Stosunek pracy między nauczycielem a szkołą lub zespołem szkół jest zawierany tylko i wyłącznie na podstawie umowy o pracę lub mianowania. Strony nauczycielskiego stosunku pracy nie mogą swobodnie decydować o rodzaju zawartej umowy. Dla nauczyciela, niezależnie od sposobu nawiązania z nim stosunku pracy, pracodawcą jest szkoła lub zespół szkół, a jej dyrektor jest kierownikiem dla zatrudnionych w szkole nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. To, że szkoły i placówki są prowadzone, co do zasady, przez jednostki samorządu terytorialnego, nie oznacza, że szkoły nie są pracodawcami dla zatrudnionych w nich nauczycieli i innych pracowników. Obowiązujące przepisy nie dają organom jednostek samorządu terytorialnego prawa do przejmowania kompetencji pracodawcy i decydowania w sprawach związanych z zatrudnianiem pracowników w prowadzonych szkołach i placówkach oświatowych. WAŻNE! W przypadku powołania zespołu szkół jako odrębnej jednostki organizacyjnej stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje zespół szkół.
Mianowanie - w przeciwieństwie do umowy o pracę - jest sposobem nawiązania stosunku pracy, który gwarantuje nauczycielowi większą ochronę zatrudnienia. W Karcie Nauczyciela mianowanie jest używane w dwojakim znaczeniu. Stopień awansu zawodowego, jakim legitymuje się nauczyciel, nie pozostaje bez wpływu na podstawę jego zatrudnienia. Mianowanie jako podstawa nawiązania stosunku pracy zostało zastrzeżone dla nauczycieli posiadających najwyższe stopnie awansu zawodowego, tj. nauczyciela mianowanego i dyplomowanego.
Przekształcenie stosunku pracy nauczyciela w mianowanie
Przekształcenie stosunku pracy nauczyciela w mianowanie następuje w trzech przypadkach:
- Nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego, o ile spełnione są warunki określone w art. 10 ust. 5b Karty Nauczyciela.
- W czasie trwania umowy o pracę zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela (dotyczy nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego).
- Istnieją warunki do zatrudnienia nauczyciela w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony (art. 10 ust. 5b Karty Nauczyciela).
Karta Nauczyciela reguluje konstrukcję przekształcania z mocy prawa umowy zawartej na czas nieokreślony w stosunek pracy z mianowania. W tym przypadku rola pracodawcy, reprezentowanego przez dyrektora szkoły, sprowadza się do potwierdzenia na piśmie faktu przekształcenia stosunku pracy (art. 10 ust. 5b Karty Nauczyciela). Prezydent miasta nadał nauczycielowi 7 lipca 2008 r. stopień awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. Nauczyciel uczy matematyki i bezsporne jest, że istnieją warunki do zatrudnienia tego nauczyciela na czas nieokreślony w pełnym wymiarze zajęć. W takim przypadku stosunek pracy tego nauczyciela przekształca się w stosunek pracy z mianowania.
Zgodnie z art. 10 ust. 5a pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.) - dalej KN, stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przekształca się w stosunek pracy na podstawie mianowania z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego - o ile spełnione są warunki określone w art. 10 ust. 5 KN. W szczególności muszą być spełnione warunki zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, o których mowa w art. 10 ust. 5 pkt 6 KN. Na podstawie art. 10 ust. 5b KN - przekształcenie podstawy prawnej stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy o pracę w stosunek pracy na podstawie mianowania potwierdza na piśmie dyrektor szkoły. Tak więc należy stanąć na stanowisku, że momentem uzyskania stopnia awansu zawodowego jest data wydania decyzji o nadaniu stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. Nie można więc utożsamiać chwili dostarczenia aktu mianowania z chwilą nabycia uprawnień związanych ze stopniem nauczyciela mianowanego. Ocena spełnienia przez nauczyciela przesłanek uprawniających do uzyskania stopnia awansu zawodowego winna być dokonana według daty wydania decyzji podobnie na zasadzie analogii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2008 r. (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2008 r. I OSK 1827/07, Lex nr 522613). Stąd też należy uznać, że umowny stosunek pracy przekształci się w stosunek pracy na podstawie mianowania z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego (art. 10 ust. 5a pkt 1 KN). Przekształcenie stosunku pracy następuje z mocy prawa w momencie wskazanym ustawą, a więc niezależnie od czynności podjętych przez pracodawcę, ani jego swobodnego uznania.
Wyjątki od zatrudnienia na podstawie mianowania
Nauczyciel mianowany i dyplomowany powinni być zatrudnieni na podstawie mianowania. Wyjątkiem jest brak możliwości zapewnienia pełnego wymiaru zajęć oraz zatrudnienie na zastępstwo lub z potrzeby wynikającej z organizacji nauczania. Zasadą jest, że stosunek pracy na podstawie umowy o pracę zawieranej na czas nieokreślony nawiązuje się z nauczycielem kontraktowym (art. 10 ust. 1 Karty Nauczyciela).
Jeżeli nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela mianowanego w pełnym wymiarze czasu pracy, należy go zatrudnić na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatrudnienie nauczyciela mianowanego na podstawie umowy o pracę na czas określony jest sytuacją dopuszczalną jedynie w przypadku, gdy zaistnieje potrzeba wynikająca z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela. Należy jednak przyjąć, że potrzeba wynikająca z organizacji nauczania występuje aktualnie - nie w przyszłości oraz nie ma innego nauczyciela o niższym stopniu awansu zawodowego, którego można zatrudnić na czas określony bądź na podstawie umowy na zastępstwo za nieobecnego nauczyciela.
Sąd okręgowy zajął odmienne stanowisko. Uznał, że nieprzewidywalna liczba dzieci w oddziale nie mieści się w pojęciu „potrzeby wynikającej z organizacji nauczania" z art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela. Według Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie przy ocenie istnienia uzasadnionej potrzeby wynikającej z organizacji nauczania znaczenie będzie miało to, czy w istocie była niepewność co do corocznego tworzenia oddziałów przedszkolnych w pozwanej szkole. Przepisy Karty Nauczyciela posługują się pojęciem klauzuli generalnej, pozostawiając sądom ustalenie, co w danym przypadku będzie stanowić „potrzebę wynikającą z organizacji nauczania". W omawianym orzeczeniu Sąd Najwyższy nie przyszedł z oczekiwaną od niego pomocą. Niepewność co do liczby dzieci istnieje zawsze, dlatego wystąpienie akurat tej sytuacji w każdym wypadku powinno stanowić „potrzebę wynikającą z organizacji nauczania".
Powrót do zawodu nauczyciela mianowanego
Nauczyciel, który miał długą przerwę w nauczaniu, powraca do pracy w szkole od 1 września 2023 roku. Czy nauczycielowi, który w roku 1994 został nauczycielem mianowanym, ale w roku 1997 zakończył pracę w szkole, należy uznać posiadanie stopnia nauczyciela mianowanego? Podstawą prawną do udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie jest ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2023 r., poz. 984, dalej „KN”). Zgodnie z art. 9 ust. 1 KN, nauczycielem może być osoba posiadająca wyższe wykształcenie i przygotowanie pedagogiczne. Wskazany przepis ustala ogólne warunki kwalifikacyjne, których spełnienie jest konieczne do zajmowania stanowiska nauczyciela. Dowodem spełnienia warunku posiadania wyższego wykształcenia jest udokumentowane dyplomem ukończenie studiów wyższych (magisterskich lub studiów pierwszego stopnia).
Niestety z uwagi na długość przerwy w zatrudnieniu przepis ten nie może być do Pana zastosowany. Jednakże z Pańskiego opisu wynika, że już w 1994 r. został Pan nauczycielem mianowanym. Żaden przepis powszechnie obowiązującego prawa nie reguluje sytuacji, w której nabycie uprawnień zostałoby odebrane. Zatem posiadane kwalifikacje są związane z Pana osobą. Problematyczne może być udowodnienie, że posiada Pan takie uprawnienia, gdyż wówczas obowiązywały inne regulacje prawne w tym zakresie. W pierwszej kolejności zatem powinien Pan zgromadzić wszelkie posiadane przez Pana dokumenty, np. umowę o pracę, świadectwo pracy, zakres obowiązków, posiadane certyfikaty, które wykazywałyby, że posiadał Pan uprawnienia nauczyciela mianowanego. Takie dokumenty należy przedłożyć dyrektorowi szkoły, tak aby nie miał on żadnych wątpliwości, że posiada Pan takie kwalifikacje. Powrót nauczyciela mianowanego do pracy po długiej przerwie wymaga udokumentowania posiadanych kwalifikacji, takich jak świadectwa pracy czy decyzje o mianowaniu. Stopień nauczyciela mianowanego nie wygasa, jednak jego uznanie zależy od przedstawienia odpowiednich dokumentów.
Przywileje nauczyciela mianowanego
Mianowanie jest odrębną od umowy o pracę podstawą nawiązania stosunku pracy, gwarantuje głównie większą stabilność zatrudnienia. Zgodnie z art. 10 ust. 5 Ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (DzU z 2006 r. nr 97, poz. 674, z późn. zm., ostatnie DzU z 2009 r. nr 213, poz. 1650) stosunek pracy z nauczycielem mianowanym nawiązuje się na czas nieokreślony na podstawie mianowania w pełnym wymiarze czasu pracy. Jeśli nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela mianowanego w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony, wówczas zatrudnić go należy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Zgodnie z art. 18 ww. ustawy nauczyciel mianowany może być przeniesiony na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole, na takie same lub inne stanowisko. W razie przeniesienia nauczyciela z urzędu należy mu, zgodnie z art. 21 Karty Nauczyciela, zapewnić mieszkanie, znaleźć pracę dla współmałżonka, jeśli on także jest nauczycielem, oraz zwrócić koszty przeniesienia. Natomiast przeniesienie nauczyciela mianowanego bez jego zgody obwarowane jest dodatkowymi warunkami, a mianowicie: czterodniowy tydzień pracy, dodatek za uciążliwość pracy w wysokości 20% wynagrodzenia zasadniczego, zakwaterowanie w miejscu czasowego zatrudnienia.
Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 w przypadku częściowej likwidacji szkoły bądź w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole, które uniemożliwiają zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, nauczyciel mianowany może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia. Natomiast jeśli z nauczycielem mianowanym rozwiązany zostanie stosunek pracy z powyższego powodu lub z powodu całkowitej likwidacji szkoły - przysługuje mu odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Stosunek pracy nawiązany na podstawie mianowania jest stosunkiem szczególnie chronionym przepisami prawa. Poza przypadkiem rozwiązania takiego stosunku na mocy porozumienia stron, bądź na wniosek nauczyciela mianowanego, może on ulec rozwiązaniu jedynie w przypadku czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni, orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy, ukończenia przez nauczyciela 65 lat życia, uzyskania negatywnej oceny pracy, cofnięcia skierowania do nauczania religii w szkole.
Różnica między pensum łączonym, a uśrednionym - Zmiany w Karcie Nauczyciela 2025
tags: #od #kiedy #weszlo #zatrudnienie #nauczyciela #przez