Wielogodzinna praca przed komputerem negatywnie wpływa na narząd wzroku. Niebieskie światło emitowane przez ekrany może prowadzić do rozwoju różnych schorzeń, takich jak zespół suchego oka, a w skrajnych przypadkach do nieodwracalnego uszkodzenia wzroku. Dlatego ochrona oczu powinna być priorytetem zarówno pracowników, jak i pracodawców.
Zgodnie z art. 2376 Kodeksu pracy, pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy. W przypadku pracy wykonywanej z użyciem monitorów ekranowych, wymogi w tym zakresie precyzuje Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe. Zgodnie z jego par. 2 pkt 1 i 2 oraz par. 8 ust. 1, każdej osobie zatrudnionej przez pracodawcę, użytkującej w czasie pracy monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy, której lekarz medycyny pracy zalecił stosowanie okularów lub szkieł kontaktowych korygujących wzrok podczas pracy przy obsłudze monitora ekranowego, pracodawca ma obowiązek zapewnić okulary lub szkła kontaktowe korygujące wzrok, zgodne z zaleceniem lekarza.
Przez monitor ekranowy należy rozumieć urządzenie do wyświetlania informacji w trybie alfanumerycznym lub graficznym, niezależnie od metody uzyskiwania obrazu. Dotyczy to także systemów komputerowych na pokładach środków transportu, systemów komputerowych przeznaczonych głównie do użytku publicznego, systemów przenośnych nieprzeznaczonych do użytkowania na danym stanowisku pracy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy, kalkulatorów, kas rejestrujących i innych urządzeń z małymi ekranami do prezentacji danych lub wyników pomiarów oraz maszyn do pisania z wyświetlaczem ekranowym.
Stosunkowo od niedawna, bo od 17 listopada 2023 r., a w przypadku stanowisk pracy utworzonych przed tą datą - od 17 maja 2024 r. - pracownicy mogą domagać się od pracodawców zapewnienia nie tylko okularów, ale również szkieł kontaktowych (soczewek) korygujących wzrok. Zmiana ta została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 18 października 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. z 2023 r., poz. 2367).
Komu przysługuje dofinansowanie do okularów od pracodawcy?
Dofinansowanie okularów korekcyjnych przysługuje osobom zatrudnionym na umowę o pracę, które wykonują swoje obowiązki przy monitorach ekranowych przez co najmniej połowę dobowego wymiaru czasu pracy, czyli minimum cztery godziny dziennie. Konieczność noszenia okularów musi być potwierdzona zaświadczeniem lekarskim od lekarza medycyny pracy.
Pracodawca nie może odmówić refundacji, jeśli oba warunki są spełnione. Obowiązek zapewnienia pracownikowi okularów korekcyjnych wynika bezpośrednio z przepisów BHP. Dofinansowanie okularów korekcyjnych, przyznane zgodnie z przepisami BHP i na podstawie zaświadczenia lekarza medycyny pracy, jest traktowane jako świadczenie związane z ochroną zdrowia pracownika. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, świadczenia rzeczowe i ekwiwalenty za nie, wynikające z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, są zwolnione z opodatkowania PIT. Jednocześnie, na podstawie § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie składek na ubezpieczenia społeczne, refundacja okularów spełniająca warunki BHP jest zwolniona ze składek ZUS.
Pracodawca powinien refundować okulary lub soczewki korygujące wzrok pracownika tak często, jak zleci to lekarz medycyny pracy. Niedopuszczalne jest regulowanie w wewnątrzzakładowych przepisach sztywnych okresów, np. co dwa lub trzy lata, gdyż w odniesieniu do konkretnego pracownika przepisy te mogą nie znaleźć zastosowania. O wymianie okularów zawsze decyduje lekarz okulista podczas badań lekarskich z zakresu medycyny pracy. Jeżeli stwierdzi on w orzeczeniu lekarskim, że pracownikowi w związku z pracą pogorszył się wzrok, pracodawca musi zwrócić pracownikowi pieniądze za wymianę szkieł.
Pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia swoim pracownikom profilaktycznej opieki zdrowotnej. Oprócz badań lekarskich wstępnych, okresowych i kontrolnych musi on zapewnić pracownikom okulary korygujące wzrok, jeżeli konieczność ich stosowania będzie wynikała z zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez lekarza medycyny pracy. W związku z tym dofinansowanie do okularów jest obowiązkiem leżącym po stronie pracodawcy.
Obowiązek zapewnienia okularów korygujących wzrok dotyczy tylko pracowników, którzy w swojej pracy wykorzystują monitor ekranowy przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy, a więc minimum cztery godziny dziennie. Pracodawcy często mają problem z ustaleniem, czy należy się refundacja okularów pracownikowi, który pracuje na laptopie. Przepisy z lat dziewięćdziesiątych nie uwzględniały bowiem faktu, że pracownik może wykonywać swoją pracę, korzystając z laptopa. W związku z tym, że nie ma nowych rozporządzeń w tej sprawie, należy uznać, że pracownikom pracującym na laptopach, tabletach czy smartfonach także należy się refundacja okularów. Stanowisko w tej sprawie zajął Główny Inspektorat Pracy 21 grudnia 2012 roku: „W ocenie Głównego Inspektoratu Pracy również pracownicy zatrudnieni przy monitorach ekranowych komputerów przenośnych (laptopów) mogą być uznani za pracowników, którym przysługują okulary korygujące wzrok refundowane ze środków pracodawcy, jeżeli laptop jest narzędziem pracy pracownika przez co najmniej połowę dobowego wymiaru czasu pracy”.
Pracownik, który chce otrzymać zwrot części środków przeznaczonych na zakup okularów korekcyjnych, musi dostarczyć pracodawcy zaświadczenie od lekarza. Specjalista powinien zamieścić w dokumencie informację o konieczności wykonywania obowiązków zawodowych w okularach korekcyjnych. Na fakturze za okulary powinny znaleźć się dane pracownika.
Pracodawca nie jest zobowiązany prawnie do refundacji soczewek kontaktowych, chyba że lekarz przeprowadzający badanie wzroku uzna wyraźnie, że pracownik powinien wykonywać swoje obowiązki na stanowisku pracy właśnie w soczewkach. Zwykle więc pracodawca refunduje okulary korekcyjne jako całość, a więc szkła wraz z oprawkami. Zawsze jednak można poprosić pracodawcę o zwrot poniesionych kosztów do soczewek.
Jeśli prowadzisz własną działalność gospodarczą, to najlepiej, jeśli skontaktujesz się bezpośrednio z księgowością, która weźmie pod uwagę rodzaj firmy. Zwróć jednak uwagę na to, że dofinansowanie na okulary na własnej działalności budzi wątpliwości Dyrektorów Izby Skarbowej, ponieważ ten koszt jest zaliczany jako wydatek o charakterze osobistym - dotyczy to wszystkich kosztów związanych ze stanem zdrowia osoby prowadzącej działalność.
Umowy o dzieło, zlecenie oraz kontrakty B2B nie podlegają kodeksowi pracy, dlatego w takim przypadku dofinansowanie do okularów z pracy nie jest obowiązkiem przełożonego. Zależy to przede wszystkim od jego woli.
Pracodawca ma obowiązek pokryć jedynie rzeczywiste koszty zakupu okularów i z tego też powodu kwotę refundacji zwraca dopiero po dostarczeniu przez pracownika faktury za zakup okularów. Często zdarza się, że pracodawcy nie ograniczają zbyt surowo kwoty refundacji, a okulary wybrane przez pracowników mieszczą się w ustalonym limicie. Pracodawca nie zwróci im jednak pełnej kwoty refundacji zadeklarowanej w regulaminie, a jedynie równowartość zakupionych okularów lub wymianę szkieł.
Pierwsze badanie stwierdzające konieczność używania okularów korekcyjnych do pracy powinien wykonać lekarz medycyny pracy. Odbywają się one w ramach badań lekarskich wstępnych przy zatrudnieniu. Termin badania okresowego ustala się indywidualnie, a pracodawca powinien wystawić pracownikowi skierowanie do konkretnej placówki. Jednak w przypadku pracowników noszących okulary na stałe pracodawca może zgodzić się na refundację okularów na podstawie badania u innego okulisty. Wystarczy wówczas zaświadczenie lekarza wskazujące o wymianie okularów.
Zarówno oferta szkieł korekcyjnych, jak i oprawek do nich jest dziś niezwykle bogata i nawet przy ograniczonym budżecie, kiedy firma ma zwrócić pracownikowi pieniądze wydające się skromnym dodatkiem, nie trzeba decydować się na najtańsze i najmniej atrakcyjne oprawki czy najbardziej podstawowe szkła korekcyjne. Wielu pracodawców decyduje się wręcz podnieść deklarowaną kwotę refundacji okularów korekcyjnych dla pracowników tak, by ci mogli skorzystać z możliwości wzbogacenia szkieł o dodatkową powłokę zabezpieczającą oczy przed szkodliwym działaniem światła niebieskiego. Osoby starające się o refundację okularów przez pracodawcę mogą liczyć też na coraz szerszy wybór ciekawych i modnych oprawek znanych producentów w atrakcyjnych cenach. Przy odpowiednio dopasowanych szkłach i nieco wyższej kwocie refundacji u pracodawcy można dziś postawić nawet na oprawki Ray-Ban, Michael Kors czy Oakley, które nie tylko charakteryzują się wysoką jakością wykonania, ale przede wszystkim wyglądem nawiązującym do najbardziej aktualnych trendów.
Refundacja kosztów zakupu okularów od pracodawcy - w jakiej wysokości?
Z przepisów nie wynika ani minimalna, ani maksymalna kwota, którą w ramach refundacji zakupu okularów lub szkieł kontaktowych korygujących wzrok, powinien zagwarantować pracownikowi pracodawca. Ustawodawca jasno określił jednak, że „Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom okulary lub szkła kontaktowe korygujące wzrok, zgodne z zaleceniem lekarza”. Takim „zapewnieniem”, a więc wypełnieniem powyższego obowiązku ciążącego na pracodawcy, nie będzie więc na pewno wypłata pracownikowi kwoty, która będzie zupełnie nieadekwatna do aktualnie obowiązujących na rynku lokalnym cen zakupu okularów lub szkieł kontaktowych korygujących wzrok.
Zasady, na jakich dokonywana będzie przez pracodawcę refundacja kosztów zakupu przez pracownika okularów lub szkieł kontaktowych korygujących wzrok, powinny zostać doprecyzowane w regulacjach wewnątrzzakładowych (np. w regulaminie pracy lub wydanym w tym przedmiocie przez pracodawcę zarządzeniu), a kwota refundacji, jaką zapewnia pracownikom pracodawca, nie powinna być niższa od aktualnie obowiązujących na rynku lokalnym najniższych cen zakupu okularów lub szkieł kontaktowych korygujących wzrok. Okulary lub szkła kontaktowe, które pracownik powinien móc zakupić za ww. kwotę, muszą być również każdorazowo zgodne z zaleceniami lekarza i to także powinno zostać odpowiednio skalkulowane przez pracodawcę, przy ustalaniu przez niego kwoty refundacji.
Co do zasady - zgodnie z brzmieniem zapisu par. 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe - pracodawca powinien pokryć cały koszt zakupu okularów lub szkieł kontaktowych pracownika, zgodnych z zaleceniem lekarza medycyny pracy, a nie tylko jego część. Z uwagi na znaczną „rozpiętość” cen okularów (a zwłaszcza ich oprawek) i szkieł kontaktowych na rynku oraz nieprecyzyjność przepisów w tym zakresie - sądy, w orzeczeniach wydawanych w przedmiocie refundacji przez pracodawców kosztów okularów lub szkieł kontaktowych korygujących wzrok - przyjmują niestety (na niekorzyść pracowników) - że pracodawcy mają możliwość limitowania kwotowo wysokości ww. refundacji (np. do wysokości 90% kosztów oprawek ze szkłami), na co może mieć wpływ m.in. rodzaj i majętność pracodawcy.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podkreśliło, że „zwyczajowo przyjmuje się, że refundacja obejmuje koszt zakupu wymaganych w zaleceniu lekarskim szkieł korekcyjnych wraz z podstawową wersją oprawek niezbędnych do ich osadzenia (po dokonaniu rozpoznania w zakładach optycznych w danym rejonie)”. Choć oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby pracodawca wyznaczał w tym zakresie wyższe standardy, niż te określone w przepisach, tj. ustalił kwotę refundacji kosztów zakupu okularów lub soczewek kontaktowych na wyższym poziomie i np. okresowo waloryzował tę kwotę.
W Kodeksie pracy nie znajdziemy informacji o tym, co ile lat pracownik może starać się o refundację na okulary korekcyjne (najczęściej jednak co 2-3 lata). Jeśli osoba zatrudniona czuje, że pogorszył się jej wzrok i wpływa to na efektywność wykonywanej przez nią pracy, powinna zgłosić to swojemu przełożonemu. Pracodawca może wówczas skierować pracownika na badania w przyspieszonym terminie. Lekarz na konsultacji może podjąć decyzję o konieczności wymiany szkieł. Wówczas pracodawca ma obowiązek dofinansować zakup, nawet jeśli od ostatniej wymiany okularów minęło np. kilka miesięcy.
Kodeks pracy nie reguluje kwoty dofinansowania okularów przez pracodawcę. W niektórych firmach pracodawca pokrywa pełny koszt zakupu okularów korekcyjnych (100%). W innych jest to np. 75% lub 50%. Informacja o maksymalnej wysokości refundacji powinna znaleźć się w wewnątrzzakładowym regulaminie. Zazwyczaj kwota dofinansowania uwzględnia średni koszt zakupu okularów korekcyjnych ze standardowymi szkłami i oprawkami.
W przypadku, gdy kwota dofinansowania jest zbyt niska i uniemożliwia zakup okularów, pracownik może wystąpić do sądu z roszczeniem przeciwko pracodawcy. Może to być np. odszkodowanie z powodu uszczerbku na zdrowiu wywołanego pracą przy monitorze ekranowym bez zaleconych przez lekarza okularów korekcyjnych.
Refundacja kosztów zakupu okularów lub soczewek kontaktowych - jak często można się o nią ubiegać?
Zgodnie ze stanowiskiem MRPiPS, pracodawca nie powinien limitować pracownikom częstotliwości przysługiwania refundacji kosztów zakupu okularów lub soczewek kontaktowych korygujących wzrok, jeżeli konieczność ich wymiany przez pracownika wynika ze wskazań lekarza.
Minister A. Dziemianowicz-Bąk stwierdziła, że możliwość uzyskania dofinansowania częściej niż przeprowadzane są badania profilaktyczne pracowników zatrudnionych przy obsłudze monitorów ekranowych (tj. co 5 lat), jest zapewniona w przepisach, a mianowicie w par. 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy, który „zapewnia możliwość przeprowadzenia badań lekarskich poza terminami wynikającymi z częstotliwości wykonywania badań okresowych i orzekania o możliwości wykonywania dotychczasowej pracy. Skierowanie na takie badania lekarskie wydaje pracodawca, po zgłoszeniu przez pracownika niemożności wykonywania dotychczasowej pracy.” Jeżeli zatem „pracownik uważa, że przy pracy z monitorem ekranowym pogarsza mu się wzrok, powinien wystąpić do pracodawcy o skierowanie na wcześniejsze badania profilaktyczne. Jeżeli w wyniku takich badań okaże się, że potrzebuje on nowych okularów korekcyjnych, ponieważ te, które posiada, nie zapewniają mu już odpowiedniej korekcji wzroku, to w mojej opinii pracodawca ma obowiązek je zapewnić - niezależnie od tego, ile czasu minęło od chwili wpłynięcia do niego poprzedniego wniosku o refundację” - wyjaśniła ministra.
Refundacja kosztów zakupu okularów lub soczewek kontaktowych - jak należy się o nią ubiegać?
Proces ubiegania się o dofinansowanie okularów nie jest bardzo skomplikowany. Należy jednak pamiętać o kilku krokach:
- Badanie wzroku: W ramach badań okresowych lub kontrolnych udaj się do lekarza medycyny pracy. Pamiętaj, że konsultacja u okulisty poza medycyną pracy nie zobowiązuje w żaden sposób pracodawcy do pokrycia części kosztów nowych szkieł lub ich wymiany.
- Wyniki badań okulistycznych: Lekarz, uwzględniając ilość czasu, jaką spędzasz każdego dnia przed ekranem monitora, wystawi stosowne zaświadczenie, jeśli badania potwierdzą konieczność używania okularów korygujących wzrok. To jest podstawa do dalszych działań.
- Złożenie wniosku: Złóż wniosek o dofinansowanie zakupu okularów korekcyjnych do działu kadr lub bezpośredniego przełożonego.
- Zakup okularów: Po otrzymaniu akceptacji wniosku od pracodawcy możesz dokonać zakupu nowych okularów. Na tym etapie pokrywasz całość zakupu z własnej kieszeni.
- Zwrot za okulary: Bardzo ważne jest, by zakup okularów został potwierdzony wystawieniem faktury imiennej na pracownika. Na dokumencie powinno znaleźć się Twoje imię i nazwisko, adres zamieszkania, opis rodzaju zakupionych szkieł i oprawek, kwota zakupu, data i numer faktury. Na podstawie dokumentu faktury pracodawca dokonuje zwrotu poniesionych kosztów w ustalonej wcześniej wysokości.
Jaka kara grozi za niezapewnienie pracownikom refundacji kosztów zakupu okularów lub soczewek kontaktowych?
Choć przepisy nie określają wprost kary za niezapewnienie pracownikom refundacji, brak spełnienia obowiązku wynikającego z przepisów BHP może prowadzić do nałożenia mandatu przez Państwową Inspekcję Pracy. Ponadto, pracownik może dochodzić swoich praw na drodze sądowej, np. o odszkodowanie z powodu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego pracą przy monitorze ekranowym bez wymaganych okularów.
Refundacja kosztów zakupu okularów lub soczewek kontaktowych - nie tylko dla pracowników, ale również z NFZ
Oprócz dofinansowania od pracodawcy, istnieją również inne formy wsparcia dla osób potrzebujących okularów korekcyjnych. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) refunduje wyłącznie szkła korekcyjne, nie obejmuje natomiast oprawek. Aby skorzystać z refundacji NFZ, należy udać się do okulisty pracującego w ramach NFZ, który wystawi receptę na okulary. Następnie należy wybrać optyka posiadającego umowę z NFZ. Dopłata z NFZ zależy od wady wzroku - dla wad do +/- 6 dioptrii wynosi 17,50 zł na jedno szkło, a dla wad większych - 35 zł za szkło.
Osoby posiadające orzeczenie o niepełnosprawności mogą ubiegać się o dodatkowe wsparcie finansowe na zakup okularów poprzez programy realizowane przez powiatowe centra pomocy rodzinie (PCPR) lub miejskie ośrodki pomocy społecznej. Osoby w trudnej sytuacji materialnej mogą ubiegać się o świadczenie celowe na zakup okularów w lokalnym MOPS lub GOPS.
W 2025 roku Ministerstwo Pracy odniosło się do kwestii kwoty refundacji i częstotliwości badań. Zwrócono uwagę na problem adekwatności dofinansowania oferowanego przez pracodawców wobec aktualnych usług optycznych i cen okularów/soczewek kontaktowych. Formalnie nie wprowadzono zmian w przepisach. W odpowiedzi na interpelację, Ministerstwo podkreśliło, że „zwyczajowo przyjmuje się, że refundacja obejmuje koszt zakupu wymaganych w zaleceniu lekarskim szkieł korekcyjnych wraz z podstawową wersją oprawek niezbędnych do ich osadzenia (po dokonaniu rozpoznania w zakładach optycznych w danym rejonie)”. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że wymiana okularów jest możliwa częściej niż określono w przepisach. Jeśli pracownik zgłasza pracodawcy problemy przy wykonywaniu zadań przed ekranem - konieczne jest skierowanie na ponowne badania profilaktyczne.
DOFINANSOWANIE DO OKULARÓW | #63
Podsumowując, dofinansowanie okularów korekcyjnych to jedno z istotnych świadczeń, o których nie powinien zapominać żaden pracownik zatrudniony na stanowisku wyposażonym w monitory ekranowe. Aby otrzymać zwrot kosztów zakupu okularów, konieczne jest przejście badań lekarskich i uzyskanie stosownego zaświadczenia. Regularnie badaj swój wzrok i sprawdzaj, jakie są wewnętrzne regulacje w Twoim zakładzie pracy, aby skorzystać z przysługujących Ci praw.
tags: #dofinansowanie #do #okularow #pracodawca #odmowil