Każdy pracodawca ma prawo kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnień lekarskich przez swoich podwładnych. Dotyczy to zarówno okresu pobierania wynagrodzenia chorobowego, jak i zasiłku chorobowego czy świadczenia rehabilitacyjnego. Prawo to wynika z przepisów ustawy zasiłkowej oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. Pracodawcy, którzy zatrudniają co najmniej 20 pracowników, mają szczególną rolę w tym procesie, ponieważ to oni wypłacają zasiłki z własnych środków.
W przypadku wątpliwości co do zasadności wystawienia zwolnienia lekarskiego, pracodawca może zlecić kontrolę Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich dokonują lekarze orzecznicy ZUS, między innymi na wniosek płatnika składek, zgłoszony do ZUS na druku OL-2. Zlecenie przeprowadzenia kontroli podmiotowi zewnętrznemu jest również możliwe.
Jeśli lekarz orzecznik ZUS po analizie dokumentacji medycznej i badaniu ubezpieczonego stwierdzi wcześniejszą datę ustania niezdolności do pracy niż orzeczona w zaświadczeniu lekarskim, zaświadczenie to traci ważność od tej daty. Ubezpieczony, który w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.
Uprawnienia pracodawcy do kontroli zwolnień lekarskich
Zgodnie z prawem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz pracodawcy są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych pod kątem prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem. Dotyczy to także formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich. Uprawnienia pracodawców do kontroli zwolnień lekarskich zależą od liczby zatrudnianych pracowników.
Pracodawca, który zatrudnia 20 i więcej pracowników, ma prawo kontrolować pracownika. Jest to związane z obowiązkiem wypłaty zasiłków z własnych środków. Adnotacja na zwolnieniu lekarskim, taka jak "pacjent może chodzić", nie usprawiedliwia wykonywania przez pracownika pracy zarobkowej. Taki zapis upoważnia jedynie do wykonywania zwykłych czynności życia codziennego.
Nawet w przypadku ciąży, zwolnienie lekarskie nie jest udzielane w celu podtrzymania dobrostanu, lecz w przypadku choroby wpływającej na zdolność do pracy.
Kogo pracodawca może typować do kontroli?
Pracodawca ma pełną dowolność w typowaniu pracowników do kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego. Nie ma znaczenia, czy w zwolnieniu lekarskim znajduje się wskazanie, że "chory powinien leżeć" czy "chory może chodzić". Kontrola może dotyczyć zarówno pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, jak i innych ubezpieczonych.
Szczególną uwagę pracodawca może zwrócić na pracowników, którzy:
- Często korzystają z krótkotrwałych zwolnień lekarskich.
- Otrzymują kolejne zwolnienia lekarskie od różnych lub tej samej specjalności lekarzy.
- Korzystają z kolejnych okresów zasiłkowych.
- Byli wcześniej pozbawieni prawa do wynagrodzenia z powodu niewłaściwego wykorzystywania zwolnień lekarskich.
- Często i naprzemiennie wnioskują o zasiłek chorobowy i opiekuńczy.
- Otrzymują kolejne zwolnienia lekarskie po tym, jak lekarz orzecznik ZUS określił wcześniejszą datę ustania niezdolności do pracy.
- Wobec których istnieje podejrzenie, że w czasie zwolnienia od pracy wykonują pracę zarobkową lub wykorzystują zwolnienie niezgodnie z jego celem.
Pracodawca nie ma ograniczeń co do częstotliwości prowadzenia kontroli. Może zlecać ją za każdym razem, gdy pojawią się wątpliwości.
Przeprowadzanie kontroli: samodzielnie czy przez ZUS?
Przepisy określają, kiedy pracodawca może przeprowadzić kontrolę samodzielnie, a kiedy musi zgłosić ją do ZUS. Pracodawca, który wypłaca z własnych środków wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy (łącznie do 33 dni w roku kalendarzowym, a dla pracowników po 50. roku życia - do 14 dni), jest uprawniony do przeprowadzania kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich.
Pracodawca zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 ubezpieczonych ma uprawnienie do kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich z powodu choroby lub konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Dotyczy to również osób zatrudnionych na umowę zlecenie.
Pracodawca zatrudniający mniej niż 20 ubezpieczonych, w celu przeprowadzenia kontroli, musi wystąpić do właściwego oddziału ZUS, który wypłaca zasiłki.
Kiedy zwolnienie lekarskie jest uznane za nieprawidłowo wykorzystywane?
Aby uznać, że zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane w sposób sprzeczny z jego celem, konieczne jest stwierdzenie jednej z dwóch przesłanek:
- Wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy.
- Wykorzystywanie zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z jego celem.
Nie ma znaczenia, czy takie postępowanie wpłynęło negatywnie na stan zdrowia. Samo stwierdzenie jednej z powyższych przesłanek jest wystarczające do pozbawienia prawa do świadczenia.
W przypadku wątpliwości, czy zachowanie ubezpieczonego można uznać za niezgodne z celem zwolnienia lekarskiego, pracodawca może wystąpić o rozstrzygnięcie do oddziału ZUS właściwego według siedziby płatnika składek.
Formalności związane z kontrolą
Pracodawca, decydując się na kontrolę, powinien wystawić osobie ją przeprowadzającej imienne upoważnienie, które jest ważne wraz z legitymacją pracowniczą lub dokumentem tożsamości. Numery tych dokumentów muszą być podane w upoważnieniu. Imienne upoważnienie jest wymagane również wtedy, gdy kontrolę przeprowadza zewnętrzny podmiot.
Kontrola prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego może być prowadzona w różnych miejscach:
- W miejscu zamieszkania.
- W miejscu czasowego pobytu podanym w zaświadczeniu lekarskim.
- W miejscu zatrudnienia osoby kontrolowanej.
- W miejscu prowadzenia działalności pozarolniczej.
- W innym miejscu, jeśli jest to celowe.
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, kontrolujący sporządza protokół, który zawiera:
- Dane zakładu pracy.
- Dane osoby kontrolowanej (nazwisko, imię, PESEL, miejsce zamieszkania, okres niezdolności do pracy, numer zaświadczenia lekarskiego, nazwisko lekarza).
- Ustalenia osób przeprowadzających kontrolę.
- Podpisy kontrolujących.
- Ewentualne zastrzeżenia osoby kontrolowanej lub domowników i ich podpisy.
Protokół stanowi podstawę do niewypłacenia pracownikowi zasiłku. Jeśli świadczenie zostało już wypłacone, pracodawca powinien wystąpić do ZUS o wydanie decyzji zobowiązującej pracownika do zwrotu nienależnie otrzymanego świadczenia.
Czy każda nieprawidłowość prowadzi do utraty świadczenia?
Nie każda nieprawidłowość jest podstawą do uznania, że zwolnienie lekarskie zostało wykorzystane niezgodnie z celem. Zdarza się, że podczas kontroli pracownik nie zastaje w miejscu zamieszkania lub pobytu. Taka sytuacja nie oznacza automatycznie nieprawidłowości. Należy wtedy zwrócić się do pracownika o wyjaśnienie przyczyn nieobecności i, w miarę możliwości, ponowić kontrolę.
Pracownik przebywający na zwolnieniu lekarskim powinien powstrzymać się od czynności sprzecznych z jego celem. Może jednak wykonywać zwykłe czynności życia codziennego oraz czynności związane ze stanem zdrowia, takie jak wizyta u lekarza, zakupy, rehabilitacja, badania czy spacer. Te okoliczności nie pozbawiają prawa do zasiłku chorobowego.
Inne przypadki będą oceniane indywidualnie, ale należy liczyć się z tym, że mogą zostać uznane za wykorzystanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z celem, co skutkuje koniecznością zwrotu lub odmową wypłaty świadczenia.
#5naPiątek: Długotrwałe zwolnienia lekarskie – obowiązki pracodawcy i pracownika
Podsumowanie
Pracodawca ma prawo do kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich przez swoich pracowników. W przypadku podejrzenia nieprawidłowości, może zwrócić się do ZUS o przeprowadzenie kontroli lub sam ją przeprowadzić, jeśli zatrudnia co najmniej 20 pracowników. Kluczowe jest, aby zwolnienie lekarskie było wykorzystywane zgodnie z jego celem, a wszelkie działania sprzeczne z tym celem, w tym praca zarobkowa, mogą skutkować utratą prawa do świadczeń.
tags: #czy #pracodawca #moze #mnie #skontrolowac #na