Prawo do zasiłku chorobowego jest świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia społecznego, które przysługuje osobie niezdolnej do pracy. Jednakże, w pewnych sytuacjach, aktywność zawodowa, nawet jeśli ma charakter sporadyczny, może wpłynąć na prawo do otrzymywania tego świadczenia. Szczególne wątpliwości pojawiają się w kontekście osób pełniących funkcje w radach nadzorczych spółek.
Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ubezpieczony, który w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Są to dwie odrębne przesłanki, z których spełnienie jednej powoduje utratę prawa do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że praca zarobkowa w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej to "praca" w potocznym tego słowa znaczeniu, w tym także wykonywanie różnych czynności na podstawie różnych stosunków prawnych o charakterze cywilnoprawnym. Wykonywanie czynności członka rady nadzorczej spółki prawa handlowego na podstawie łączącego go z tą spółką stosunku organizacyjnego stanowi pracę zarobkową, jeśli członkowi temu zostanie przyznane z tego tytułu wynagrodzenie.
Podkreśla się również, że skoro w świetle brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, nie ma znaczenia, czy konkretna praca jest podejmowana w celu zarobkowym, a więc czy osiągnięcie dochodu było głównym motywem jej podjęcia. W orzecznictwie dominuje stanowisko przypisujące zarobkowy charakter każdej działalności przynoszącej jakikolwiek dochód. Nie dotyczy to jedynie sporadycznych, incydentalnych i wymuszonych okolicznościami przejawów aktywności zawodowej.
W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że sporadyczna, incydentalna lub wymuszona okolicznościami sprawy aktywność zawodowa (np. udział w posiedzeniach rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej) może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego.
W sprawie o sygn. akt II UK 274/13 rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy skarżący powołał się na okoliczność, że - jako jedyny przedstawiciel Skarbu Państwa w radzie nadzorczej Telewizji Polskiej SA (art. 28 ust. 1 in fine ustawy o radiofonii i telewizji) - "nadzorował wypełnianie przez ten podmiot swojej misji zleconej przez ustawodawcę", a celem uczestniczenia w posiedzeniach rady nadzorczej było "zadośćuczynienie wezwaniu skierowanemu do skarżącego przez Ministra Skarbu do udzielenia mu wyjaśnień odnośnie [do] posiedzeń rady", co - w ocenie skarżącego - stanowiło "wezwanie do podjęcia określonych działań w celu ochrony interesu publicznego" przez "wzięcie udziału w posiedzeniach rady" i powinno być rozumiane "jako okoliczności wymuszające określoną działalność".
Zdaniem Sądu Najwyższego ma znaczenie przyczyna, dla jakich ubezpieczony wziął udział w posiedzeniach rady nadzorczej. Po pierwsze publiczna telewizja realizuje funkcję publiczną w zakresie określonym w art. 21 i następnych ustawy o radiofonii i telewizji oraz że spółki określone w art. 21 ust. 1-3 tej ustawy mają publiczny charakter i w związku z tym ich podstawowy cel nie jest gospodarczy, po drugie - do szczególnych obowiązków rady nadzorczej Telewizji Polskiej SA, obok zadań określonych w art. 382 i art. 383 k.s.h. w związku z art. 26 ust. 4 ustawy o radiofonii i telewizji, należy wnioskowanie o powołanie oraz odwołanie członków zarządu (art. 27 ust. 3 i 6 ustawy o radiofonii i telewizji) i przeprowadzenie konkursu na kandydatów na członków zarządu (art. 27 ust. 4 tej ustawy), z wykonaniem których niewątpliwie wiążą się interesy Skarbu Państwa reprezentowanego w radzie przez członków powołanych do jej składu przez organy państwa oraz po trzecie - usprawiedliwiony (np. niezdolnością do pracy) brak uczestnictwa w posiedzeniach rady nie pozbawiałby skarżącego ani prawa do wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, ani prawa do zasiłku chorobowego w znacznie wyższej wysokości. Gdyby bowiem skarżący uchylił się od wykonania ewentualnego wezwania go przez Ministra Skarbu Państwa "do podjęcia określonych działań w celu ochrony interesu publicznego" i pobrał wynagrodzenie przysługujące mu z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej mimo niestawiennictwa na żadnym z formalnie zwołanych posiedzeń rady, to nie można byłoby mówić o wzajemności wykonanej "pracy" i osiągniętego "zarobku", a w konsekwencji o wykonywaniu przez niego pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.
Warto jednak zaznaczyć, że członek rady nadzorczej, któremu przyznano wynagrodzenie z tego tytułu, które co ważniejsze pobierał, a zwłaszcza członek rady nadzorczej delegowany do stałego indywidualnego wykonywania czynności nadzorczych, pobierający z tego tytułu wynagrodzenie, świadczy "pracę zarobkową" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.
Na łagodniejsze traktowanie mogą liczyć członkowie rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych. W wyroku z 4 listopada 2009 r. (I UK 140/09) Sąd Najwyższy wskazał, że uczestnictwo w posiedzeniach RN spółdzielni mieszkaniowej, jakkolwiek uprawniające do otrzymania określonego ryczałtu miesięcznego, nie może być uznane za pracę zarobkową w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Uczestnictwo w posiedzeniach RN spółdzielni mieszkaniowej jest formą społecznej działalności niektórych członków tej spółdzielni podejmowanej w interesie i na rzecz wszystkich pozostałych osób będących członkami tego dobrowolnego i samorządnego zrzeszenia.
Jednocześnie, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 lutego 2014 r. (SK 18/13) wskazał, że pracą zarobkową, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, jest każda aktywność ludzka, niezależnie od stosunku prawnego, w ramach której jest realizowana, skutkująca uzyskaniem dochodu.
W przypadku, gdy udział pracownika w posiedzeniach rady nadzorczej ma charakter sporadyczny, to otrzymywanie wynagrodzenia za udział w posiedzeniach rady w trakcie pobierania zasiłku i świadczenia rehabilitacyjnego nie powoduje utraty do nich prawa. Zasadniczo w tych okolicznościach ZUS nie powinien pozbawić pracownika zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego, ponieważ pracownik nie podejmuje pracy zarobkowej, lecz w zależności od potrzeb pełni funkcję społeczną (nie jest to systematyczne).
Ocena tych okoliczności jest jednak kwestią indywidualną w razie ewentualnej kontroli ZUS i żądania zwrotu zasiłku. Jeżeli jednak udział pracownika w posiedzeniach rady nadzorczej ma charakter stały i systematyczny, takie działania pracownika mogą zostać uznane za wykonywanie pracy zarobkowej ze skutkiem w postaci pozbawienia prawa do świadczeń.
Istotne jest również to, czy pełnienie funkcji członka rady nadzorczej ma stały, systematyczny charakter. Jeżeli tak, to takie działania pracownika mogą zostać uznane za wykonywanie pracy zarobkowej ze skutkiem w postaci pozbawienia prawa do świadczeń.
Artykuł 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej nie wprowadza jakichkolwiek kryteriów jego zastosowania odnoszących się do poziomu uzyskiwanych przychodów (dochodów) ubezpieczonego, pobierającego zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy, które mogłyby wyłączać jego zastosowanie. Decydujące znaczenie ma bowiem kontekst sytuacyjny.
Przyznanie prawa do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy zastępuje utracony zarobek, a więc pracownik powinien powstrzymać się w tym okresie od wykonywania każdej pracy zarobkowej.
W przypadku wątpliwości co do wpływu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej na prawo do zasiłku chorobowego, zaleca się skonsultowanie się z prawnikiem lub pracownikiem ZUS.
Afera Po Wystąpieniu Kosiniaka-Kamysza! Tusk WYRZUCI Go Z Rządu?
Przykładowa tabela z analizą sytuacji
| Rodzaj aktywności | Charakter | Potencjalny wpływ na zasiłek chorobowy | Podstawa prawna/orzecznictwo |
|---|---|---|---|
| Udział w posiedzeniach rady nadzorczej spółki prawa handlowego | Gdy członkowi przyznano wynagrodzenie | Utrata prawa do zasiłku chorobowego (uznawane za pracę zarobkową) | Art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, wyrok SN z 20.01.2005 r. (I UK 154/04) |
| Udział w posiedzeniach rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej | Sporadyczny, incydentalny, forma działalności społecznej | Zazwyczaj brak wpływu na prawo do zasiłku chorobowego | Wyrok SN z 4.11.2009 r. (I UK 140/09) |
| Aktywność zawodowa wymuszona okolicznościami (np. reprezentowanie interesu publicznego) | Sporadyczna, incydentalna | Może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego | Sygn. akt II UK 274/13 |
Podsumowując, kluczowe znaczenie dla oceny prawa do zasiłku chorobowego ma charakter i częstotliwość wykonywania czynności członka rady nadzorczej, a także cel, w jakim są one podejmowane. Sporadyczna aktywność o charakterze społecznym zazwyczaj nie pozbawia prawa do świadczeń, podczas gdy regularne pełnienie funkcji zarobkowych może to prawo ograniczyć.
tags: #zasilek #chorobowy #z #zus #po #rozwiazaniu