Każdy pracownik, niezależnie od stopnia niepełnosprawności, podlega przepisom Kodeksu pracy. Jednak osoby posiadające orzeczenie o niepełnosprawności mogą liczyć na dodatkowe uprawnienia, wynikające z Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jednym z takich uprawnień jest dodatkowy urlop wypoczynkowy.
Dodatkowy urlop wypoczynkowy dla osób niepełnosprawnych
Osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Ten "dodatkowy" urlop jest naliczany niezależnie od podstawowego urlopu wypoczynkowego, który wynosi 20 lub 26 dni, w zależności od stażu pracy.
Ważne jest, aby pamiętać, że dodatkowy urlop dla niepełnosprawnych nie przysługuje, jeśli pracownik ma prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni w roku na mocy innych przepisów. Nie jest tak, że pracownik niepełnosprawny ma np. 26 dni urlopu wypoczynkowego kodeksowego, dodatkowe 10 dni urlopu dla pracownika niepełnosprawnego oraz X dni należnych na mocy innych przepisów. Te 10 dni urlopu wypoczynkowego ekstra pracownikowi niepełnosprawnemu należą się, jeśli nie ma on tytułu do urlopu dodatkowego na podstawie innych przepisów szczególnych, np. dotyczących określonej branży. Jest to dla niego rozwiązanie korzystniejsze, wynikające wprost z art. 19 ust. 1 ustawy o rehabilitacji.
Kiedy pracownik nabywa prawo do dodatkowego urlopu?
Prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego pracownik nabywa po przepracowaniu jednego roku od dnia zaliczenia go do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności. Oznacza to, że jeśli pracownik posiada orzeczenie o niepełnosprawności już w dniu zatrudnienia, to dodatkowy urlop będzie mu się należał z upływem roku od dnia zatrudnienia (jeśli oczywiście będzie u tego pracodawcy pozostawał w zatrudnieniu przez cały rok).
Przykład: Pracownik został zatrudniony w dniu 5 marca 2025 roku. W dniu 15 lipca 2025 został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Prawo do dodatkowego urlopu nabędzie po przepracowaniu roku od 15 lipca 2025 roku, czyli od 16 lipca 2026 roku.
Przykład: Pracownik został zatrudniony w dniu 5 marca 2026 roku. W procesie rekrutacji, przed nawiązaniem stosunku pracy, przedłożył pracodawcy wydane w 2024 roku orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Prawo do dodatkowego urlopu nabędzie po przepracowaniu roku od dnia zatrudnienia, czyli od 6 marca 2027 roku.
Przykład: Pracownik został zatrudniony w dniu 1 kwietnia 2025 roku. Na dzień zatrudnienia dostarczył pracodawcy wydane w 2024 roku orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. To orzeczenie jest ograniczone w czasie - ten umiarkowany stopień niepełnosprawności przyznano pracownikowi do 31 sierpnia 2020. Prawo do dodatkowego urlopu będzie nabywał po przepracowaniu roku od dnia wydania orzeczenia, które potwierdza umiarkowany stopień niepełnosprawności. Jeśli pracownik w międzyczasie uzyska nowe orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, np. od 1 czerwca 2026, to rok będzie liczony od tej daty.
Urlop proporcjonalny
Jeżeli pracownik nabywa prawo do dodatkowego urlopu w trakcie roku kalendarzowego, urlop ten udzielany jest proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w danym roku. Należy przyjąć, że kalendarzowy miesiąc pracy odpowiada 1/12 pełnego wymiaru urlopu, a niepełny kalendarzowy miesiąc pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca.
Przykład: Pracownik ma staż pracy uprawniający go do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 26 dni, a także dodatkowego urlopu wypoczynkowego dla pracownika niepełnosprawnego w wymiarze 10 dni. Pracownik ten w dniu 31 sierpnia kończy zatrudnienie w firmie. Tego urlopu wypoczynkowego - podstawowego i dodatkowego - należy mu zatem udzielić w wymiarze, naliczonym proporcjonalnie do czasu trwania zatrudnienia, a więc do 31 sierpnia. Będzie to zatem 8/12 z 26 = po zaokrągleniu 18 dni urlopu podstawowego i 8/12 z 10 = po zaokrągleniu 7 dni urlopu dodatkowego dla pracownika niepełnosprawnego.
Urlop z tytułu niepełnosprawności a wymiar etatu
Wymiar dodatkowego urlopu dla pracownika niepełnosprawnego ustala się proporcjonalnie do wielkości etatu. Zasady obliczania urlopu przy niepełnym etacie są następujące: należy oddzielnie obliczyć wymiar urlopu za okres zatrudnienia dla każdego z wymiarów etatu, a następnie zsumować wyniki.
Przykład: Pracownik legitymujący się 20-letnim stażem pracy, zatrudniony na czas nieokreślony od kilku lat, do końca ubiegłego roku pracował na cały etat, od 1 stycznia do 31 marca 2022 r. na 0,5 etatu, natomiast od 1 kwietnia 2022 r. pracuje na 0,7 etatu. Podobnie urlop z tytułu niepełnosprawności, którego wymiar roczny oblicza się odrębnie.
Dominuje pogląd, że urlop dodatkowy, tak jak kodeksowy, należy ustalić w proporcji do wielkości etatu w roku powstania prawa do niego. Przyjmując dane z pytania oraz zakładając, że pracownik dostarczył pracodawcy wydane 15 marca 2021 r. orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, pracownik nabył prawo do dodatkowego urlopu 16 marca 2022 r. Jego wymiar wyniósł 8 dni (10 dni x 0,5 etatu = 5 dni; 5 dni x 3/12 = 1,25 dnia, po zaokrągleniu 2 dni; 10 dni x 0,7 etatu = 7 dni; 7 dni x 9/12 etatu = 5,25 dnia, po zaokrągleniu 6 dni; 2 dni + 6 dni = 8 dni).
Godzinowy wymiar urlopu
Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Dla puli godzinowej urlopu decydująca jest więc norma dobowa obowiązująca pracownika w chwili udzielania tego urlopu.
Przykład: Pracownik od wprowadzenia 0,7 etatu i do dnia przedłożenia orzeczenia o niepełnosprawności wykonywał pracę w dniach od poniedziałku do piątku po 5,6 godziny (8 godz. x 0,7 etatu). Od 4 do 15 lipca 2022 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym, za okres którego z jego puli urlopowej odjęto 56 godzin (10 dni x 5,6 godz.). Po przedłożeniu orzeczenia o niepełnosprawności pracownik jest objęty obniżoną normą dobową (7 godz.). Pozostały urlop kodeksowy po przeliczeniu wynosi 84 godziny (12 dni x 7 godz.), a dodatkowy 56 godzin (8 dni x 7 godz.).
Inne uprawnienia dla osób niepełnosprawnych
Oprócz dodatkowego urlopu wypoczynkowego, osoby z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności mają również inne uprawnienia:
- Skrócony czas pracy: Dzień pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia.
- Dodatkowa przerwa w pracy: Osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowej 15-minutowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek, wliczanej do czasu pracy.
- Zwolnienie od pracy na turnus rehabilitacyjny: Pracownik ma prawo do 21 dni roboczych zwolnienia od pracy w roku kalendarzowym na uczestnictwo w turnusie rehabilitacyjnym, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
- Zwolnienie na badania i zabiegi: Pracownik z niepełnosprawnością znaczną lub umiarkowaną ma prawo do zwolnienia od pracy w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych itp. bez ograniczenia liczby dni.
Jak policzyć urlop za 3 miesiące pracy?
Ważne uwagi:
- Prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi zaliczonemu do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, chociażby nie wystąpił do pracodawcy o przyznanie takiego urlopu.
- Jeśli pracownik utraci status osoby niepełnosprawnej lub zostanie zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności, nie traci prawa do urlopów, do których nabył prawo przed utratą tego statusu lub zmianą stopnia niepełnosprawności na lekki (zarówno zaległych jak i bieżących).
- Dodatkowy urlop podlega takim samym zasadom, co zwykły urlop pracowniczy, np. może być dzielony. Jeśli dodatkowy urlop nie jest wykorzystany w danym roku, przechodzi na rok następny.
- Utrata bądź zmiana stopnia niepełnosprawności powoduje utratę prawa do dodatkowego urlopu wypoczynkowego na następny rok.
- Przedstawienie orzeczenia o niepełnosprawności pracodawcy jest warunkiem skorzystania z dodatkowego urlopu, ponieważ dopiero od dnia przedstawienia orzeczenia pracodawca ma obowiązek udzielić dodatkowego urlopu, do którego pracownik nabył prawo.
tags: #czy #po #miesiacu #pracy #niepelnosprawnemu #nalezy