu - tego uprawnienia nie można przenieść na drugiego rodzica. Pozostałą część urlopu wychowawczego może wykorzystać tylko jeden rodzic lub można podzielić ją pomiędzy mamę i tatę, łącznie na maksymalnie 5 części, które nie muszą następować bezpośrednio po sobie.
Jeżeli dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności, wymiar urlopu wychowawczego jest wydłużony dodatkowo o 36 miesięcy i łącznie wynosi 72 miesiące.
Urlop wychowawczy ma umożliwić rodzicowi lub opiekunowi sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. W czasie urlopu wychowawczego pracownik może pracować w twojej lub innej firmie, podjąć naukę, uczestniczyć w szkoleniach czy podjąć inną działalność, na przykład gospodarczą, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Wniosek składa się na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy.
Jeżeli wniosek został złożony bez zachowania terminu, pracodawca obniża wymiar czasu pracy nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku. W przypadku skorzystania przez pracownika z części urlopu wychowawczego, pracownik może korzystać w obniżonego wymiaru tylko przez okres odpowiadający pozostałego do wykorzystania wymiarowi urlopu wychowawczego, nie dłużej niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
Przykład: Mama Jasia, pracownica firmy X, po urlopie macierzyńskim i rodzicielskim, korzystała z urlopu wychowawczego przez okres 12 miesięcy. Przed powrotem do pracy złożyła wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy. Może korzystać z takiego uprawnienia przez okres maksymalnie 23 miesięcy.
Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego, a także od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego (ale nie wcześniej niż na 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu) do dnia zakończenia tego urlopu podlega szczególnej ochronie.
Pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę pracownikowi korzystającemu z urlopu wychowawczego w przypadku zwolnień grupowych lub indywidualnych przeprowadzanych na podstawie przepisów ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, jeżeli urlop wychowawczy został udzielony na okres dłuższy niż 3 miesiące.
Urlop Ojcowski
Urlop ojcowski może być wykorzystany wyłącznie przez pracownika ojca do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia. Do wniosku pracownik powinien dołączyć odpis aktu urodzenia dziecka oraz oświadczenie o wykorzystaniu urlopu ojcowskiego. Pracownik przysposabiający dziecko dołącza dodatkowo kopię prawomocnego postanowienia sądu o przysposobieniu dziecka.
Jako pracodawca musisz uwzględnić wniosek pracownika. Urlop ojcowski przysługuje także pracownikowi, który przysposobił dziecko. W takim przypadku pracownik może skorzystać z urlopu do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 roku życia.
Urlopu ojcowskiego udziela się na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej składany przez pracownika w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.
W czasie korzystania z urlopu ojcowskiego pracownik objęty jest taką samą ochroną, jak w przypadku korzystania z urlopu macierzyńskiego.
Urlop rodzicielski dla ojca - polecam i zachęcam do wykorzystania
Ochrona Pracowników w Okresie Ciąży i Macierzyństwa
Kobiety w ciąży i rodzice są szczególnie chronieni przepisami prawa pracy. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, ani też prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.
Przedłużenia umowy nie stosuje się do umowy o pracę na czas określony, zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Ochrona podlega też ograniczeniu w sytuacji, gdy u pracodawcy przeprowadzane są zwolnienia grupowe lub indywidualne na podstawie przepisów ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
Pracodawca może w takim przypadku wypowiedzieć warunki pracy i płacy pracownicy w ciąży, np. gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy (tzw. dyscyplinarne zwolnienie).
Pracodawca zatrudniający pracownicę w porze nocnej jest obowiązany na okres jej ciąży zmienić rozkład czasu pracy w sposób umożliwiający wykonywanie pracy poza porą nocną, a jeżeli jest to niemożliwe lub niecelowe, przenieść pracownicę do innej pracy, której wykonywanie nie wymaga pracy w porze nocnej. W razie braku takich możliwości pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownicę na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy.
Natomiast w sytuacji, gdy pracownica zatrudniona jest przy pracy, której nie wolno jej wykonywać z uwagi na przekroczenie norm przewidzianych dla kobiet w ciąży lub karmiących, pracodawca jest obowiązany dostosować warunki pracy do wymagań określonych w przepisach lub tak ograniczyć czas pracy pracownicy, aby wyeliminować zagrożenie dla jej zdrowia lub bezpieczeństwa.
W razie gdy zmiana warunków pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku pracy, skrócenie czasu pracy lub przeniesienie pracownicy do innej pracy powoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownicy przysługuje dodatek wyrównawczy.
Pracodawca ma również obowiązek udzielać ciężarnej pracownicy zwolnień od pracy na zalecone przez lekarza badania lekarskie wykonane w związku z ciążą, jeżeli badania te nie mogą być przeprowadzone poza godzinami pracy.
Dodatkowe Świadczenia i Uzupełniający Urlop Macierzyński
W przypadku, gdy dziecko urodziło się martwe lub zmarło przed upływem 8 tygodni życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. W przypadku zgonu dziecka po upływie 8 tygodni życia, mama zachowuje prawo do urlopu macierzyńskiego przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka.
Pracownicy, która urodziła więcej niż jedno dziecko przy jednym porodzie, przysługuje w takim przypadku urlop macierzyński w wymiarze stosownym do liczby dzieci pozostałych przy życiu.
Uzupełniający urlop macierzyński
Prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego przysługuje w następujących przypadkach:
- Urodzenie dziecka przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową nie większą niż 1000 g - w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu do upływu 15. tygodnia po porodzie.
- Urodzenie dziecka po ukończeniu 28. tygodnia ciąży i przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży z masą urodzeniową większą niż 1000 g - w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu do upływu 8. tygodnia po porodzie.
- Urodzenie dziecka po ukończeniu 37. tygodnia ciąży i jego pobytu w szpitalu, pod warunkiem że pobyt dziecka w szpitalu po porodzie będzie wynosił co najmniej 2 kolejne dni, przy czym pierwszy z tych dni będzie przypadał w okresie od 5. do 28. dnia po porodzie - w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu w okresie od 5. dnia do upływu 8. tygodnia po porodzie.
Przy ustalaniu wymiaru uzupełniającego urlopu macierzyńskiego okresy pobytu dziecka w szpitalu, do upływu odpowiednio 8. albo 15. tygodnia po porodzie, sumuje się.
Uzupełniający urlop macierzyński jest udzielany jednorazowo na wniosek składany przez pracownicę albo pracownika - ojca wychowującego dziecko w terminie nie krótszym niż 21 dni przed zakończeniem korzystania z urlopu macierzyńskiego.
Przepisy przejściowe przewidują, że osoby korzystające z podstawowego urlopu macierzyńskiego w dniu wejścia w życie nowych regulacji mogą wystąpić o urlop uzupełniający nawet w ostatnim dniu urlopu macierzyńskiego. W takim przypadku nie obowiązuje 21-dniowy termin na złożenie wniosku.
Ważne! Jeżeli pracownik nie wykorzysta urlopu uzupełniającego bezpośrednio po przysługującym mu urlopie macierzyńskim, nie będzie mógł z niego skorzystać w innym terminie!
W przypadku, gdy ubezpieczona złoży wniosek o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, musi go złożyć przed zakończeniem pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego.
tags: #drugie #dziecko #do #2 #lat #macierzynski