Prawo do zasiłku macierzyńskiego jest ściśle powiązane z okresem ubezpieczenia chorobowego. Podstawowym warunkiem uzyskania prawa do zasiłku macierzyńskiego jest urodzenie dziecka w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego. Zasiłek macierzyński przysługuje niezależnie od tego, czy kobieta podlega temu ubezpieczeniu obowiązkowo (np. z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę), czy dobrowolnie (np. z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenie albo prowadzenia działalności pozarolniczej).
Wówczas może ona korzystać z tego świadczenia bez okresu wyczekiwania, czyli od pierwszego dnia ubezpieczenia, nawet jeśli po porodzie ustanie jego tytuł. Poród w trakcie okresu ubezpieczenia chorobowego gwarantuje prawo do zasiłku macierzyńskiego także za okres po ustaniu tytułu tego ubezpieczenia.
Jeżeli poród nastąpi w trakcie ubezpieczenia chorobowego, które ustanie po tym fakcie, wówczas zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego (jeżeli złoży się wniosek).
Urlop macierzyński - podstawowe informacje
Urlop macierzyński jest pierwszym i obowiązkowym urlopem przeznaczonym głównie dla mam. Długość urlopu macierzyńskiego zależy od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu. Urlop macierzyński nie musi rozpocząć się bezpośrednio po urodzeniu dziecka - kobieta może wykorzystać go już przed porodem, maksymalnie na 6 tygodni przed terminem. Wystarczy, że złoży wniosek o urlop u swojego pracodawcy. Jeśli przyszła mama chce wykorzystać urlop macierzyński dopiero po przyjściu dziecka na świat, nie musi składać żadnego wniosku do pracodawcy - urlop rozpoczyna się automatycznie w dniu narodzin dziecka.
Pracownica w ciąży może, na swój wniosek, wykorzystać maksymalnie 6 tygodni urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu. Możliwość wykorzystania części urlopu macierzyńskiego przed porodem nie przysługuje pracownicy, która urodziła w trakcie urlopu bezpłatnego.
Zasiłek macierzyński to świadczenie pieniężne, które otrzymuje się za okres będący urlopem macierzyńskim. Prawo do zasiłku macierzyńskiego, okresy jego wypłaty oraz zasady ustalania podstawy wymiaru regulują przepisy art. 29-31 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Zasiłek macierzyński przysługuje osobie, która urodziła dziecko w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu (obowiązkowo lub dobrowolnie) albo w czasie korzystania z urlopu wychowawczego. O wypłatę zasiłku może ubiegać się również osoba ubezpieczona, która przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia, i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia. Zasiłek przysługuje także osobie ubezpieczonej, która przyjęła na wychowanie dziecko (odpowiednio do 7. lub do 10. roku życia) w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej.
W celu nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego nie jest wymagany okres wyczekiwania (podlegania ubezpieczeniu chorobowemu), zatem prawo do zasiłku przysługuje od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego.
Prawo do zasiłku macierzyńskiego w razie urodzenia dziecka (odpowiednio przyjęcia na wychowanie) w okresie urlopu wychowawczego przysługuje, pomimo że urlop ten stanowi przerwę w ubezpieczeniu chorobowym. Okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego w takim przypadku przysługuje w pełnym wymiarze określonym przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego.
Przy czym w czasie urlopu wychowawczego nie udziela się żadnego z ww. urlopów (urlop wychowawczy nie ulega przerwaniu) - pracownikowi przysługuje zasiłek macierzyński, który jest wypłacany w okresie udzielonego urlopu wychowawczego. Po zakończeniu urlopu wychowawczego udziela się pozostałej części urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego - do wyczerpania wymiaru określonego w Kodeksie pracy.
Jeżeli pracownica korzystała z urlopu wychowawczego udzielonego do 28 lutego 2019 r. i urodziła kolejne dziecko 12 października 2018 r., okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu oraz urlopowi rodzicielskiemu (52 tyg.) upłynie 10 października 2019 r. Pracownica od dnia porodu do 28 lutego 2019 r. jest uprawniona do zasiłku macierzyńskiego pomimo przebywania na urlopie wychowawczym. Zasiłek macierzyński z tytułu korzystania z urlopu rodzicielskiego będzie jej przysługiwał od 1 marca 2019 r. Okres zasiłku macierzyńskiego wypłacanego w czasie urlopu wychowawczego zostanie wliczony do limitu urlopu określonego przepisami Kodeksu pracy.
Jeżeli jednak urodzenie dziecka (przyjęcie na wychowanie) nastąpi w okresie urlopu bezpłatnego, to zasiłek macierzyński przysługuje dopiero po zakończeniu tego urlopu. Pracownica urodziła dziecko 5 listopada 2018 r., tj. w czasie urlopu bezpłatnego udzielonego jej na okres od 1 października do 31 grudnia 2018 r. Okres 20 tygodni odpowiadający wymiarowi urlopu macierzyńskiego upływa z dniem 24 marca 2019 r. Pracownica ma prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego za okres od 1 stycznia do 24 marca 2019 r., tj. za okres urlopu macierzyńskiego przypadającego po urlopie bezpłatnym. Po urlopie macierzyńskim może skorzystać z urlopu rodzicielskiego (od 25 marca do 3 listopada 2019 r.).
Zasiłek macierzyński przysługuje także za okres urlopu ojcowskiego. Ubezpieczony-ojciec dziecka, który korzysta z urlopu macierzyńskiego po rezygnacji z tego urlopu przez matkę dziecka, ma prawo do zasiłku macierzyńskiego, bez względu na to, czy pozostaje w związku małżeńskim z matką dziecka, czy też nie. Istotne jest jednak, aby ojciec w okresie udzielonego urlopu zajmował się wychowywaniem dziecka.
Urlop macierzyński a ubezpieczenie w trakcie porodu
Czy poród po ustaniu zatrudnienia będzie podstawą do otrzymania zasiłku macierzyńskiego? Jak taką sytuację regulują przepisy? Jakie zmiany nastąpiły w tym zakresie?
Wypłata zasiłku macierzyńskiego po rozwiązaniu umowy o pracę zawartej do dnia porodu. Art. 177 § 3 Kodeksu pracy szczegółowo określa, kiedy może mieć miejsce przedłużenie umowy do dnia porodu. Jest to szczególnie ważne, ponieważ nie w każdym przypadku pracodawca zobligowany jest do przedłużenia umowy do dnia porodu.
Art. 177 § 3 Kodeksu pracy: „Umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. § 31. Przepisu § 3 nie stosuje się do umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy”.
Jeżeli umowa została przedłużona do dnia porodu, oznacza to, że w dniu porodu ulega ona rozwiązaniu. Natomiast dzień urodzenia dziecka jest jednocześnie pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego. Dlatego mimo że tytuł do ubezpieczenia chorobowego wygaśnie, to pracownik i tak będzie miał prawo uzyskać zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego.
Poród w trakcie okresu ubezpieczenia chorobowego gwarantuje prawo do zasiłku macierzyńskiego także za okres po ustaniu tytułu tego ubezpieczenia.
Jeżeli poród nastąpi w trakcie ubezpieczenia chorobowego, które ustanie po tym fakcie, wówczas zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego (jeżeli złoży się wniosek).
Co istotne, z urlopu rodzicielskiego (z zasiłku macierzyńskiego za okres tego urlopu) na równych prawach mogą korzystać oboje rodzice, w tym także równocześnie. Urlop ten (zasiłek) przyznawany jest bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego/zasiłku macierzyńskiego za czas odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego. Ponadto ubezpieczony ojciec dziecka może skorzystać z urlopu rodzicielskiego (zasiłku za ten okres) po wykorzystaniu przez matkę dziecka obligatoryjnego dla niej urlopu macierzyńskiego lub zasiłku macierzyńskiego za okres tego urlopu. Natomiast gdy matka dziecka nie spełnia warunków do uzyskania urlopu macierzyńskiego/zasiłku macierzyńskiego za okres tego urlopu, to co do zasady ani ona, ani ubezpieczony ojciec dziecka nie otrzymają urlopu rodzicielskiego/zasiłku macierzyńskiego za ten czas.
W sytuacji gdy umowa o pracę zostaje rozwiązana w dniu porodu, informacje dotyczące wypłaty zasiłku macierzyńskiego były pracodawca zamieszcza w zaświadczeniu Z-3, dołączając do niego odpis skrócony aktu urodzenia dziecka lub jego kopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem. Co istotne, wniosek o wypłatę tego zasiłku za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego przekazuje do ZUS-u pracodawca. Z kolei była pracownica może wystąpić do ZUS-u o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego.
W takiej sytuacji zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego oraz do 6 tygodni urlopu rodzicielskiego wynosi 100% podstawy wymiaru, a za pozostały okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego - 70% tej podstawy. Jednak gdy pracownica chce otrzymywać zasiłek macierzyński w wysokości 81,50% podstawy wymiaru za cały okres odpowiadający okresom urlopów macierzyńskiego i rodzicielskiego, wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze powinna złożyć w ciągu 21 dni od dnia porodu. Może go przedłożyć: pracodawcy, który przekazuje go do ZUS-u lub bezpośrednio do ZUS-u.
Jeśli jednak dziecko pracownicy przyjdzie na świat po ustaniu stosunku pracy, nie otrzyma ona omawianego świadczenia, chyba że utrata pracy nastąpiła w okolicznościach wskazanych przez ustawodawcę. Co ciekawe, katalog tych okoliczności został poszerzony.
W większości przypadków poród po ustaniu zatrudnienia z założenia sprawia, że niemożliwe jest uzyskanie prawa do zasiłku macierzyńskiego. Ustawodawca przewidział jednak pewne odstępstwa od tej reguły, o których przeczytać można w art. 30 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z nim zasiłek macierzyński przysługuje również w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, w sytuacji gdy ubezpieczenie chorobowe ustało w okresie ciąży:
- wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy
- albo z naruszeniem przepisów prawa, stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu.
Ustawa z dnia 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw znowelizowała m.in. art. 30 ust. 1 i 3 ustawy zasiłkowej i rozszerzyła omawiany katalog. 1 stycznia 2022 roku do grona uprawnionych do zasiłku macierzyńskiego dołączyły ubezpieczone, których ubezpieczenie ustało w okresie ciąży z powodu śmierci pracodawcy.
Zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego przysługuje do dnia porodu ubezpieczonej będącej pracownicą:
- której umowa o pracę wygasła z powodu śmierci pracodawcy;
- z którą rozwiązano stosunek pracy w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy i której nie zapewniono innego zatrudnienia.
Zmiana ta ma na celu wypełnienie luki prawnej i zapewnienie prawa do świadczeń kobietom w ciąży, którym ubezpieczenie chorobowe ustało z przyczyn losowych.
Aby wypłacono zasiłek, gdy poród nastąpił po ustaniu zatrudnienia, należy dostarczyć do ZUS-u odpowiednie dokumenty. Na ten moment spis dokumentów odnosi się wyłącznie do kwestii, w której nastąpiła likwidacja/upadłość pracodawcy i wówczas potrzebne jest:
- zaświadczenie płatnika składek Z-3 sporządzone przez byłego pracodawcę;
- zaświadczenie lekarskie wystawione na zwykłym druku stwierdzające stan ciąży ubezpieczonej w okresie zatrudnienia;
- świadectwo pracy lub inny dokument potwierdzający rozwiązanie stosunku pracy z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy;
- oświadczenie ubezpieczonej, że nie zapewniono jej innego zatrudnienia (takie oświadczenie zawarte jest w opracowanym przez ZUS wniosku).
Dla celów wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu wystarczy, że matka dziecka korzystająca wcześniej z zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego dostarczy do ZUS-u:
- wniosek o zasiłek (np. na druku ZAM);
- odpis skrócony aktu urodzenia dziecka lub jego kopię potwierdzoną przez ZUS za zgodność z oryginałem.
Tak samo jest w przypadku śmierci pracodawcy.
Poród po ustaniu zatrudnienia w niektórych przypadkach sprawi, że będzie można otrzymać zasiłek macierzyński. Dotyczy to także sytuacji, które zostały wymienione w przepisach rozszerzonych o kolejną kategorię od.
Urlop ojcowski i rodzicielski
Urlop ojcowski może być wykorzystany wyłącznie przez pracownika ojca do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia. Do wniosku pracownik powinien dołączyć odpis aktu urodzenia dziecka oraz oświadczenie o wykorzystaniu urlopu ojcowskiego. Pracownik przysposabiający dziecko dołącza dodatkowo kopię prawomocnego postanowienia sądu o przysposobieniu dziecka. Jako pracodawca musisz uwzględnić wniosek pracownika.
Polski ustawodawca przygotował dla ojca urlop okolicznościowy, który przysługuje mu w związku z urodzeniem dziecka i jest przyznawany na wniosek pracownika - są to dwa dni przyznawane świeżo upieczonym ojcom.
Panowie mogą wykorzystać urlop ojca po narodzinach dziecka maksymalnie w dowolnym, wybranym terminie, ale tylko w okresie roku od dnia urodzenia dziecka i nie dłużej (wcześniej było to możliwe w ciągu 2 lat). Ważne, aby wcześniej złożyć u pracodawcy wniosek - najpóźniej 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. W przeciwieństwie do macierzyńskiego, nie jest obowiązkowy.
Wymiar urlopu rodzicielskiego to maksymalnie 41 tygodni (43 w przypadku większej liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie), przysługujących łącznie obojgu rodzicom. Ale uwaga! Od niedawna obowiązuje przepis dotyczący wyłącznego prawa do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla każdego z rodziców. Prawa tego nie można przenieść na partnera, co oznacza, że w praktyce urlop rodzicielski dla każdego z rodziców może trwać maksymalnie 32 tygodnie, bo pozostałe 9 tygodni musi wykorzystać drugi z rodziców.
Urlop rodzicielski można wykorzystać w całości lub podzielić go na krótsze odcinki. Jeśli rodzice tak zdecydują, mogą przechodzić na niego kolejno po sobie lub przebywać na nim w tym samym czasie, ale wówczas czas korzystania z urlopu liczy się podwójnie. Jeśli podzielą go na części, to mogą to zrobić do 6.
Urlop rodzicielski jest płatny, to znaczy przysługuje za niego zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru zasiłku (czyli przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy). Istnieje jednak możliwość zmiany jego wysokości, poprzez rezygnację z wcześniejszego 100-procentowego zasiłku w czasie urlopu macierzyńskiego. Wówczas miesięczny zasiłek przez okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego będzie wynosił zawsze 81,5% podstawy wymiaru zasiłku. Aby wybrać taką opcje, należy złożyć wniosek w terminie nie później niż 21 dni po porodzie.
Pracownik może łączyć urlop rodzicielski z pracą w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego etatu. Jako pracodawca powinieneś uwzględnić taki wniosek. Nie musisz jednak tego zrobić, gdy nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy w firmie lub rodzaj wykonywanej pracy.
Rodzice dziecka mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego jednocześnie. Urlop rodzicielski powinien zostać wykorzystany nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat. Jeżeli pracownik lub pracownica w związku z przyjęciem dziecka na wychowanie korzystali z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, mogą wykorzystać urlop rodzicielski, który przysługuje po wykorzystaniu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za ten okres.
Inne formy wsparcia dla rodziców
Świadczenia w programie Aktywny rodzic przysługują do ukończenia przez dziecko 3. roku życia. Można to zrobić od miesiąca, w którym dziecko kończy 12. Wniosek o przyznanie świadczenia składasz jeden raz - nie trzeba tego robić co miesiąc. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznaje świadczenie Aktywny rodzic bez konieczności wydawania decyzji. Informacja o przyznaniu świadczenia pojawi się na profilu osoby, która złożyła wniosek, w systemie teleinformatycznym ZUS. Świadczenie jest przyznawane na okres od 12. do 35.
Jeśli dzieckiem opiekuje się niania, babcia lub dziadek, możesz z nimi zawrzeć umowę uaktywniającą. Zawarcie umowy nie jest jednak warunkiem otrzymania świadczenia. Umowa uaktywniająca jest zawierana w formie pisemnej między nianią a rodzicami albo rodzicem samotnie wychowującym dziecko. Nianią może być każda osoba fizyczna sprawująca opiekę nad dzieckiem.
Rodzice dziecka mają prawo do urlopu wychowawczego, czyli do dodatkowego, bezpłatnego urlopu, który można wykorzystać do ukończenia przez dziecko 6 lat. Urlop wychowawczy wynosi łącznie 36 miesięcy i przysługuje zarówno mamie, jak i tacie dziecka, ale w ramach 3-letniego urlopu, 1 miesiąc przeznaczony jest wyłącznie dla drugiego rodzica. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z partnerów, dlatego niewykorzystany przez drugiego rodzica 1 miesiąc urlopu - przepada.
Jeżeli dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności, wymiar urlopu wychowawczego jest wydłużony dodatkowo o 36 miesięcy i łącznie wynosi 72 miesiące. Urlop wychowawczy ma umożliwić rodzicowi lub opiekunowi sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. W czasie urlopu wychowawczego pracownik może pracować w twojej lub innej firmie, podjąć naukę, uczestniczyć w szkoleniach czy podjąć inną działalność, na przykład gospodarczą, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
Opieka nad dzieckiem - to dwa dni (lub 16 godzin) w roku kalendarzowym, które należą się mamie lub tacie dziecka do ukończenia przez nie 14 lat. Rodzicom przysługują łącznie dwa dni - bez względu na to, ile dzieci wychowują.
Uzupełniający urlop macierzyński - nowe przepisy
19 marca 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1871). Ustawa wprowadza do Kodeksu pracy nowe uprawnienie dla pracowników - rodziców dzieci przedwcześnie urodzonych oraz dzieci urodzonych w terminie, ale wymagających długotrwałej hospitalizacji - uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Nowe uprawnienie rekompensuje pracownikom - rodzicom dzieci przedwcześnie urodzonych oraz pracownikom - rodzicom dzieci urodzonych w terminie, ale wymagającym hospitalizacji brak możliwości przerwania urlopu macierzyńskiego do upływu 8 tygodni po porodzie.
Uzupełniający urlop macierzyński będzie wykorzystywany bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, na wniosek uprawnionych pracowników-rodziców.
Celem wprowadzenia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego jest zrekompensowanie pracownikom - rodzicom dzieci przedwcześnie urodzonych oraz długotrwale hospitalizowanych braku możliwości przerwania urlopu macierzyńskiego do upływu 8 tygodni po porodzie. W związku z tym, że pracownica najczęściej spędzała urlop macierzyński w szpitalu, przy inkubatorze opiekując się chorym noworodkiem, ciężko jej było w pełni nawiązać relację emocjonalną z dzieckiem i doświadczyć radości z macierzyństwa. Dzięki wprowadzeniu uzupełniającego urlopu macierzyńskiego pracownicy - rodzice zyskają więcej czasu na spędzenie go z dzieckiem w domu, nawiązanie z nim emocjonalnej więzi. Urlop ułatwi także dalsze leczenie dziecka czy rehabilitację. Jest to dodatkowy czas dla pracowników - rodziców dziecka przedwcześnie urodzonego, który wykorzystają bez konieczności brania urlopu wypoczynkowego czy innego zwolnienia z pracy.
Z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego mogą skorzystać pracownicy - rodzice dzieci urodzonych przedwcześnie oraz pracownicy - rodzice dzieci urodzonych w terminie, ale wymagających hospitalizacji.
Pracownicy - rodzice dzieci urodzonych po ukończeniu 37 tygodnia ciąży, których dziecko będzie wymagało hospitalizacji od 5 - go dnia od dnia porodu do upływu 8-go tygodnia po porodzie. Wówczas uzupełniający urlop macierzyński będzie przysługiwał w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu w okresie od 5 dnia po porodzie do upływu 8 tygodnia po porodzie pod warunkiem, że pobyt dziecka w szpitalu będzie wynosił przynajmniej 2 kolejne dni, przy czym pierwszy z tych dni będzie przypadał w okresie od 5. do 28. dnia po porodzie.
Świadczenie rodzicielskie jest odpowiednikiem zasiłku macierzyńskiego, z którego mogą skorzystać osoby nieubezpieczone, niezatrudnione. W związku z powyższym, mając na uwadze wprowadzane ustawą z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1871) zmiany do Kodeksu pracy polegające na wprowadzeniu uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, za który będzie przysługiwał zasiłek macierzyński, zasadne jest, aby analogiczne zmiany zostały również wprowadzone przy przyznawaniu świadczenia rodzicielskiego. Prawo do świadczenia rodzicielskiego zostanie wydłużone odpowiednio o te same okresy wskazane w nowelizowanych przepisach Kodeksu pracy.
W myśl art. 180 § 1 Kodeksu Pracy prawo do urlopu macierzyńskiego przysługuje z mocy prawa pracownicy, która urodziła dziecko w trakcie trwania stosunku pracy, w wymiarze zależnym od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Zatem, w sytuacji jeżeli matka dziecka nie pozostawała w stosunku pracy na dzień urodzenia dziecka, to nie nabyła prawa do urlopu macierzyńskiego, a w konsekwencji nie nabędzie prawa do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego z tytułu pobytu dziecka w szpitalu. Jednakże osobom bezrobotnym, nieubezpieczonym, pracującym na umowę cywilnoprawną (np. umowę o dzieło) czy studiującym, w myśl ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 i 858) przysługuje świadczenie rodzicielskie, które zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 1871) zostanie wydłużone.
Osobom bezrobotnym, pracującym na umowę cywilnoprawną (np. umowę o dzieło) czy studiującym, w myśl ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 i 858) przysługuje świadczenie rodzicielskie, które zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 1871) zostanie wydłużone.
Uzupełniający urlop macierzyński nie jest obowiązkowy, jest fakultatywny.
W przypadku pracowników - rodziców, których dziecko urodziło się po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 6 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy, tj. przed dniem 19 marca 2025 r,. obowiązują przepisy przejściowe do ustawy z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1871). Zatem zgodnie z przepisami przejściowymi, a mianowicie zgodnie z art. 26 ustawy pracownicy, którzy w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy są uprawnieni do korzystania lub korzystają z urlopu macierzyńskiego albo urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, mają prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, o którym mowa w dodawanym art. 1802 albo art. 183 § 31 ww. ustawą. Uzupełniający urlop macierzyński jest wówczas udzielany jednorazowo na wniosek składany w postaci papierowej lub elektronicznej przez pracownicę albo pracownika - ojca wychowującego dziecko najpóniej w ostatnim dniu urlopu macierzyńskiego albo urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.
W tym przypadku pracownicy rodzice powinni uzyskać zaświadczenie ze szpitala odpowiednio wcześniej na podstawie karty informacyjnej leczenia szpitalnego o pobycie dziecka w szpitalu lub na podstawie karty pacjenta i jego historii choroby, którą przechowuje szpital.
Osoby ubezpieczone składają dokumenty niezbędne do ustalenia prawa i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego na zasadach określonych przepisami ustawy zasiłkowej, analogicznie jak w przypadku innych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, w tym m.in. Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy zasiłkowej płatnicy składek wypłacają zasiłki w terminach przyjętych dla wypłaty wynagrodzeń lub dochodów, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych na bieżąco po stwierdzeniu uprawnień.
W praktyce oznacza to, że dokumenty niezbędne do ustalenia prawa do zasiłku macierzyńskiego (w tym m.in. za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego) ubezpieczeni będący pracownikami powinni przekazać do pracodawcy. W przypadku kiedy płatnikiem zasiłku jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pracodawca przekazuje niezbędne dokumenty do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ubezpieczeni niebędący pracownikami, których płatnikiem zasiłku jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, np. osoby prowadzące pozarolniczą działalność, składają wniosek o zasiłek macierzyński za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wniosek powinien zostać złożony przed terminem rozpoczęcia korzystania z zasiłku, tj.
Uzupełniający urlop macierzyński jest udzielany jednorazowo na wniosek składany pracodawcy w postaci papierowej lub elektronicznej przez pracownicę albo pracownika - ojca wychowującego dziecko w terminie nie krótszym niż 21 dni przed zakończeniem korzystania z urlopu macierzyńskiego. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek (art. 1802 § 4 k.p.). Wniosek o zasiłek macierzyński może być złożony w postaci pisemnej lub elektronicznej.
Zaświadczenie zawiera informacje o okresie pobytu dziecka w szpitalu, tygodniu ciąży, w którym urodziło się dziecko oraz jego masie urodzeniowej. Zaświadczenie wydaje szpital, w którym dziecko było hospitalizowane na podstawie dokumentacji medycznej. Zatem zaświadczenie może wystawić lekarz, położna, pielęgniarka lub administracja szpitala. W przypadku dzieci urodzonych po dniu wejścia w życie ustawy zaświadczenie będzie wystawiane od razu podczas wypisu dziecka ze szpitala wraz z kartą informacyjną.
Zgodnie z art. 1802 § 5 k.p., do wniosku o udzielenie uzupełniającego urlopu macierzyńskiego dołącza się zaświadczenie wydane przez szpital, w którym przebywało dziecko. Zaświadczenie będzie wydawane przez szpital, w którym dziecko było hospitalizowane podczas wypisu dziecka ze szpitala wraz z kartą informacyjną. W przypadku gdy pracowników - rodziców będą obowiązywały przepisy przejściowe do ustawy z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1871) konieczne jest zwrócenie się do szpitala z prośbą o wydanie zaświadczenia o zakończonej hospitalizacji dziecka na podstawie dokumentacji medycznej dziecka.
Zasady dotyczące ochrony pracownika przed zwolnieniem będą takie same jak podczas korzystania z urlopu macierzyńskiego. Tak. Tak, pracownica albo pracownik ojciec wychowujący dziecko będzie miał prawo do powrotu do pracy na dotychczas zajmowane stanowisko tak, jak jest to obecnie podczas korzystania z urlopu macierzyńskiego. Będą obowiązywały takie same zasady.
Zasady przyznawania prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego w okresie przejściowym reguluje art. 27 ustawy z dnia 6 grudnia 2024 r. Ubezpieczeni, którzy w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks Pracy oraz niektórych innych ustaw są uprawnieni do korzystania lub korzystają z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego albo urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, mają prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Zasiłek macierzyński za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego jest przyznawany jednorazowo na wniosek złożony najpóźniej w ostatnim dniu korzystania z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego albo urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Dokumenty niezbędne do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego w okresie przejściowym będą składane na ogólnych zasadach określonych w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r.
W przypadku gdy rodzice nie będą posiadali zaświadczenia wydanego przez szpital, ponieważ ich dziecko było hospitalizowane wcześniej, na etapie gdy przepisy dotyczące uzupełniającego urlopu macierzyńskiego były procedowane, a 19 marca 2025 r. będą ostatniego dnia na urlopie macierzyńskim, powinni udać się odpowiednio wcześniej (np.
Zasady ustalania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego są takie same jak w przypadku innych świadczeń z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Konieczne jest zsumowanie wszystkich dni pobytu dziecka w szpitalu, np. W pierwszej kolejności sumujemy wszystkie tygodnie, a następnie dni. W naszym przypadku dziecko przebywało 4 tygodnie i 6 dni. Zatem pracownikom - rodzicom będzie przysługiwał uzupełniający urlop macierzyński w wymiarze 5 tygodni, ponieważ 4 tygodnie i 6 dni zaokrągliliśmy w górę do pełnego tygodnia.
Nie trzeba wycofywać wniosku o urlop rodzicielski, żeby móc skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Uzupełniający urlop macierzyński jest udzielany jednorazowo na wniosek składany w postaci papierowej lub elektronicznej przez pracownicę albo pracownika - ojca wychowującego dziecko w terminie nie krótszym niż 21 dni przed zakończeniem korzystania z urlopu macierzyńskiego. We wniosku o udzielenie uzupełniającego urlopu macierzyńskiego określa się termin zakończenia urlopu macierzyńskiego. Jednakże w przypadku gdy dziecko urodziło się przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 19 marca 2025 r., będą obowiązywały przepisy przejściowe.
Pracownica w ciąży zamierzała pracować do dnia porodu, ale na cztery tygodnie przed jego terminem nie przyszła już do pracy. Nie chce jednak zasiłku chorobowego (nie otrzymała nawet zwolnienia lekarskiego), tylko od razu zasiłek macierzyński. TAK. Zasiłek macierzyński należny jest pracownicy przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy m.in. jako okres urlopu macierzyńskiego, który w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie przysługuje w wymiarze 20 tygodni. Stanowi o tym art. 29a ust. 1 ustawy zasiłkowej, z uwzględnieniem art. 180 § 1 pkt 1 i art. 1831 § 1 Kodeksu pracy.
Z reguły pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest dzień porodu, chyba że pracownica skorzysta z urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu. Jeśli pracownica skorzysta z uprawnienia do urlopu macierzyńskiego przed porodem, po porodzie przysługuje jej urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem, aż do wyczerpania pełnego wymiaru tego urlopu (np. 20 tygodni).
Gdy pracownica, ubiegając się o zasiłek macierzyński przed przewidywaną datą porodu, nie wystąpi z pisemnym wnioskiem o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w pełnym należnym jej wymiarze, to zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego będzie jej przysługiwał w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Ginekolog-położnik wyjaśnia kwestię urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w Ameryce
tags: #czy #jesli #w #momencie #porofu #jestem