Szkoła niepubliczna przy stowarzyszeniu od września br. otworzyła pogimnazjalne szkoły dzienne.
Na podstawie jakich umów należy zatrudnić nauczycieli? Na jaki okres powinno się zawrzeć takie umowy (semestr, rok, miesiąc)?
Nauczycieli należy zatrudnić na podstawie umów zlecenia.
Rodzaje umów cywilnoprawnych: umowa o dzieło a umowa zlecenie
Umowa o dzieło i umowa zlecenia są umowami cywilnoprawnymi.
Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia - art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) - dalej k.c.
Oznacza to, że w przypadku umowy o dzieło mamy do czynienia z tzw. umową rezultatu, czyli umową, której przedmiotem jest wykonanie określonego, skończonego dzieła (przy czym dzieło może mieć charakter materialny albo niematerialny).
W przypadku umowy zlecenia, przedmiotem tej umowy jest wykonanie określonej czynności - usługi na rzecz dającego zlecenie.
Zgodnie bowiem z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie, natomiast ogólnie zasadą jest, że przepisy o zleceniu stosuje się odpowiednio do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami (art. 750 k.c.).
Umowa ta jest więc tzw. umową starannego działania, gdzie nacisk położony jest nie na rezultat, ale wykonywanie określonych czynności zgodnie z umową.
Charakter pracy nauczyciela a rodzaj umowy
Nauka, przekazywanie wiedzy jest określonym procesem, na który składa się wykonywanie szeregu powtarzalnych i takich samych zadań jak prowadzenie lekcji, sprawdzanie prac uczniowskich, ale także nadzór i opieka nad uczniami w czasie zajęć i pomiędzy nimi, gdy przebywają w szkole.
Trudno więc uznać, że praca nauczyciela w pełnym zakresie (a więc obejmująca obowiązki zarówno dydaktyczne i wychowawcze) mogłaby być przedmiotem umowy o dzieło.
Nawet gdyby przyjąć, że treścią umowy jest przeprowadzenie szeregu zajęć, to okoliczność wykonywania umowy o współpracy mającej za przedmiot powtarzalne i takie same usługi, świadczone systematycznie, za stałym wynagrodzeniem, nie pozwala jednocześnie uznać, że są wykonywane odrębne (indywidualne) umowy o dzieło (por. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2011 r., II UK 315/10, OSNP 2012/9-10/127).
Okres zatrudnienia nauczycieli
Ponieważ cykl nauki w szkołach feryjnych ma charakter roczny (rok szkolny) nauczycieli w takim przypadku powinno się zatrudniać raczej na rok (rozumiany jako rok szkolny od września do końca sierpnia następnego roku).
Zasada ta nie ma jednak charakteru obligatoryjnego i nie wynika bezpośrednio z przepisów prawa.
Zatrudnianie członków zarządu stowarzyszenia
Od 20 maja 2016 r. obowiązują nowe przepisy dotyczące zatrudniania i wynagradzania członków zarządu stowarzyszeń.
Wcześniej istniały wątpliwości czy członkowie stowarzyszenia mogą w ogóle być przez nie zatrudnieni, a w szczególności czy członkowie zarządu mogą pobierać wynagrodzenie za pełnienie funkcji we władzach.
Wynikało to z ogólnej zasady, że stowarzyszenie opiera działalność na pracy społecznej swoich członków.
W konsekwencji, zdarzały się przypadki odmowy rejestracji stowarzyszeń, których statuty przewidywały możliwość zatrudniania swoich członków.
Należy pamiętać, że przyznanie wynagrodzenia członkom zarządu jest możliwe jedynie gdy statut stowarzyszenia zawiera odpowiednie postanowienia w tym zakresie.
Może on szczegółowo określać krąg osób uprawnionych i wysokość wynagrodzenia bądź jedynie wskazywać, że będzie to ustalane w uchwałach walnego zebrania członków lub komisji rewizyjnej.
Zawarcie umowy pozwala na doprecyzowanie zakresu praw i zadań członka zarządu oraz jego czasu pracy, a także nałożenia dodatkowych obowiązków, np. szczegółowego obowiązku zachowania poufności.
Wiąże się także z obowiązkiem wypłacania co najmniej minimalnego wynagrodzenia miesięcznego na umowie o pracę bądź minimalnej stawki godzinowej na umowie cywilnoprawnej.
Umowa o pracę vs. umowa cywilnoprawna dla członka zarządu
Przy wyborze rodzaju umowy o pracę w grę wchodzić będzie przede wszystkim umowa na czas nieokreślony lub czas określony.
Obie umowy przewidują zbliżone uprawnienia pracownicze.
Poza samym okresem trwania, istnieją także różnice w ich rozwiązywaniu.
Wypowiadając umowę na czas nieokreślony, stowarzyszenie musi podać uzasadnioną przyczynę, która w razie sporu sądowego może być weryfikowana pod kątem doniosłości, prawdziwości, konkretności i aktualności.
Należy uznać, że taką przyczyną może być samo odwołanie danej osoby z zarządu stowarzyszenia (zakończenie stosunku korporacyjnego), w szczególności gdy w umowie stanowisko pracy było określone wyłącznie jako członek zarządu (a nie dodatkowo np. dyrektor do spraw organizacyjnych).
Natomiast wypowiedzenie umowy o pracę na czas określony w ogóle nie wymaga wskazania przyczyny.
W zależności od ilości pracy, możliwe jest zatrudnienie na umowie o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Zatrudnienie na etacie wiąże się z obowiązkiem przestrzegania wszystkich norm ochronnych wynikających z prawa pracy.
Pracownikom należy zagwarantować płatne urlopy wypoczynkowe, minimalne okresy odpoczynku dobowego i tygodniowego, należności z tytułu podróży służbowych, obowiązkowe badania lekarskie i szkolenia BHP, itd.
Co do zasady, ich odpowiedzialność względem pracodawcy jest ograniczona do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia (z wyjątkiem wyrządzenia szkody z winy umyślnej).
Pewne grupy pracowników są chronione przed wypowiedzeniem umowy.
W zależności od sposobu wykonywania pracy przez członka zarządu, można zaproponować mu zatrudnienie na podstawie umowy cywilnoprawnej.
Jest to możliwe jeśli nie podlega znacznemu bieżącemu nadzorowi i ma istotny zakres samodzielności w decydowaniu o sposobie, czasie i miejscu wykonywania swoich poszczególnych zadań.
W praktyce, zwykle jest to dopuszczalne, bowiem istotą sprawowania funkcji w zarządzie jest brak bezpośredniego podporządkowania.
W umowie cywilnoprawnej strony mogą swobodnie ustalić zasady współpracy, np. zakres zadań, godziny pracy, płatną przerwę w wykonywaniu obowiązków (urlop) czy zasady odpowiedzialności stron i rozwiązania umowy.
Nie mają bowiem zastosowania przepisy prawa pracy.
Podpisywanie umów przez członków zarządu
W imieniu stowarzyszenia, jako pracodawcy albo zleceniodawcy, umowę z członkiem zarządu może podpisać jedynie członek organu kontroli wewnętrznej (komisji rewizyjnej) wskazany w uchwale tego organu lub pełnomocnik powołany uchwałą walnego zebrania członków stowarzyszenia.
Warto pamiętać, że takiej umowy nie może podpisać np. inny członek zarządu.
Konsekwencje odwołania lub rezygnacji z zarządu
Statuty stowarzyszeń często przewidują możliwość odwołania lub rezygnacji członka zarządu bądź zawieszenia go w czynnościach.
W przypadku odwołania lub rezygnacji z zarządu umowa o pracę nie rozwiązuje się automatycznie.
Konieczne jest jej odrębne wypowiedzenie.
Zatem może dojść do sytuacji, w której stosunek korporacyjny ustanie w trybie natychmiastowym, ale stosunek pracy będzie trwał jeszcze przez okres wypowiedzenia umowy, np. 3 miesiące.
Oznacza to, że dana osoba nie sprawuje już funkcji w zarządzie, ale pozostaje pracownikiem stowarzyszenia i przysługuje jej wynagrodzenie z umowy.
Podobnie jest w przypadku zawieszenia członka zarządu w czynnościach.
W takich sytuacjach, pracownik jest zwykle formalnie zwalniany z obowiązku świadczenia pracy.
W zależności od sytuacji, dopuszczalne może być także powierzenie mu innych obowiązków odpowiadających jego kwalifikacjom.
Nie może ono jednak trwać dłużej niż 3 miesiące w roku kalendarzowym ani powodować obniżenia należnego wynagrodzenia.
Natomiast umowa cywilnoprawna może przewidywać automatyczne rozwiązanie w trybie natychmiastowym w przypadku odwołania lub rezygnacji z zarządu.
Może także zawierać szczegółowe zapisy pozbawiające członka zarządu wynagrodzenia w szczególnych okolicznościach.
Utrata prawa do zasiłku chorobowego
W praktyce, istotną kwestią jest ograniczenie możliwości wykonywania czynności w zarządzie w okresie zwolnienia lekarskiego.
Zgodnie z przepisami, pracownik traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia w przypadku wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy.
W orzecznictwie przyjmuje się, że za pracę zarobkową może być uznane także wykonywanie czynności na podstawie stosunku korporacyjnego.
Dlatego ZUS może zobowiązać członka zarządu do zwrotu zasiłku jeśli ustali, że wykonywał on w tym czasie jakiekolwiek czynności na rzecz stowarzyszenia, nawet jeśli nie były to obowiązki wynikające bezpośrednio z umowy (tylko np. ze statutu).
Przykładowo, w jednym z wyroków Sąd Najwyższy uznał, że samo podpisywanie dokumentów przez prezesa w trakcie zwolnienia, choć były także inne osoby uprawnione do ich podpisywania, może prowadzić do utraty zasiłku.
Jedynie w drodze wyjątku, sporadyczna i wymuszona okolicznościami aktywność zawodowa może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego.
W innym bowiem wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że samo podpisywanie faktur i innych dokumentów niezbędnych do prowadzenia działalności, w sytuacji gdy nie ma możliwości jej zawieszenia w okresie zwolnienia, można uznać za działalność, która nie ma zarobkowego charakteru i dlatego nie uzasadnia utraty prawa do zasiłku.
Szkoła publiczna prowadzona przez inne podmioty niż jednostka samorządu terytorialnego
Z art. 80 ust. 3 ustawy o systemie oświaty nie można wywieść normy, iż szkoła publiczna prowadzona przez osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego, z tego tylko względu, jest szkołą innego rodzaju niż szkoła prowadzona przez jednostkę samorządu terytorialnego.
W ocenie NSA takie rozumienie powyższego przepisu pozbawia go jakiegokolwiek znaczenia prawnego, ponieważ z góry zakłada, że podmioty inne niż jednostki samorządu terytorialnego nie mogą prowadzić szkoły publicznej tego samego typu i rodzaju co szkoły prowadzone przez jednostkę samorządu terytorialnego.
Przy takim rozumieniu art. 80 ust. 3 ww. ustawy przepis ten byłby zbędny.
Dotacje z budżetu samorządów
Dokonując wykładni art. 80 ust. 3 ustawy Sąd wskazał, że typ i rodzaj szkoły, o którym mowa w tym przepisie nie zależy od tego czy szkołę publiczną prowadzi jednostka samorządu terytorialnego, czy inny podmiot.
Zróżnicowanie wysokości dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w art. 80 ust. 3 ustawy zależy wyłącznie od tego czy jednostka ta obowiązana do prowadzenia odpowiedniego typu i rodzaju szkół prowadzi, czy nie szkołę danego typu i rodzaju.
Jeżeli jednostka samorządu terytorialnego prowadzi szkołę tego samego typu i rodzaju co szkoła publiczna prowadzona przez inny podmiot niż jednostka samorządu terytorialnego, to takiej szkole publicznej przysługują na każdego ucznia dotacje z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w wysokości równej wydatkom bieżącym przewidzianym na jednego ucznia w szkole tego samego typu i rodzaju prowadzonej przez tę jednostkę samorządu terytorialnego.
Regulacja taka ma swoje umocowanie właśnie w tym, że prowadzenie szkół publicznych odpowiedniego typu i rodzaju jest obowiązkiem jednostek samorządu terytorialnego, który to obowiązek może być prowadzony zastępczo przez prowadzenie szkół publicznych przez podmioty inne niż jednostki samorządu terytorialnego.
Za takim rozumieniem art. 80 ust. 3 ustawy przemawia dodatkowa analiza art. 2, art. 7 i art. 9.
W przepisach tych, zwłaszcza w art. 2, wyraźnie wskazuje się, że szkoły podstawowe jako typ szkoły mogą być szkołami różnego rodzaju (specjalne, integracyjne, z oddziałami integracyjnymi i sportowymi, sportowe i mistrzostwa sportowego).
Gospodarka finansowa szkół i przedszkoli publicznych
Zgodnie z art. 80 ustawy przedszkola, szkoły i placówki publiczne niewymienione w art. 79 prowadzą gospodarkę finansową według zasad określonych przez organ lub podmiot prowadzący szkołę (ust. 1).
Z kolei jak wynika z art. 80 ust. 3 szkoły, o których mowa w ust. 1, otrzymują na każdego ucznia dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego obowiązanej do prowadzenia odpowiedniego typu i rodzaju szkół, w wysokości równej wydatkom bieżącym przewidzianym na jednego ucznia w szkołach tego samego typu i rodzaju prowadzonych przez tę jednostkę samorządu terytorialnego (zdanie pierwsze).
W przypadku nieprowadzenia przez jednostkę samorządu terytorialnego szkoły tego samego typu i rodzaju podstawą ustalenia wysokości dotacji jest kwota przewidziana na jednego ucznia szkoły publicznej danego typu i rodzaju w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (zdanie drugie).
Brzmienie tego przepisu, zarówno zdanie pierwsze, jak i drugie, wyraźnie wskazuje na dwie możliwe sytuacje.
Pierwszą, gdy podmiot inny niż jednostka samorządu terytorialnego prowadzi szkołę publiczną tego samego typu i rodzaju co szkoła prowadzona przez jednostkę samorządu terytorialnego, oraz drugą, gdy jednostka samorządu terytorialnego nie prowadzi szkoły tego samego typu i rodzaju co szkoła publiczna prowadzona przez podmiot inny niż jednostka samorządu terytorialnego.
Typ i rodzaj szkoły, o którym mowa w art. 80 ust. 3 ustawy nie zależy zatem od tego czy szkołę publiczną prowadzi jednostka samorządu terytorialnego, czy inny podmiot.
Szkoła niepubliczna a współpraca z nauczycielem prowadzącym działalność gospodarczą
W opisanym przypadku nawiązanie współpracy będzie polegało na podpisaniu umowy z firmą nauczyciela.
W tej umowie należy określić zasady współpracy - ilość godzin, wynagrodzenie.
Będzie to faktura VAT, bowiem nauczyciel świadczący usługi dla placówki edukacyjnej nie może korzystać ze zwolnienia od podatku VAT.
Z uwagi na to, że nauczyciel na własny rachunek prowadzi działalność gospodarczą, szkoła nie odprowadza za niego podatków ani nie płaci składek ZUS.
Nauczyciel sam tego dokonuje w ramach rozliczania się z ww.
Dla szkoły taka forma jest dość atrakcyjna: nie ma kosztów w postaci składek ZUS, wynagrodzenia chorobowego za czas absencji, wynagrodzenia urlopowego - chyba że strony ustalą inaczej w umowie.
Reasumując, wystarczy umowa podpisana z firmą nauczyciela i od strony szkoły zaksięgowany rachunek jako koszt.
Należy zaznaczyć, że umowa pomiędzy szkołą a firmą nauczyciela nie może być umową o dzieło, bowiem nauczanie nie ma takiego charakteru.
Klasyfikacja szkół: publiczne i niepubliczne
W art. 8 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe określa się, że szkoła (i placówka) może być szkołą publiczną albo niepubliczną.
Dalej mówi, że może być ona zakładana i prowadzona przez jednostkę samorządu terytorialnego, inną osobę prawną albo osobę fizyczną i że jednostki samorządu terytorialnego mogą zakładać i prowadzić jedynie szkoły i placówki publiczne.
Dopiero teraz, na podstawie powyższych przepisów, można prawidłowo sklasyfikować szkoły ze względu na ich osoby, czyli tzw. organy prowadzące.
Zatem szkoły ogólnie dzielimy na publiczne i niepubliczne, a publiczne na te prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego oraz przez inne osoby - prawne i fizyczne.
Ten wstęp jest niezbędny do zdefiniowania rodzajów szkół w rozumieniu ich własności, determinowanej przez organy prowadzące.
Aby jednak podział nie był zbyt prosty, ustawa dotychczas zawierała dalsze, dodatkowe zapisy w art. 14.
Do września 2019 r. system oświaty przewidywał bowiem istnienie oprócz szkół publicznych również szkół niepublicznych z uprawnieniami szkół publicznych oraz szkół niepublicznych bez uprawnień szkół publicznych.
Dotychczasowy art. 14 ust. 3 przewidywał, że szkoła niepubliczna może uzyskać uprawnienia szkoły publicznej, jeśli spełni wymagania przez ustawę kryteria.
W związku z powyższym, niepubliczne szkoły podstawowe już od chwili powstania miały uprawnienia szkoły publicznej.
Inne szkoły niepubliczne mogły natomiast ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień.
Inne osoby prawne niż samorządy oraz osoby fizyczne mogą także zakładać szkoły będące szkołami publicznymi.
Wymaga to uzyskania zezwolenia właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego, której zadaniem jest prowadzenie szkół lub placówek publicznych odpowiednio danego typu lub rodzaju, wydanego po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty.
Zasady te uregulowane są w art. 88 ustawy Prawo oświatowe i w wydanym na podstawie delegacji ustawowej rozporządzeniu wykonawczym Ministra Edukacji Narodowej.
Inną możliwością „nabycia” prowadzenia bezpośrednio szkoły publicznej jest jej przekazanie przez samorząd do prowadzenia osobie prawnej lub fizycznej, co ma miejsce w przypadku małych szkół, zagrożonych zlikwidowaniem.
Uprawnienia szkół niepublicznych
Najważniejsze z punktu widzenia uczniów jest jednak to, że szkoły publiczne umożliwiają uzyskanie świadectw, certyfikatów, zaświadczeń, aneksów lub dyplomów państwowych.
Zatem wyłącznie szkoły publiczne i dotychczasowe szkoły niepubliczne o uprawnieniach szkół publicznych mogły wydawać świadectwa promocyjne lub świadectwa świadczące o ukończeniu danego typu szkoły, a w rezultacie jedynie uczniowie tych szkół mogli przystępować do egzaminów przeprowadzanych przez OKE.
Znowelizowany art. 14 ust. 3 obecnie określa wymagania, jakie musi spełnić szkoła niepubliczna.
Przestaje tym samym obowiązywać podział na szkoły niepubliczne mające uprawnienia publicznej oraz szkoły bez takich uprawnień.
Teraz każda szkoła niepubliczna będzie miała takie uprawnienia, ale oznacza to także, że szkoła najpierw musi spełnić określone wymagania, aby w ogóle rozpocząć działalność poprzez wpisanie do ewidencji.
Aby szkoła niepubliczna mogła zostać wpisana do ewidencji szkół niepublicznych, osoba zgłaszająca, czyli jej założyciel - organ prowadzący szkołę, winien przedstawić pozytywną opinię kuratora oświaty o spełnianiu wymagań zawartych w znowelizowanym art. 14 ust. 3 ustawy Prawo oświatowe.
Powyższe przepisy art. 14 uwidaczniają podstawowe różnice między szkołami publicznymi i niepublicznymi.
Wyrażają się one głównie w ich bezpłatności (publiczne) i możliwej odpłatności (niepubliczne) oraz zasadach rekrutacji.
W szkołach niepublicznych to wyłącznie organ prowadzący albo sama szkoła (dyrektor) określają, w jaki sposób rekrutacja jest prowadzona.
Nie muszą i zwykle nie uczestniczą w powszechnej rekrutacji prowadzonej przez samorządy, nie obowiązują ich także terminy i zasady, np.
Program nauczania i autonomia szkół niepublicznych
Przede wszystkim to wyłącznie szkoły publiczne oraz mające uprawnienia publicznej, a obecnie szkoły niepubliczne powstające na podstawie nowych przepisów mogą wydawać swoim uczniom świadectwa i dyplomy państwowe.
To niezmiernie ważne uprawnienie, gdyż tylko w takiej szkole absolwent może uzyskać świadectwo dojrzałości albo dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe, będący świadectwem i dyplomem (dokumentem) państwowym.
Natomiast realizacja obowiązku nauki przez uczniów, którzy nie ukończyli 18. roku życia, może być spełniona przez uczęszczanie zarówno do publicznej, jak i niepublicznej szkoły ponadpodstawowej, przy czym w tym drugim przypadku ustawa nie nakazuje (a raczej nie nakazywała), aby była to szkoła mająca uprawnienia szkoły publicznej.
Oczywiście w szkole nieposiadającej tych uprawnień uczeń nie uzyskiwał świadectwa państwowego.
Jak widać, w istocie szkoła niepubliczna według nowego modelu, a poprzednio niepubliczna mająca uprawnienia publicznej nie różni się znacząco pod względem programowym od właściwej szkoły publicznej, a te różnice, które istnieją, dotyczą zasad rekrutacji i odpłatności.
Co do realizacji programu nauczania obowiązuje ta sama podstawa programowa, jednak w przypadku szkoły niepublicznej większa jest swoboda w ustaleniu konkretnych zajęć i dodatkowych przedmiotów.
Szkoły niepubliczne są z natury zdecentralizowane, co odróżnia je od tych prowadzonych przez samorządy, które, szczególnie w większych jednostkach, takich jak duże miasta i powiaty, skupiają wiele szkół tego samego typu.
Determinuje to znacznie większą autonomię szkolnictwa niepublicznego, gdyż każdy prowadzący samodzielnie decyduje o prowadzonych przez siebie, często pojedynczych, szkołach.
Nawet „duże” organy prowadzące, takie jak stowarzyszenia, a wśród nich STO, które zrzeszają i prowadzą wiele szkół, mają ogromną samodzielność i od ich dyrektorów oraz np. kół terenowych zależy, jak ukształtuje się model danej szkoły.
W istocie to właśnie znacząca autonomia i niezależność szkół niepublicznych od woli samorządów, często przejawiających określony model polityczny czy światopoglądowy, jest tym podstawowym czynnikiem wyróżniającym.
Ma to także znaczenie w przypadku organizowania szkół sprofilowanych, np. jako wyznaniowe, gdyż w szkolnictwie publicznym obowiązuje model neutralności światopoglądowej, wynikający z rozdziału państwa od kościołów.
Różnice w prowadzeniu szkół
Podstawowym wyróżnikiem i różnicą pomiędzy szkołami publicznymi i niepublicznymi są zatem organy, które szkołę tworzą i prowadzą.
Publiczne mogą być zakładane przez JST lub osoby fizyczne i prawne, ale po uzyskaniu zezwolenia organu samorządu.
Niepubliczne tworzone są wyłącznie przez osoby fizyczne i prawne niebędące JST, ale po uzyskaniu wpisu do właściwej ewidencji, prowadzonej przez organ samorządu.
Wpis do ewidencji nie jest równoważny wydaniu zezwolenia, które ma w dużym stopniu charakter uznaniowy.
Karta Nauczyciela a szkoły niepubliczne
Co do zasady, przepisy ustawy. Karta Nauczyciela stosuje się wyłącznie w szkołach i placówkach publicznych, prowadzonych przez organy samorządowe oraz ministrów.
Dotyczy to szczególnie zasad zatrudniania, wynagradzania oraz pensum godzinowego.
W przypadku szkół publicznych prowadzonych przez inne osoby oraz szkół niepublicznych zastosowanie mają jedynie niektóre przepisy, spośród których największe znaczenia ma art. 10a, wprowadzony nowelizacją ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych od 1 września 2018 r., znowelizowany następnie od stycznia 2019 r.
Wprowadza on obowiązującą zasadę, że w szkołach niepublicznych nauczycieli zatrudnia się wyłącznie na podstawie stosunku pracy, co miało w założeniach spowodować „odpowiedni” wysoki poziom nauczania.
Wyjątkiem jest wykonywanie pracy do 4 godzin tygodniowo, co może być uregulowane umową cywilnoprawną.
Zatem dla nauczycieli w szkołach niepublicznych, nawet zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, stosuje się przepisy właściwe dla każdego innego pracownika z Kodeksu pracy, w tym o czasie pracy oraz wynagrodzeniu.
Statut szkoły i powoływanie dyrektora
Szkoły publiczne zakładane są na podstawie aktu założycielskiego, który określa ich typ lub rodzaj, nazwę i siedzibę.
Co do treści samego statutu szczegółowe wymagania zawarte zostały w art. 98 ustawy Prawo oświatowe w odniesieniu do szkół publicznych.
W szkole niepublicznej nie ma aktu założycielskiego, a jedynie wniosek organu prowadzącego o wpis do ewidencji, który składa się wraz z wymaganymi dokumentami, w tym ze statutem.
Inną zasadniczą różnicą pomiędzy szkołami publicznymi a niepublicznymi jest kwestia powoływania dyrektora i ustalania statutu szkoły.
Takimi właśnie przepisami są dotyczące powoływania, kwalifikacji i kompetencji dyrektora szkoły.
Artykuł 62 ustawy Prawo oświatowe określa, że dyrektorem może być nauczyciel mianowany lub dyplomowany.
Tu właśnie pojawiają się zasadnicze nieporozumienia, wynikające ze zbyt niedokładnego rozumienia tego i następnych przepisów.
Zawarte one są mianowicie w rozdziale 3, noszącym tytuł „Zarządzanie szkołami i placówkami publicznymi”.
Determinuje on wobec tego, że co do zasady - wymagania, kompetencje i inne zasady, dotyczące dyrektora, a znajdujące się w przepisach art. 62-68, dotyczą szkół publicznych.
Także w szkole publicznej, w tym prowadzonej przez inne osoby niż JST, decyzją organu prowadzącego może być powołany dyrektor bez takich kwalifikacji, co jedynie wymaga zasięgnięcia opinii kuratora jako organu sprawującego nadzór pedagogiczny.
Warto powiedzieć, że zasięgniecie opinii nie musi oznaczać zgody, gdyż nawet opinia negatywna nie stanowi przeszkody do powierzenia stanowiska dyrektora takiej osobie.
Inną odróżniającą cechą jest samo powierzenie funkcji dyrektora, które w przypadku szkół publicznych, prowadzonych przez JST, odbywa się w formie konkursu.
Natomiast w szkołach publicznych prowadzonych przez inne osoby oraz w szkołach niepublicznych, to organ prowadzący samodzielnie decyduje o powierzeniu i obsadzie tego stanowiska.
Co do kompetencji dyrektora szkoły - zasady określone w art. 68 będą właściwe zarówno dla szkół publicznych (wszystkich), jak i niepublicznych.
Należy jednak podkreślić, że wystąpią pewne różnice w kwestii wykonywania funkcji pracodawcy.
Jest to konsekwencją faktu, że szkoły (i przedszkola) publiczne prowadzone przez JST zorganizowane są, zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, jako jednostki budżetowe, a więc jednostki organizacyjne, wprawdzie bez osobowości prawnej, ale mające ustaloną samodzielność organizacyjną i finansową.
Natomiast szkoły niepubliczne i publiczne prowadzone przez inne osoby nie mają w sensie prawnym żadnej samodzielności, nie są nawet jednostkami organizacyjnymi bez osobowości prawnej, czyli w zasadzie stanowią wyłącznie formę działalności bezpośrednio organu prowadzącego.
Wobec tego, jeśli w przypadku jednostek budżetowych, takich jak szkoły samorządowe, organ prowadzący (gmina, powiat) wykonuje zadania pracodawcy wobec dyrektora szkoły (art. 10 ust. 1 pkt 6), natomiast dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami, to w przypadku szkoły niepublicznej pracodawcą jest osoba (organ) prowadząca, a dyrektor, jeśli nie jest jednocześnie prowadzącym, może wykonywać czynności w imieniu pracodawcy po upoważnieniu przez osobę prowadzącą.
Finansowanie wynagrodzeń z dotacji
Wspomniana została kwestia wynagrodzeń pracowników szkoły, które są pokrywane z dotacji oświatowej.
Tu występuje znacząca różnica, gdyż przepisy art. 35 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych wprowadzają inne maksymalne wysokości wynagrodzeń, które mogą być pokrywane z dotacji.
Dotyczą one zarówno pracowników zatrudnionych w ramach stosunku pracy (umowy o pracę), jak i umowy cywilnoprawnej (szczególnie zlecenia) oraz osób fizycznych prowadzących szkołę, jeżeli jednocześnie pełnią funkcję jej dyrektora.
W przypadku szkół niepublicznych maksymalnie z dotacji finansowane jest wynagrodzenie do wysokości 150% średniego wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego, podczas gdy w przypadku szkół publicznych (prowadzonych przez inne osoby niż JST) limit ten wynosi 250% tego średniego wynagrodzenia.
Uzasadnieniem dla takiego zróżnicowania miał być fakt, że w szkołach niepublicznych pobierane jest czesne, natomiast szkoły publiczne są bezpłatne.
Ten argument nie wytrzymuje jednak praktyki, gdyż znaczna część szkół niepublicznych w ogóle nie pobiera czesnego, co dotyczy nie tylko szkół policealnych dla dorosłych (jest to regułą), ale i wielu szkół podstawowych w małych ośrodkach, gdzie rodzice po prostu nie są w stanie czesnego zapłacić.
Przepisy przejściowe dotyczące szkół niepublicznych
Zgodnie z przepisami przejściowymi szkoły niepubliczne niemające uprawnień szkoły publicznej działające przed 1 stycznia 2019 r. będą mogły prowadzić swoją działalność na podstawie dotychczasowych przepisów do czasu zakończenia kształcenia w tej szkole, jednak nie dłużej niż do 31 sierpnia 2021 r., a w przypadku niepublicznej szkoły przysposabiającej do pracy nieposiadającej uprawnień szkoły publicznej nie dłużej niż do 31 sierpnia 2022 r.
W przypadku tych szkół na rok szkolny 2019/2020 i lata następne nie przeprowadza się postępowania rekrutacyjnego do klasy I ani na I semestr tej szkoły.
Z kolei szkoła niepubliczna o uprawnieniach szkoły publicznej z mocy prawa staje się szkołą niepubliczną, o której mowa w art. 14 ust. 3 zmienionej ustawy.
Organy prowadzące szkoły policealne zobowiązane są dostosować działalność tych szkół do zmienionych przepisów ustawy także do 30 listopada 2019 r., w tym w szczególności statut szkoły.
Jak widać, ustawodawca starał się uprościć system poprzez zrównanie uprawnień szkół niepublicznych ze szkołami publicznymi.
Jednocześnie jednak wprowadza szereg mechanizmów, które nie tylko wyrównują ich uprawnienia, ale także obowiązki i zasady organizacyjne, co może prowadzić do zanikania odrębności i specyfiki szkolnictwa niepublicznego.
Umowa o pracę czy umowa zlecenie– o czym powinien pamiętać pracodawca wybierając formę zatrudnienia?
tags: #szkola #prowadzona #przez #stowrzyszenie #a #zatrudnienie