Rozpoczął się sezon urlopowy, a niektórym pracodawcom sen z powiek może spędzać kwestia wymiaru urlopu wypoczynkowego pracowników, którzy korzystali z urlopu wychowawczego. Aktualnie obowiązujące przepisy przewidują kilka rodzajów niepłatnych usprawiedliwionych absencji w pracy.
Urlop wychowawczy to urlop w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Jest regulowany Kodeksem pracy (art. 186 §1 KP), skorzystać z niego mogą więc pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Aby skorzystać z tego uprawnienia, pracownik powinien złożyć wniosek o urlop wychowawczy.
Komu przysługuje urlop wychowawczy?
Urlop wychowawczy może wziąć każda osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę - zarówno matka, jak i ojciec (lub opiekunowie prawni). Urlop wychowawczy nie przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umów cywilnoprawnych. Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi zatrudnionemu przynajmniej 6 miesięcy - pod uwagę brane są wszystkie umowy, zarówno u obecnego, jak i poprzednich pracodawców.
Ile trwa urlop wychowawczy?
Wymiar urlopu wychowawczego wynosi maksymalnie 36 miesięcy, czyli 3 lata łącznie dla obojga rodziców. Pracownik może zdecydować, ile czasu chce poświęcić na opiekę nad dzieckiem. Ważne jest to, że z urlopu wychowawczego muszą skorzystać oboje rodzice. Jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy tego urlopu, ale przynajmniej miesiąc zawsze należy się drugiemu. Generalnie nie można “przenieść” części urlopu tylko na jednego rodzica. Istnieją jednak wyjątkowe sytuacje wskazane w Kodeksie pracy, w których jeden rodzic lub opiekun może wykorzystać całość urlopu wychowawczego:
- kiedy drugi rodzic dziecka nie żyje,
- kiedy drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska,
- w przypadku, gdy drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu
- dziecko posiada tylko jednego opiekuna prawnego.
Rodzice mogą jednocześnie korzystać z urlopu wychowawczego pamiętając, że łączny okres korzystania z tego urlopu nie może przekraczać maksymalnego wymiaru przewidzianego przepisami Kodeksu pracy. Oznacza to, że jeśli rodzice wykorzystują urlop wychowawczy w tym samym czasie, okres ten mnoży się razy dwa - wtedy maksymalnie może trwać 18 miesięcy. Urlop wychowawczy jest udzielany do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat, a w przypadku opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością - do 18 roku życia dziecka.
Czy urlop wychowawczy jest płatny?
Za urlop wychowawczy nie przysługuje zasiłek z ZUS - jest to urlop bezpłatny. Rodzic korzystający z tego rodzaju uprawnienia może starać się np. o zasiłek wychowawczy od MOPSu (400zł), jednak obowiązuje tu kryterium dochodowe. Więcej o zasiłku wychowawczym przeczytasz na stronie gov.pl
Czy urlop wychowawczy można wziąć w częściach?
Urlop wychowawczy można wziąć maksymalnie w 5 częściach, czyli można złożyć 5 wniosków o urlop (do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat, a w przypadku opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością - do 18 roku życia dziecka).
Czy urlop wychowawczy wlicza się do okresu zatrudnienia?
Pomimo tego, że podczas korzystania z urlopu wychowawczego następuje zawieszenie stosunku pracy, urlop ten wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze oraz staż pracy.
Urlop wypoczynkowy po urlopie wychowawczym - zasady obliczania wymiaru
Każdy pracownik ma prawo do nieprzerwanego, corocznego i płatnego odpoczynku od pracy. Jest to jedno z podstawowych praw pracowniczych. Z tego prawa pracownik nie może zrezygnować, ponieważ jest to prawo niezbywalne. Szczegółowe zapisy odnoszące się do prawa do urlopu wypoczynkowego zostały uregulowane w Kodeksie pracy oraz w rozporządzeniach. Urlop wypoczynkowy po urlopie wychowawczym zależy od tego, czy okres nieobecności w pracy spowodowany urlopem wychowawczym przypada przed nabyciem przez pracownika prawa do urlopu, czy po jego nabyciu.
W sytuacji wystąpienia nieobecności z tytułu trwającego co najmniej 1 miesiąc urlopu wychowawczego stosuje się zasadę proporcjonalnego ustalenia wymiaru urlopu wypoczynkowego. Zgodnie z art. 1552 § 1 Kodeksu pracy pracownikowi powracającemu do pracy u dotychczasowego pracodawcy w ciągu roku kalendarzowego, po trwającym co najmniej 1 miesiąc okresie nie wykonywania pracy, przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze:
- proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca danego roku kalendarzowego - w razie zatrudnienia na czas nie krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego,
- proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym - w razie zatrudnienia na czas krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego.
Urlop wypoczynkowy po powrocie z wychowawczego, bezpłatnego, służby wojskowej, tymczasowego aresztowania, odbywania kary pozbawienia wolności czy nieobecności nieusprawiedliwionej ulega pomniejszeniu w roku, w którym pracownik powraca do pracy. Obniżenie wymiaru urlopu wypoczynkowego następuje w sytuacji, gdy nieobecność w pracy z wyżej wskazanych przyczyn trwa co najmniej jeden miesiąc. Obniżenie wymiaru następuje z upływem każdego pełnego miesiąca kalendarzowego. Upływ każdego pełnego miesiąca kalendarzowego powoduje obniżenie wymiaru urlopu wypoczynkowego o 1/12.
Pracownik nie nabył prawa do urlopu wypoczynkowego za 2018 r. Nie nabył go także proporcjonalnie za 2019 r. skoro nie stawił się w pracy. Warunkiem pomniejszenia urlopu wypoczynkowego byłby powrót pracownika do pracy. Zgodnie bowiem z nadal aktualną uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 25 września 1980 r. (sygn. VI ACz 211/80), warunkiem pomniejszenia urlopu wypoczynkowego jest powrót pracownika do pracy.
Zgodnie z art. 1552 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Przy urlopie wychowawczym, urlop wypoczynkowy nie ulegnie jednak obniżeniu, jeśli pracownik najpierw nabył prawo do urlopu wypoczynkowego w danym roku kalendarzowym (z dniem 1 stycznia), a dopiero potem skorzystał z urlopu wychowawczego. Natomiast zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop - jeżeli okresy nieobecności w pracy wymienione w art. 1552 § 1 Kodeksu pracy, obejmują części miesięcy kalendarzowych, przy proporcjonalnym obniżeniu wymiaru urlopu wypoczynkowego, zgodnie z art. - z proporcjonalnym obniżeniem urlopu wypoczynkowego mamy do czynienia tylko w przypadku urlopu bezpłatnego trwającego co najmniej 1 miesiąc. Każda krótsza absencja z tego tytułu nie ma żadnego wpływu na wymiar urlopu wypoczynkowego.
Natomiast trochę inne są zasady w przypadku nieobecności związanej z urlopem wychowawczym, gdyż nie stosuje się do niej art. 1552 § 2 Kodeksu pracy. Zatem jeśli pracownica przebywała na urlopie wychowawczym od 15 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. to zachowuje ona prawo do pełnej puli swojego urlopu, jeśli przed pójściem na urlop wychowawczy nie wykorzystała żadnego dnia urlopu. Natomiast jeśli pracownica nie była obecna przez cały rok, to nie nabyła ona prawa do urlopu wypoczynkowego za ten rok. Należy jednak podkreślić, że z uwagi na niestosowanie do urlopu wychowawczego art. 1552 § 2 Kodeksu pracy, proporcjonalnego obniżenia wymiaru urlopu nie stosuje się w odniesieniu do urlopu przysługującego za rok, w którym pracownik rozpoczął urlop wychowawczy i w którym nie wrócił do pracy.
Przykładowo pracownik rozpoczął urlop wychowawczy 1.02.2017 r., nie wykorzystując wcześniej urlopu wypoczynkowego należnego za ten rok. Urlop wychowawczy zakończy się 30.06.2018 r. Po powrocie do pracy pracownik będzie miał prawo do pełnego urlopu wypoczynkowego za 2017 r. oraz do urlopu proporcjonalnego za rok 2018 (6/12 przysługującego mu wymiaru). Nie można bowiem powołać się tutaj na drugie stanowisko, o którym była mowa w pkt 3 niniejszego artykułu, gdyż art. 1552 § 2 Kodeksu pracy nie znajduje zastosowania.
Nabycie przez pracownika prawa do urlopu za dany rok a urlop wychowawczy
Jeżeli okres nieobecności, o którym mowa w art. 1552 § 1 kp, przypada po nabyciu przez pracownika prawa do urlopu kolejnego za dany rok, co następuje z 1 stycznia danego roku, i pracownik po zakończeniu okresu nieobecności powraca do pracy w tym samym roku kalendarzowym, wówczas proporcjonalne ustalenie wymiaru urlopu polega na obniżeniu go o okres nieobecności. Ta zasada nie ma zastosowania jedynie w przypadku, gdy okresem nieobecności był urlop wychowawczy. Pracownik, który rozpoczął ten urlop po nabyciu prawa do urlopu wypoczynkowego za dany rok, a następnie wrócił do pracy w tym samym roku kalendarzowym, nie traci na urlopie wypoczynkowym. Jego wymiar nie ulega obniżeniu. Natomiast gdy okres urlopu wychowawczego przypada po nabyciu przez pracownika prawa do urlopu w danym roku, a więc po 1 stycznia, pracownik zachowuje prawo do urlopu w pełnym wymiarze niezależnie od tego, czy pozostanie na urlopie wychowawczym do końca roku, czy powróci do pracy w tym samym roku kalendarzowym.
Przykład 1. Pracownica z ponad dziesięcioletnim stażem pracy, zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na umowie o pracę na czas nieokreślony, przebywa na urlopie wychowawczym od 2 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. Za rok 2025 będzie jej przysługiwał urlop wypoczynkowy w pełnym wymiarze, czyli 26 dni, gdyż 1 stycznia 2025 r. nabyła prawo do urlopu wypoczynkowego, a urlop wychowawczy rozpoczęła po tym fakcie.
Przykład 2. Pracownica z ponad dziesięcioletnim stażem pracy, zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na umowie o pracę na czas nieokreślony, przebywa na urlopie wychowawczym od 2 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2025 r. Za rok 2024 będzie jej przysługiwał urlop wypoczynkowy po urlopie wychowawczym w pełnym wymiarze, czyli 26 dni, gdyż 1 stycznia 2024 r. nabyła prawo do urlopu wypoczynkowego, a urlop wychowawczy rozpoczęła po tym fakcie. Za 2025 r. nie będzie jej przysługiwał urlop wypoczynkowy, gdyż 1 stycznia 2025 r. przebywała na urlopie wychowawczym, a więc nie nabyła prawa do urlopu wypoczynkowego oraz nie przepracowała żadnego okresu w tym roku.
Przykład 3. Pracownica z ponad dziesięcioletnim stażem pracy, zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na umowie o pracę na czas nieokreślony, przebywała na urlopie wychowawczym od 2 stycznia 2023 r. do 31 stycznia 2025 r. Za rok 2023 będzie jej przysługiwał urlop wypoczynkowy w pełnym wymiarze, czyli 26 dni, gdyż 1 stycznia 2023 r. nabyła prawo do urlopu wypoczynkowego, a urlop wychowawczy rozpoczęła po tym fakcie. Za 2024 r. nie będzie jej przysługiwał urlop wypoczynkowy, gdyż 1 stycznia 2024 r. przebywała na urlopie wychowawczym, a więc nie nabyła prawa do urlopu wypoczynkowego oraz nie przepracowała żadnego okresu w tym roku. Za 2025 rok nabędzie urlop proporcjonalny z uwagi na to, że cały styczeń była na urlopie wychowawczym, zatem za 2025 r. należeć się jej będzie 24 dni urlopu wypoczynkowego. Wynika to z wyliczenia 26 dni / 12 miesięcy x 11 miesięcy = 23,83 dnia, po zaokrągleniu 24 dni.
Czy pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego w trakcie jego trwania?
Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego:
- w każdym czasie - za zgodą pracodawcy,
- po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy - najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.
Czy pracodawca może odmówić udzielenia urlopu wychowawczego?
Jeśli pracownik składa wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego, pracodawca ma obowiązek go uwzględnić. Wniosek powinien zostać złożony w postaci papierowej lub elektronicznej maksymalnie 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Jeśli pracodawca ustali, że pracownik przestał sprawować opiekę nad dzieckiem (na przykład podjął pracę w pełnym wymiarze godzin u innego pracodawcy), ma prawo wezwać go do pracy we wskazanym przez siebie terminie (nie później niż w ciągu 30 dni od ustalenia i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania). W przypadku gdy np. stanowisko pracownika jest kluczowe dla działania firmy, pracodawca może zatrudnić zastępcę na czas jego nieobecności.
Praca zarobkowa na urlopie wychowawczym
Pracownik przebywający na urlopie wychowawczym ma prawo podjąć pracę zarobkową u obecnego lub innego pracodawcy, jeżeli nie przeszkadza mu to w sprawowaniu osobistej opieki nad dzieckiem. Pracownik może też złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy maksymalnie o połowę, w okresie w którym korzystałby z urlopu wychowawczego. Pracodawca jest zobowiązany uwzględnić taki wniosek.
Wypowiedzenie umowy pracownikowi na urlopie wychowawczym
Pracownik na urlopie wychowawczym podlega ochronie przed zwolnieniem do dnia zakończenia tego urlopu. Pracodawca nie może mu wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o:
- udzielenie urlopu wychowawczego - do dnia zakończenia tego urlopu,
- obniżenie wymiaru czasu pracy - do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy.
Wyjątki, w których jest możliwe zwolnienie pracownika będącego na urlopie wychowawczym to ogłoszenie upadłości lub likwidacji pracodawcy, przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracownik ma prawo wrócić do pracy na dotychczasowym stanowisku lub stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych. Ponadto, jeśli przed pójściem na urlop wychowawczy pracownik nie wykorzystał przysługującego mu urlopu wypoczynkowego, będzie mógł skorzystać z niego po powrocie do pracy. Urlop wypoczynkowy nie ulega w tym przypadku przedawnieniu.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465)
- Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 maja 2023 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków (Dz. U. z 2023 r. poz. 937)
Obliczanie uprawnień do urlopu w niepełnym wymiarze godzin
tags: #czy #po #urlopie #wychowawczym #mozna #wziac