Zatrudnienie kierowcy wiąże się z wieloma istotnymi procedurami, które wpływają na bezpieczeństwo i zgodność z przepisami. Pracodawca musi mieć pewność, że kandydat posiada odpowiednie uprawnienia, umiejętności, doświadczenie oraz spełnia wszelkie wymogi prawne. Szczególną uwagę powinni zachować przedsiębiorcy zatrudniający kierowców samochodów ciężarowych oraz autobusów, ponieważ w ich przypadku pojawiają się dodatkowe aspekty, które należy wziąć pod uwagę.
W branży transportowej zawód kierowcy jest niezwykle ważny i odpowiedzialny. Od jego kondycji fizycznej i psychicznej zależy życie innych uczestników ruchu drogowego. Z tego względu przepisy dotyczące czasu pracy kierowców są ściśle regulowane, aby zapewnić bezpieczeństwo na drogach oraz chronić zdrowie samych kierowców.
Podstawowe wymagania i uprawnienia
Podstawowym zadaniem każdego kierowcy jest prowadzenie pojazdu, wobec czego każda osoba zwracająca swoją zawodową karierę w tę stronę powinna dysponować dokumentem uprawniającym do kierowania pojazdem odpowiedniej kategorii. Przedsiębiorcy podlegający stosowaniu Ustawy o transporcie drogowym powinni podczas rekrutacji uwzględnić wymagania określone w treści - konkretnie w art. 39a. Zgodnie z nim oprócz prawa jazdy kierowca samochodu ciężarowego kat. C, C+E (C1, C1+E) oraz autobusu powinien posiadać także świadectwo kwalifikacji zawodowej po ukończonej kwalifikacji wstępnej lub szkoleniu okresowym potwierdzone wpisem kodu 95 do prawa jazdy lub karty kwalifikacji kierowcy. Potocznie przyjęło się mówić, że kierowca musi ukończyć - adekwatnie do rodzaju wykonywanej pracy - szkolenie na przewóz rzeczy lub przewóz osób. W czasie jego trwania omawiane są zagadnienia formalne oraz praktyczne, które mają przygotować go do realizowania swoich obowiązków służbowych zgodnie z przepisami.
W treści przytoczonego art. 39a Ustawy o transporcie drogowym znajduje się również informacja, że kierowca nie może mieć przeciwwskazań zdrowotnych ani psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Przed rozpoczęciem pracy musi on zatem przejść badania lekarskie i psychologiczne, które potwierdzą jego zdatność do podjęcia zatrudnienia. Aktualnie takie badania kierowca musi zrealizować przed rozpoczęciem szkolenia zawodowego, więc najprawdopodobniej, jeżeli uzyskał on świadectwo, to posiada także ważne orzeczenia lekarskie i psychologiczne.
Zarówno kursy jak i badania kierowcy powinni wykonywać cyklicznie co 5 lat - z wyjątkiem osób, które ukończyły 60 lat, ponieważ wówczas badania należy wykonywać nie rzadziej niż co 30 miesięcy. Warto zaznaczyć, że zgodnie z art. 39l ustawy, pracodawca powinien przechowywać kserokopię zarówno świadectw kwalifikacji zawodowej jak i orzeczeń lekarskich i psychologicznych zatrudnianych kierowców.
Czas pracy kierowcy - kluczowe przepisy i ograniczenia
Kierowcy zawodowi są szczególną grupą zawodową, a wyjątkowo złożoną kwestią są zagadnienia związane z ich czasem pracy. Zarówno krajowe jak i międzynarodowe przepisy szczegółowo regulują wymiar czasu pracy kierowców, dopuszczalne limity prowadzenia pojazdu, czy minimalne przerwy i odpoczynki, które powinien wykonać kierowca. Ma to na celu normalizację warunków socjalnych, uczciwą konkurencję rynkową oraz - przede wszystkim - zapewnienie bezpieczeństwa drogowego.
Czas pracy kierowcy definiuje się jako „czas od rozpoczęcia do zakończenia pracy, która obejmuje wszystkie czynności związane z wykonywaniem przewozu drogowego, w szczególności: prowadzenie pojazdu, załadowywanie i rozładowywanie, nadzór nad załadunkiem i wyładunkiem, czynności spedycyjne, obsługę codzienną pojazdów i przyczep, inne prace podejmowane w celu wykonania zadania służbowego lub zapewnienia bezpieczeństwa osób, pojazdu i rzeczy, niezbędne formalności administracyjne oraz utrzymanie pojazdu w czystości”. Wliczają się tutaj też okresy, gdy dana osoba poza przyjętym rozkładem czasu pracy pozostaje na stanowisku pracy w gotowości do jej wykonywania (np. gdy czeka na załadunek lub rozładunek, których przewidywany czas trwania nie jest znany przed wyjazdem albo przed rozpoczęciem).
Przepisy o czasie pracy kierowców odnoszą się do kierujących pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej 3,5 tony, co obejmuje m.in. samochody ciężarowe i autobusy. Kierowców obowiązują limity czasu prowadzenia pojazdu - dzienny, tygodniowy i dwutygodniowy. Prowadzenie pojazdu, szczególnie ciężarowego, zawsze wiąże się z niebezpieczeństwem - przepisy o czasie pracy kierowcy minimalizują ryzyko wypadków spowodowanych przemęczeniem.
Dzienny czas pracy
Przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Dzienny czas pracy kierowcy od zakończenia jednego dziennego okresu odpoczynku do rozpoczęcia następnego lub między dziennym a tygodniowym okresem odpoczynku nie może przekroczyć 9 godzin. Przy czym zgodnie z przepisami, czas prowadzenia pojazdu można wydłużyć do 10 godzin - dwa razy w każdym tygodniu kalendarzowym. Po takim czasie prowadzenia pojazdu kierowca powinien poświęcić na odpoczynek co najmniej 11 godzin. Odpoczynek dobowy może być wykorzystany w pojeździe na postoju, jeżeli jest on wyposażony w miejsce do spania.
Tygodniowy i dwutygodniowy czas pracy
Tydzień pracy zaczyna się o godzinie 00:00 w poniedziałek i kończy o godzinie 24:00 w niedzielę. Przez ten czas kierowca może przejechać nie więcej niż 56 godzin, czyli 8 godzin na dobę. Przy czym pojęcie czasu prowadzenia pojazdu nie jest tożsame z czasem pracy kierowcy zawodowego. Czas pracy kierowcy zawodowego może wynosić 60 godzin tygodniowo, co oznacza, że przez pozostałe 4 godziny może wykonywać inne obowiązki zawodowe.
Kierowca może pracować ciągiem 2 tygodnie, czyli dłużej niż tygodniowe 56 godzin. Jednak łącznie czas pracy kierowcy nie może przekroczyć 90 godzin pracy. Jeżeli więc w pierwszym tygodniu kierowca wykorzysta 56 godzin, w drugim tygodniu pozostaną mu tylko 34 godziny.
Przerwy i odpoczynki
Kierowca nie może przebywać za kierownicą dłużej niż 4,5 godziny bez przerwy. Po tym czasie obowiązuje go 45-minutowa przerwa, którą może podzielić, np. po dwóch godzinach jazdy wykorzystać 15 minut, a po kolejnych 2,5 godzinach - pozostałe 30 minut. W każdym okresie tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu, kierowcy przysługuje prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Tygodniowy nieprzerwany odpoczynek obejmuje odpoczynek dobowy, przypadający w dniu, w którym kierowca rozpoczął odpoczynek tygodniowy.
W każdej dobie kierowcy przysługuje prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. W każdym tygodniu kierowcy przysługuje prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku.
Tachograf i karta kierowcy
W celu skutecznego egzekwowania przestrzegania przepisów Rozporządzenia (WE) 561/2006, wprowadzono obowiązek instalowania w pojazdach urządzeń rejestrujących - tachografów, za pomocą których kierowcy zapisują dane na temat swojej bieżącej aktywności w ciągu pracy. Karta kierowcy spełnia jednak nieco więcej funkcji.
Zapisane na niej informacje powinny być pobierane przez pracodawcę regularnie, z częstotliwością nie mniejszą niż co 28 dni, a następnie przechowywane przez kolejny rok do celów kontrolnych w siedzibie firmy. Oprócz tego jednak dane z karty są podstawą do sporządzenia ewidencji czasu pracy kierowcy, której brak może oznaczać kolejne kary finansowe.
Zatrudnianie obcokrajowców i świadectwo kierowcy
W obliczu wysokiego niedoboru kierowców na rynku pracy coraz większa liczba firm decyduje się na zatrudnianie obcokrajowców, w szczególności osób pochodzących z państw nienależących do Unii Europejskiej. Zanim dojdzie do legalnego zawarcia umowy, konieczne jest przejście szeregu procedur dotyczących umożliwienia takiej osobie dostępu do rynku pracy.
Przewoźnicy, którzy zamierzają korzystać z usług osób pochodzących z krajów trzecich w transporcie międzynarodowym, powinni najpierw uzyskać dla nich świadectwo kierowcy. Świadectwo jest dokumentem potwierdzającym, że kierowca jest legalnie zatrudniony przez przedsiębiorstwo, na rzecz którego wykonuje przewóz. Do jego uzyskania wymagane jest, by firma posiadała licencję wspólnotową, zatrudniła danego kierowcę oraz zgłosiła go do ubezpieczenia społecznego. Sam kierowca powinien także spełniać warunki określone w ustawie (np. powinien posiadać wpis kodu 95 do prawa jazdy lub karty kwalifikacji kierowcy, jeśli jest wymagany). Dopiero wówczas przedsiębiorca składa wniosek do Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, który weryfikuje wszystkie kryteria i wydaje świadectwo.
Z obowiązku dysponowania świadectwem kierowcy zwolnieni są pracownicy, którzy posiadają obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego.
Formy zatrudnienia kierowcy
Wybór odpowiedniej formy zatrudnienia dla kierowcy ma kluczowe znaczenie dla charakteru współpracy, wysokości wynagrodzenia oraz kosztów związanych z zatrudnieniem. Najbardziej adekwatną formą zatrudnienia dla większości przypadków jest umowa o pracę, w której kierowca wykonuje zadania w imieniu pracodawcy, korzystając z jego pojazdu i sprzętu.
Kierowcy wykonujący pojedyncze przewozy na rzecz danego przedsiębiorstwa mogą być zatrudniani w oparciu o umowę zlecenie. Nie jest to najlepsza forma w przypadku długotrwałej współpracy, jednak idealnie nadaje się do wykonania konkretnego kursu.
Drugim, obok umowy o pracę, najczęściej stosowanym rozwiązaniem jest zatrudnianie kierowców, którzy swoje zadania wykonują w ramach własnej działalności gospodarczej, realizując dla przewoźnika usługi kierowania pojazdem. Popularne „samozatrudnienie” posiada wiele cech tożsamych z umową zlecenia, jednak zasadnicza różnica dotyczy rozliczenia na podstawie faktury za wykonaną usługę. Decydując się na takie rozwiązanie, należy jednak wziąć pod uwagę, aby zawarta umowa nie nosiła znamion ukrytej umowy o pracę.
Niezależnie od rodzaju zawartej umowy, przedsiębiorca, w imieniu którego wykonywany jest transport, nie sceduje niektórych obowiązków na zleceniobiorcę czy kierowcę pracującego na własnej działalności. To przewoźnik powinien dbać m.in. o pobieranie danych z karty kierowcy i tachografu, sporządzać ewidencję czasu pracy kierowców, czy też delegować ich do pracy za granicę.
JAKI SYSTEM PRACY DLA KIEROWCY JEST NAJLEPSZY?
Typowe stanowiska i zakres obowiązków
Zawód kierowcy zawodowego ma niejedno oblicze. W jego obrębie funkcjonuje kilka konkretnych specjalizacji, zależnych od typu prowadzonego pojazdu:
- Kierowca autobusu (kod zawodu 833101): odpowiada za kierowanie pojazdami samochodowymi przeznaczonymi do przewożenia ponad dziesięciu osób (autobusami), z przyczepami lub bez nich. Jeździ po wyznaczonych trasach (miejskich, podmiejskich, dalekobieżnych krajowych lub międzynarodowych) i odpowiada za obsługę pasażerów, dbając o ich komfort i bezpieczeństwo.
- Kierowca samochodu ciężarowego (kod zawodu 833203): zajmuje się kierowaniem samochodami, których dopuszczalna masa całkowita przekracza 3,5 tony (z wyłączeniem autobusów). Pojazdy te mogą mieć przyczepy lub być ich pozbawione i służą do publicznego transportu drogowego. Przy ich pomocy przewozi się różnego rodzaju ładunki zarówno na trasach krajowych, jak i międzynarodowych.
- Kierowca samochodu dostawczego (kod zawodu 832202): odpowiada za prowadzenie pojazdów samochodowych, których dopuszczalna, całkowita masa wynosi nie więcej niż 3,5 tony. Wolno mu także kierować zespołami pojazdów, które składają się z samochodu i przyczepy - wówczas całkowita dopuszczalna masa nie może przekraczać 4250 kg.
- Kierowca samochodu osobowego (kod zawodu 832203): zajmuje się prowadzeniem aut osobowych oraz innych samochodów (poza autobusami i motocyklami), których całkowita, dopuszczalna masa wynosi poniżej 3,5 tony. Mogą one mieć na wyposażeniu lekką przyczepę lub być jej pozbawione. Odpowiada przede wszystkim za przewożenie osób lub towarów.
- Kierowca mechanik (kod zawodu 832201): odpowiada za kierowanie pojazdami samochodowymi na podstawie danego prawa jazdy, często łącząc to z podstawowymi czynnościami serwisowymi.
Zakres obowiązków na stanowisku kierowcy zawodowego jest złożony i zależy w dużej mierze od typu wykonywanej profesji. Do typowych zadań należy m.in. kontrolowanie stanu technicznego prowadzonego samochodu, sprawdzanie parametrów takich jak ciśnienie w oponach, poziom płynów eksploatacyjnych czy działanie oświetlenia, a także prowadzenie ważnej dokumentacji związanej z wykonywanym zawodem (np. listy przewozowe, dokumenty celne).
Wynagrodzenie i możliwości rozwoju
Zarobki kierowców są zróżnicowane i zależą od rodzaju, wielkości i lokalizacji przedsiębiorstwa, wymiaru etatu, doświadczenia oraz specjalizacji. Przykładowo, średnie miesięczne wynagrodzenie kierowcy samochodu ciężarowego wynosi około 6100 zł brutto, jednak najlepsi pracownicy mogą zarabiać 8010 zł brutto lub więcej. Często kierowcy otrzymują również benefity pozapłacowe, takie jak prywatna opieka medyczna, karta sportowa czy dodatkowe ubezpieczenie.
Kierowca może rozwijać się na zajmowanym stanowisku, zdobywając nowe uprawnienia pozwalające na kierowanie innymi typami pojazdów, np. prawo jazdy kat. D (autobus) lub D+E (autobus z przyczepą). Inne możliwości rozwoju to zdobycie uprawnień do przewozu materiałów niebezpiecznych (kierowca ADR) lub kwalifikacji do obsługi dodatkowych narzędzi. Ciekawe perspektywy kariery otwierają się również w kierunku stanowisk związanych z zarządzaniem w branży transportowej i spedycyjnej.
Zawód kierowcy jest wymagający pod względem fizycznym i psychicznym, jednak dzięki rosnącemu zapotrzebowaniu na specjalistów, zapewnia stabilne zatrudnienie i możliwości rozwoju kariery.
tags: #kierowca #na #pelen #etat